Ƙungiyar Jama'ar Afirka ta Zimbabwe
| Bayanai | |
|---|---|
| Iri | jam'iyyar siyasa |
| Ƙasa | Zimbabwe |
| Ideology (en) | Marxism (en) |
| Mulki | |
| Shugaba | Joshua Nkomo |
| Hedkwata | Harare da Lusaka |
| Tarihi | |
| Ƙirƙira | 17 Disamba 1961 |
| Dissolved | 22 Disamba 1987 |
| zapu.org
| |
Ƙungiyar Jama'ar Afirka ta Zimbabwe ZAPU jam'iyyar siyasa ce ta Zimbabwe. Ƙungiya ce ta 'yan gurguzu da kuma jam'iyyar siyasa masu fafutukar neman mulkin mafi rinjaye a Rhodesia, tun daga kafuwarta a shekara ta 1961 har zuwa 1980. A 1987, ta hade da Zimbabwe African National Union-Patriotic Front ZANU-PF.
An kafa jam'iyyar ne a ranar 17 ga watan Disamba na shekara ta 1961, kwanaki 10 bayan gwamnatin Rhodesian ta haramta jam'iyyar National Democratic Party NDP. Joshua Nkomo ne ya kafa shi a matsayin shugaban kasa, Samuel Parirenyatwa a matsayin mataimakin shugaban kasa, Ndabaningi Sithole a matsayin shugaba, Jason Moyo a matsayin ma'aji, Robert Mugabe a matsayin sakataren yada labarai da yada labarai, da Leopold Takawira a matsayin sakataren harkokin waje. A shekarar 1962 gwamnatin ‘yan tsiraru farar fata ta Rhodesia ta dakatar da ZAPU, daga baya kuma ta shiga yakin neman zabe da ita. Moyo ne ya kafa reshen ZAPU mai dauke da makamai, wanda aka fi sani da Sojan Juyin Juyin Juya Hali ZIPRA, wanda Moyo ne ya kafa shi kuma Janar Lookout Masuku ya ba da umarni.
ZAPU ta rabu da ZANU yayin da reshen makamai, ZIPRA, ya haɗa da Tarayyar Soviet, [1] wanda ya ba da fifiko wajen tara ma'aikata a birane, yayin da ZANU na da kishin jamhuriyar jama'ar kasar Sin, wanda ya ba da fifiko wajen hada kai.
An sake sake shi a cikin shekarar 2008 ta hanyar ɗan Joshua Nkomo, Michael Nkomo . [2]
Haɗin kai cikin ZANU-PF
[gyara sashe | gyara masomin]A shekara ta 1980, ZAPU ta yi takara a zaben Zimbabwe a matsayin Patriotic Front, amma ta sha kashi a hannun abokin hamayyarta ZANU. Sun haɗu cikin ZANU-PF a cikin 1987 biyo bayan Kisan kiyashi na Gukurahundi .
Yarjejeniyar Haɗin Kai
[gyara sashe | gyara masomin]Yarjejeniyar hadin kai da aka sanya hannu a wannan taron ta bayyana cewa:
- ZANU da ZAPU sun sadaukar da kansu ba tare da wata tangarda ba domin hada kansu a karkashin jam’iyya daya.
- Hadin kan jam’iyyun siyasar biyu; za a samu a karkashin sunan Zimbabwe African National Union Patriotic Front a takaice ZANU – PF.
- Kwamared Robert Gabriel Mugabe ne zai zama sakataren farko kuma shugaban jam'iyyar ZANU PF.
- ZANU PF na da Sakatarori biyu da mataimakan shugaban kasa, wadanda Sakatare na daya da Shugaban Jam’iyyar za su nada.
- ZANU PF za ta nemi kafa al'ummar gurguzu a Zimbabwe bisa jagorancin ka'idojin Marxism-Leninism.
- Jam'iyyar ZANU PF za ta nemi kafa jam'iyya daya a Zimbabwe.
- Shugabancin ZANU – PF zai bi ka’idar jagoranci.
- Za a haɗa tsarin da ake da shi na ZANU – PF da PF ZAPU daidai da harafi da ruhin wannan Yarjejeniyar.
- Bangarorin biyu za su dauki kwararan matakai nan take don kawar da kawo karshen rashin tsaro da tashe-tashen hankula da suka zama ruwan dare a Matabeleland.
- ZANU – PF da PF ZAPU za su yi taron Majalisar Dokokinsu don tabbatar da wannan yarjejeniya cikin kankanin lokaci.
- A cikin rikon kwarya an baiwa Mugabe cikakken ikon shirya aiwatar da wannan yarjejeniya da kuma yin aiki da sunan jam'iyyar ZANU - PF.
Fiyewar 2008 daga Yarjejeniyar Unity
[gyara sashe | gyara masomin]A karkashin jagorancin Benny Ncube da Dumiso Dabengwa a tsakiyar watan Oktoban 2008, a ci gaba da tattaunawa da jam'iyyun da ke hamayya da juna, wata gungun tsaffin 'yan jam'iyyar PF ZAPU da Zipra sun yi kakkausar suka na soke kawancen da ZANU - PF. Membobin sun kira taro a ranar 8 ga Nuwamba, kuma an yanke shawarar cewa: [3]
- Tsarin siyasar ZAPU zai daina aiki a karkashin taken ZANU – PF da sake maido da taