'Yancin Dan Adam a Jordan

 

Hakkin dan adam a Jordan yayi kama ko mafi kyau fiye da sauran kasashen Gabas ta Tsakiya. Human Rights Watch ta ruwaito a watan Janairun 2018 cewa kodayake kwanan nan an yi gyare-gyare masu yawa na dokoki da ka'idoji a kasar, cin zarafin haƙƙoƙi na asali kamar 'yancin faɗar albarkacin baki ya ci gaba.

A cewar Freedom House, an sanya Jordan a matsayin kasar Larabawa ta biyar mafi 'yanci, amma har yanzu ana daukar ta a matsayin "ba kyauta ba" a cikin rahoton 2021. Har ila yau, an rarraba shi a matsayin mai mulkin kama karya bisa ga lissafin dimokuradiyya na 2020.

Tarihi

zanga-zangar Jordan ta 2011 ta fara ne bayan tashin hankali a Tunisiya da Masar. Farawa a watan Janairun shekara ta 2011, dubban 'yan Jordan sun gudanar da zanga-zangar mako-mako da zanga-zanga a Amman (babban birnin) da sauran biranen don nuna rashin amincewa da cin hanci da rashawa na gwamnati, hauhawar farashi, talauci, da rashin aikin yi. A mayar da martani, Sarki Abdullah II ya maye gurbin Firayim Ministansa kuma ya kafa Hukumar Tattaunawa ta Kasa tare da umarni don aiwatar da gyare-gyare. Sarkin ya gaya wa sabon Firayim Minista ya "yi saurin, kankare, da kuma matakai masu amfani don ƙaddamar da tsarin sake fasalin siyasa na gaske, "don ƙarfafa dimokuradiyya, " da kuma samar da 'yan Jordan da "rayuwa mai daraja da suka cancanci. " Ya yi kira ga "maidowa nan take" na dokokin da ke jagorantar siyasa da' yancin jama'a. Tun daga wannan lokacin, rahotanni sun nuna kyakkyawan sakamako na farko amma akwai aiki mai yawa da za a yi.

Cibiyar Demokradiyyar Larabawa ta 2010 daga Cibiyar Juyin Juya Halin Larabawa ta sanya Jordan ta farko a cikin yanayin sauye-sauyen dimokiradiyya daga cikin kasashe Larabawa goma sha biyar.

A ranar 3 ga Afrilu 2021 An gudanar da jerin tsare-tsare. Hukumomin Jordan sun kama mutane 19, ciki har da Yarima Hamzah, wanda aka tsare shi a gida. Har ila yau, kamawar ta haɗa da shugaban ma'aikatan yarima da sauran mutanen da ke da alaƙa da shi, ban da memba na gidan sarauta, Sharif Hassan bin Zaid, da Bassem Awadallah, tsohon Shugaban Kotun Hashemite na Royal kuma tsohon jakadan Jordan a Saudi Arabia.

Dimokuradiyya

Jordan mulkin mallaka ne na tsarin mulki wanda Sarki Abdullah II bin Hussein ke mulki. Kundin Tsarin Mulki ya mayar da hankali ga ikon zartarwa da majalisa a cikin sarki.

Jordan tana da majalisa mai majalisa biyu, Majalisar Dokoki ta Kasa, wanda ya kunshi babban gida, Majalisar Sanatoci, wanda sarki ya nada da kuma zaɓaɓɓen ƙananan gida, Majalisar Wakilai. Mambobin gidaje biyu suna rike da mukamin shekaru hudu. Akwai kujeru 60 a Majalisar Dattijai da 120 a Majalisar Wakilai. A cikin Majalisar Wakilai an tanada kujeru 12 ga mata, kujeru 9 ga 'yan takarar Kirista, 9 ga' yan takarar Bedouin, da 3 ga' yan Jordan na zuriyar Chechen ko Circassian. Majalisar Sanatoci tana da alhakin Majalisar Wakilai kuma ana iya sallamar ta hanyar "ƙaddamar da rashin amincewa". Sarkin na iya rushe Majalisar Dokoki ta Kasa, tilasta sabon zabe. Sarki Abdullah ya yi hakan a ranar 24 ga Nuwamba 2009, kuma gwamnati ta yi mulki ta hanyar doka har zuwa mafi yawan shekara ta 2010, har sai an gudanar da sabon zabe a watan Nuwamba. Masu sa ido na kasa da kasa sun dauki zaben majalisar dokoki a matsayin abin dogaro. Sarkin ya sanya hannu kuma ya aiwatar da dukkan dokoki, amma ikon veto dinsa na iya karkatar da kuri'un kashi biyu bisa uku na Majalisar Dokoki. Ofishin shari'a yana da cikakken 'yanci. Sojojin tsaro sun ba da rahoto ga hukumomin farar hula.

Dokar ba ta ba 'yan ƙasa damar canza masarautarsu ko gwamnati ba. Sarkin ya nada kuma ya kori Firayim Minista, majalisar ministoci, Majalisar Sanatoci, da alƙalai, na iya rushe majalisa, ya umarci sojoji, kuma ya jagoranci manyan shirye-shiryen manufofin jama'a. Ma'aikatar, bisa ga shawarar Firayim Minista, ta nada magajin gari na Amman, Wadi Musa (Petra), da Aqaba, yanki na tattalin arziki na musamman. Ana zabar magajin gari na sauran kananan hukumomi 93.

Kungiyoyin adawa suna da doka a Jordan kuma suna da hannu a rayuwar siyasa ta Jordan. Gwamnati ta ba da lasisi ga jam'iyyun siyasa da sauran ƙungiyoyi kuma ta hana zama memba a cikin jam'iyyu na siyasa marasa lasisi. Akwai jam'iyyun siyasa sama da 50 masu lasisi, amma kaɗan ne kawai ke da tasiri sosai a matakin ƙasa.

Jordan ta kasance ta shida a cikin kasashe 19 a yankin Gabas ta Tsakiya da Arewacin Afirka, kuma ta 50 daga cikin kasashe 178 a duk duniya a cikin 2010 Corruption Perceptions Index (CPI) wanda Transparency International ta bayar, inda 1st shine mafi karancin cin hanci da rashawa. Jordan ta 2010 CPI score ya kasance 4.7 a kan sikelin daga 0 (mai cin hanci da rashawa) zuwa 10 (mai tsabta sosai). Jordan ta tabbatar da Yarjejeniyar Majalisar Dinkin Duniya game da Cin Hanci da Rashawa (UNCAC) a watan Fabrairun 2005 kuma ta kasance jagora a cikin kokarin inganta UNCAC da aiwatar da ita.

'Yanci na' yan jarida

Tsarin mulki na Jordan ya ba da 'yancin magana da na' yan jarida; duk da haka, gwamnati ba ta girmama waɗannan haƙƙoƙin a aikace. A cikin rahoton shekara-shekara na shekara-sheko na shekara-finai Cibiyar Tsaro ta Kasa ta Amman (CDFJ) ta kammala cewa 'yancin kafofin watsa labarai ya lalace a shekara ta 2009.

A cikin Ƙididdigar 'Yancin Labarai ta 2010 da Reporters Without Borders ke kula da ita, Jordan ta kasance ta 120 daga cikin ƙasashe 178 da aka jera, ta 5 daga cikin ƙasashen 20 a Gabas ta Tsakiya da yankin Arewacin Afirka. Jordan ta ci 37 a kan sikelin daga 0 (mafi yawan kyauta) zuwa 105 (mafi ƙarancin kyauta).

Dokar ta ba da izinin ɗaurin shekaru uku don zagi sarki, ɓata sunan gwamnati ko shugabannin kasashen waje, ɓata wa imani na addini rai, ko tayar da rikici da tayar da kayar baya. A aikace 'yan ƙasa galibi suna iya sukar gwamnati, kodayake an ruwaito suna yin taka tsantsan game da sarki, dangin sarauta, Babban Daraktan Lantarki (GID), da sauran batutuwa masu mahimmanci kamar addini.

Gwamnati ta ci gaba da tilasta haramtacciyar bugawa ga littattafan da aka zaɓa don dalilai na addini, ɗabi'a, da siyasa, ana gyara wasu fina-finai na ƙasashen waje kafin a saki su, kuma ana tantance kafofin watsa labarai kai tsaye da kai tsaye. Hukumomi suna sa ido da kuma tantance na'urorin bugawa da kuma gyara labaran da aka ɗauka masu banƙyama kafin a buga su. 'Yan jarida sun yi iƙirarin cewa gwamnati tana amfani da masu ba da labari a cikin ɗakunan labarai kuma jami'an GID suna sa ido kan rahoto. Editocin sun bayar da rahoton kiran waya daga jami'an tsaro suna ba su umarnin yadda za su rufe abubuwan da suka faru ko kuma su guji rufe wasu batutuwa ko abubuwan da suka gabata. Jami'an gwamnati sun kuma bayar da rahoton cin hanci ga 'yan jarida don rinjayar rahotonsu. Masu lura da kafofin watsa labarai sun lura cewa lokacin da suke rufe batutuwa masu rikitarwa, Rediyo da Talabijin na Jordan da Hukumar Labaran Jordan mallakar gwamnati sun ba da rahoton matsayin gwamnati kawai.

'Yan jarida sun ba da rahoton cewa barazanar tsare-tsare da ɗaurin kurkuku a ƙarƙashin dokar azabtarwa don laifuka daban-daban, da kuma tarar kudi mai tsauri har zuwa dinar 20,000 ($28,000) a ƙarƙashin dokar manema labarai da wallafe-wallafen don ɓata suna haifar da tantance kai. Dangane da binciken Cibiyar Kare 'Yancin 'Yan Jarida na 2009, kashi 95 cikin 100 na' yan jarida da aka yi amfani da su sun yi amfani da kansu. Binciken ya kuma ba da rahoton cewa kashi 70 cikin 100 na 'yan jarida sun yi tunanin cewa gwamnati ta yi amfani da "tsayawa mai sauƙi", kamar tallafin kuɗi, tallafin karatu ga dangi, da gayyata na musamman, don sarrafa kafofin watsa labarai a matsakaici zuwa babban mataki. Kashi casa'in da hudu sun ce suna guje wa rubutu game da ko watsa shirye-shiryen batutuwan soja, kuma kashi 83 cikin dari sun ce suna kauce wa tattauna batutuwan addini.

Akwai lokuta da yawa inda gwamnati ta hana 'yan jarida bayar da rahoto game da manyan shari'o'in kotu. Misali, babban lauyan Kotun Tsaro ta Jiha ya hana manema labarai bayar da rahoto ko yin sharhi game da batun fadada Kamfanin Man Fetur na Jordan ba tare da amincewarsa ba, da nufin ya ba da damar hukumomin shari'a su yi aiki "da kwanciyar hankali" a kan shari'ar.

Rikicin tsakanin kafofin watsa labarai na Jordan da Lower House ya kasance gwagwarmaya ce mai tsanani tsawon shekaru da yawa. Yanayin 'yancin' yan jarida a Jordan yana da matukar saurin canzawa, a wani lokaci Jordan tana da daya daga cikin kafofin watsa labarai mafi yawan murya a cikin Larabawa, amma jerin dokoki da majalisar ta zartar sun hana 'yancin yada labarai sosai. Kafofin yada labarai na Jordan sun kasance suna nuna adawa da majalisa sau da yawa yana haifar da rikici. Wani ɗan jaridar Jordan ya rubuta wani labarin mai zafi mai suna "For God Sake, Abdullah", inda ya yi kira ga Sarki Abdullah ya rushe Lower House mai cin hanci da rashawa. Majalisar Dattijai ta gurfanar da shi, amma daga baya kotun ta wanke shi.

A watan Oktoba na shekara ta 2001, gwamnati ta yi gyare-gyare ga Dokar Shari'a kuma ta gabatar da Dokar 'Yan Jarida mai hanawa wacce ta soke' yancin' yan jarida da Dokar 'yan jarida ta 1993 ta tabbatar kuma ta hukunta duk wani aikin da za a iya ɗauka yana da matukar sukar gwamnatin Jordan. Duk wanda ya "slanders" Sarki ko wasu daga cikin dangin sarauta za a iya yanke masa hukuncin shekaru uku a kurkuku. Gabatar da waɗannan sabbin dokoki ya haifar da tsare da ɗaurin 'yan jarida da shugabannin kungiyoyin zaman lafiya da yawa.

A watan Mayu na shekara ta 2006, an ba da 'yan jarida biyu da ke da hannu a sake buga uku daga cikin zane-zane 12 na Jyllands-Posten Muhammad hukuncin ɗaurin watanni biyu. Jordan ita ce kadai kasar musulmi da ta sake buga zane-zanen Danish da ke nuna Muhammadu a daya daga cikin jaridanta. An kori editocin Jordan guda biyu da ke da alhakin kuma an matsa musu su nemi gafara a fili.

A farkon shekara ta 2009, Sarki Abdullah II ya ba da umarnin sarauta wanda ya hana ɗaurin 'yan jarida a Jordan, wani aiki da kungiyoyin kare hakkin dan adam a Jordan da kuma duniya baki daya suka yaba.

A cewar Human Rights Watch, hukumomin Jordan sun yi amfani da dokokin yaki da ta'addanci don gurfanar da masu gwagwarmaya, Masu adawa, 'yan jarida da masu wa'azin Islama saboda laifukan magana, hukumomi sun dogara da dokar yaki da ta ta'addancin da ta fadada ma'anar ta'addance don hada da ayyukan kamar tayar da dangantakar Jordan da wata kasa ta waje. A watan Fabrairu, an yanke wa wani babban dan kungiyar Muslim Brotherhood, Zaki Bani Irsheid, hukuncin watanni 18 a kurkuku bayan wani sakon da aka yi a Facebook yana sukar Hadaddiyar Daular Larabawa. A watan Yuni, an kama Eyad Qunaibi, mai wa'azin Islama, bayan ya sanya maganganun Facebook yana sukar salon rayuwa mai sassaucin ra'ayi na wani bangare na al'ummar Jordan.

Jordan an lissafa shi a matsayin mai shiga cikin zaɓin tace intanet a cikin siyasa kuma kamar yadda ba ya nuna wata shaida ta tacewa a cikin zamantakewa, rikici / tsaro, da wuraren kayan aikin Intanet ta hanyar OpenNet Initiative (ONI) a watan Agusta 2009. Tsayar da Intanet a Jordan yana da sauƙi, tare da tacewa da aka zaɓa a yi amfani da shi ga ƙananan shafuka. Koyaya, dokokin kafofin watsa labarai da ka'idoji suna ƙarfafa wasu ma'auni na tantance kai a cikin sararin samaniya, kuma an ruwaito cewa an tambayi 'yan ƙasa kuma an kama su saboda abubuwan yanar gizo da suka rubuta. Tsayar da Intanet a Jordan yafi mayar da hankali kan batutuwan siyasa waɗanda za a iya ganin su a matsayin barazana ga tsaron ƙasa saboda kusanci da ƙasar da ke kusa da wuraren da ke cikin Isra'ila, Iraki, Lebanon, da Yankunan Palasdinawa.

A cikin 2013, duk da haka, Sashen Jarida da Wallafa ya ƙaddamar da dokar hana gidajen yanar gizon labarai na Jordan waɗanda ba su yi rajista ba kuma hukumar gwamnati ta ba su lasisi.  Umurnin da aka bayar ga hukumar kula da harkokin sadarwa ya kunshi jerin shafukan yanar gizo sama da 300 da za a toshe.  Rijistar tilas na gidajen yanar gizo na daga cikin gyare-gyaren da aka yi wa Dokar Jarida da Tattalin Arziki a watan Satumbar 2012. Gyaran baya sun hada da kasidu da za su sanya gidajen jaridun na yanar gizo suna da alhakin sharhin da masu karatun su suka bari, tare da hana su buga sharhin da ake ganin ba su da alaka da labarin.  Ƙuntatawa ya sa fitattun shafuka da yawa kashe sassan sharhinsu.  Ana buƙatar shafukan yanar gizon yanar gizon su adana duk maganganun na akalla watanni shida. Daya daga cikin wuraren da aka toshe shi ne 7iber, wanda ba zai iya yin rajista a matsayin gidan labarai ba saboda kungiyar 'yan jarida ta Jordan ba ta da shaidar 'yan jarida ta yanar gizo.

A watan Agustan 2023, sanannen gidan yanar gizon Larabawa mai suna Al Hudood ya amsa haramcin da aka yi a Jordan ta hanyar yin amfani da dokokin tantancewa da aka gabatar, yana nuna rawar da ya taka na tsawon shekaru goma wajen sukar siyasar Gabas ta Tsakiya da ka'idojin al'umma.

'Yanci na addini

  Kundin Tsarin Mulki na Jordan ya ba da 'yancin yin addinin mutum daidai da al'adu a cikin Masarautar, sai dai idan sun keta tsarin jama'a ko ɗabi'a. A karkashin dokar shari'a, ana daukar masu tuba daga Islama a matsayin Musulmai.

A watan Yunin shekara ta 2006, gwamnati ta wallafa Yarjejeniyar Kasa da Kasa kan 'Yancin Bil'adama da Siyasa a cikin Ofishin Gwamnati. Mataki na 18 na wannan Alkawari ya ba da 'yancin addini.

A cikin 2023, an zira kwallaye 2 daga cikin 4 don 'yancin addini. A cikin wannan shekarar, an sanya kasar a matsayin wuri na 49 mafi wuya a duniya don zama Kirista.

Kiristoci suna da alaƙa da yanayin siyasa da tattalin arziki na Masarautar. Akwai kujeru tara a cikin majalisa mai kujeru 120 da aka tanada wa Kiristoci. Bugu da kari, Kiristoci sun bunƙasa a cikin masarautar har zuwa yadda aka yi imanin Kiristoci na Jordan sun mallaki ko kuma suna gudanar da kusan kashi ɗaya bisa uku na tattalin arzikin Jordan duk da cewa sun kai kashi 6% kawai na yawan jama'a. Suna aiki a cikin soja, da yawa suna da manyan mukamai a cikin soja. Sun kafa kyakkyawar dangantaka da dangin sarauta.

Paparoma Benedict na XVI ya ziyarci Jordan a shekara ta 2009.

Cinikin mutane da ma'aikatan ƙaura

Jordan wuri ne ga mata da maza da ke fuskantar fataucin mutane, musamman yanayin tilasta aiki kuma, zuwa ƙarami, tilasta karuwanci. Jordan mai yiwuwa ne tushen da kuma ƙasa mai wucewa ga mata da maza da ke ƙarƙashin yanayin tilasta aiki da tilasta cin zarafin kasuwanci. Har ila yau, akwai rahotanni game da ma'aikatan yara na Jordan da ke fuskantar yanayin aikin tilas.

An ba da rahoton cewa matan Morocco da Tunisiya na fuskantar karuwanci ta tilas, bayan da suka yi hijira zuwa kasar Jordan domin yin aiki a gidajen cin abinci da gidajen dare. Bugu da kari, wasu 'yan kasar Sin, Bangladesh, Indiyawa, Sri Lanka, da Vietnamese maza da mata sun ci karo da sharuɗɗan da ke nuni da aikin tilastawa a wasu masana'antu kaɗan a cikin masana'antar tufafi, gami da masana'antu a yankunan masana'antu masu cancanta na Jordan, kamar hana fasfo ba bisa ka'ida ba, jinkirta biyan albashi, da kuma, a wasu lokuta, cin zarafi da maganganu na zahiri.[1] An ba da rahoton cewa, an ci gaba da samun raguwar ayyukan tilastawa aiki, saboda ingantattun matakan duba ma'aikata da sauran matakan da gwamnati ta ɗauka a baya-bayan nan a fannin tufafi. Ƙungiyoyi masu zaman kansu da kuma kafofin watsa labaru sun ba da rahoton tilasta wa ma'aikatan Masar aiki a cikin gine-gine, noma, da kuma yawon shakatawa. Tashar jiragen sama na Jordan na iya zama mashigai ga maza da mata maza da mata na Kudu-da Kudu-maso-Gabas-Asia kan hanyar samun guraben aikin yi a wasu kasashen Gabas ta Tsakiya, inda suke fuskantar cin zarafi bayan isowarsu. Wasu yaran Jordan da ke aiki a cikin ƙasar a matsayin masu siyar da titi, kafintoci, masu fenti, makanikai, gida, ma'aikatan gidan abinci, ko ma'aikatan aikin gona ana iya amfani da su a yanayin aikin tilastawa.

A shekara ta 2009, gwamnati ta amince da Dokar Cinikin Dan Adam wacce ta hana fataucin mutane sosai a cikin Masarautar kuma ta kirkiro kwamitin don inganta wayar da kan jama'a game da batun. Jordan tare da hadin gwiwar Gwamnatin Filipino sun yi yarjejeniya wanda ya ba da dama ga ma'aikatan cikin gida da kuma samun damar kariya ta doka, ƙasar Larabawa ta farko da ta yi hakan.

Sabbin ka'idoji don daidaita yanayin aiki na duk ma'aikatan gida sun tsara iyakar lokutan aiki, haƙƙin hutu da hutun rashin lafiya, da haƙƙin ma'aikatan gida na yin hulɗa akai-akai tare da danginsu.  A cewar Amnesty International, duk da magance wasu muhimman batutuwa, dokokin ba su da tushe balle makama kuma a bude su ga yin tawili ta wasu bangarori, da kasa tantance hanyoyin tantance albashi, ko magance matsalolin da suka dade da suka shafi rashin biyan albashi ko karancin albashi.  Har ila yau, sun kasa samar da ingantacciyar kariya daga cin zarafin jiki da cin zarafi daga masu daukar ma’aikatan gida, wadanda galibinsu mata ne, kuma suna sanya mata cikin hadari ta hanyar neman ma’aikatan gida su sami izinin aikinsu kafin su bar gidansu.

Duk da yake an sami ci gaba a yaki da fataucin mutane, Jordan ta kasance ƙasa ce ta Tier 2 (ƙasashe waɗanda gwamnatocinsu ba su cika cikakkun ƙa'idodin Dokar Tsaro ta Amurka ba, amma suna yin ƙoƙari sosai don kawo kansu cikin bin waɗannan ƙa'idodin) a cikin Rahoton Ma'aikatar Harkokin Wajen Amurka na fataucin Mutane na 2010 saboda taimakon wanda aka azabtar, wayar da kan jama'a, azabtar da masu fataucin, da haɗin kai tare da ofisoshin ƙasashe masu tushe sun kasance masu iyakance.

Rikicin da ba a hana shi ba, azabtarwa, da kashe-kashen girmamawa

Tortura ba bisa ka'ida ba ne a Jordan, duk da haka ya kasance a ko'ina. A cewar wani rahoto daga Amnesty International, jami'an leken asiri a Jordan suna amfani da azabtarwa akai-akai don fitar da ikirari daga wadanda ake zargi da ta'addanci. Hanyoyin da aka saba amfani da su sun haɗa da, "bugawa, hana barci, tsawaita tsoro-tsare, da kuma dakatar da jiki". "Falasdinawa da masu zargin Islama ana bi da su musamman. Kodayake Jordan ta inganta hanyoyin da yawa ciki har da kamfen ɗin sake fasalin kurkuku tare da haɗin gwiwar EU a wannan bangaren, jami'ai a Sashen Leken Asiri na Janar sun kasance masu tsayayya da hukunci.

A watan Mayu na shekara ta 2010, Kwamitin Majalisar Dinkin Duniya game da azabtarwa ya sake jaddada damuwar da ta daɗewa game da gazawar Jordan na bincika da gurfanar da zarge-zargen azabtarwa, don samar da isasshen kariya daga azabtarwa. Ya lura da "ƙididdigar da yawa, daidaito da kuma gaskiya game da yaduwar al'ada da al'ada na azabtarwa da rashin kulawa" ciki har da Sashen Lantarki na Janar (GID) da kuma tsare Sashen Bincike na Laifuka. Gwamnati ba ta amsa shawarwarin kwamitin ba.

A cewar Rana Husseini na The Jordan Times, akwai 12 da aka rubuta "kisan girmamawa" a Jordan daga Janairu zuwa Nuwamba 2010. Wadannan abin da ake kira "kisan girmamawa", kisan dangi mata da ake zargi da alaƙa ta haramtacciya, sau da yawa 'yan sanda da kotuna suna azabtar da su. An yi ƙoƙari da yawa don gabatar da hukunci mai tsanani kan laifukan girmamawa, amma, koda tare da goyon baya mai ƙarfi na dangin sarauta, waɗannan ƙoƙarin sun ƙi ta Lower House na Jordan. A watan Mayu na shekara ta 2010, gwamnati ta ba da umarnin gyare-gyare ga dokar azabtarwa don tabbatar da cewa laifukan "girmamawa" sun sami cikakken hukuncin doka.   Bayan dakatarwar tun daga shekara ta 2006 an kashe mutane goma sha ɗaya a ranar 21 ga watan Disamba na shekara ta 2014, duk wadanda aka tsare maza ne da aka yanke musu hukuncin kisa. Gyara dokar hukunci ta rage yawan laifukan babban birnin. Tsaro na jihar, smuggling, konewa wanda ke haifar da mutuwa, da kuma tayar da shari'o'in tashin hankali ba laifuka ba ne. A watan Maris na shekara ta 2010, Ministan Shari'a ya ba da sanarwar cewa laifin fyade na iya daina zama babban laifi. A nan gaba yana yiwuwa hukuncin kisa zai iyakance ga shari'o'in kisan kai.

A ƙarshen shekara ta 2010 gwamnati ta ba da rahoton cewa mutane 46 suna ƙarƙashin hukuncin kisa kuma an ɗora sabbin hukuncin kisa shida a cikin shekara. Amnesty International ta ba da rahoton sabbin hukuncin kisa tara a cikin 2010.

An kashe mutane goma sha biyar a ranar 4 ga watan Maris na shekara ta 2017; goma an yanke musu hukunci da ta'addanci kuma sauran 5 da kisan kai da fyade ga kananan yara. Wadanda aka yanke musu hukunci da ta'addanci sun kasance wani ɓangare na harin ta'addance a Irbid, harin da aka kai wa jami'an leken asiri da kuma harin da ya kai wa marubucin Jordan Nahed Hattar .

Kamawa, tsarewa, shari'o'i masu kyau da sauri, da kuma yanayin kurkuku

Dokar Jordan ta haramta kamawa da tsare-tsare, amma bisa ga kungiyoyin kare hakkin dan adam na gida da na duniya, gwamnati ba koyaushe take kiyaye waɗannan haramtacciyar a aikace ba.

'Yan ƙasa da kungiyoyi masu zaman kansu sun yi zargin cewa gwamnati ta ci gaba da tsare mutane, gami da' yan adawa na siyasa, saboda dalilai na siyasa, kuma gwamnoni sun ci gaba da amfani da tsare-tsaren gudanarwa don abin da ya zama dalilai na siyasa. A cikin 'yan lokuta, kafofin watsa labarai da kungiyoyin kare hakkin dan adam sun ba da rahoton cewa hukumomi sun tsare fursunoni a cikin kurkuku kuma sun hana su samun damar shiga lauyoyi.

Masu lura da haƙƙin ɗan adam sun yi iƙirarin cewa 'yan sanda suna kamawa kafin samun takardun shaida kuma masu gabatar da kara sun kasa gabatar da tuhuma ko neman kari a kan lokaci. Masu gabatar da kara suna neman kari kuma ana ba su kari wanda ke kara lokacin da za a gabatar da tuhuma har zuwa watanni shida don laifi da watanni biyu don laifi. Wannan aikin na iya tsawaita tsare-tsare kafin shari'a na dogon lokaci. Wasu fursunoni sun ba da rahoton cewa ba a ba su damar shiga lauya a kan lokaci ba, amma hukumomi gabaɗaya suna ba da izinin ziyarar 'yan uwa.

A cikin wuraren da Babban Daraktan Lantarki (GID) ke sarrafawa akwai zarge-zargen dogon lokaci na tsare-tsare, tsare-tsaren da aka yi kafin a yi musu shari'a ba tare da an sanar da tuhume-tuhumen ba, kuma ba da izinin wadanda ake tuhuma su sadu da lauyoyin su ba da izini ga tarurruka jim kadan kafin shari'a.

A karkashin Dokar Rigakafin Laifuka, gwamnonin larduna na iya tsare mutanen da ake zargi da shirin aikata laifi ko wadanda ake zargi na kare ɓarayi, sata, ko kuma zama haɗari ga jama'a, kuma a aikace sun yi amfani da wannan tanadin sosai. Wadanda ake tuhuma suna fuskantar ɗaurin kurkuku ko kamawa a gida a matsayin "tsaron gudanarwa" ba tare da tuhuma ba. Umurnin tsare-tsare na iya zama na tsawon shekara guda, amma gwamnoni na iya sanya sabbin umarni don tsawaita tsare-tsaren. Kungiyoyin ba da agaji na kasa da kasa sun lura cewa gwamnoni sun yi amfani da doka akai-akai, suna ɗaure mutane lokacin da babu isasshen shaida don yanke musu hukunci da kuma tsawaita tsare fursunoni waɗanda hukuncin su ya ƙare. An kuma yi amfani da dokar sosai don ɗaure mata da ke cikin haɗarin zama wadanda ke fama da aikata laifuka.

Akwai manyan matsaloli tare da yanayin da ke cikin kurkuku, gami da ayyukan shari'a marasa kyau, a ƙarƙashin ma'aikata, rashin isasshen abinci da kiwon lafiya, rashin ingancin tsabta, rashin iska, matsanancin zafin jiki, rashin isassun damar samun ruwan sha, shirye-shiryen da ba su da inganci kafin a sake su, da kuma rashin isasasshen kulawa ta asali da ta gaggawa. Wasu fursunoni sun ba da rahoton cin zarafi da cin zarafin da masu gadi suka yi. Har ila yau, yajin aikin yunwa ya kasance sananne, amma tashin hankali a kurkuku da zarge-zargen cin zarafi sun ragu. Gina sabbin kurkuku huɗu ya rage yawan jama'a.

'Yancin mata

Freedom House ya kimanta haƙƙin mata a cikin rukuni biyar, kowannensu ya ci daga ɗaya (mafi ƙarancin matakin 'yanci) zuwa biyar (mafi girman matakin):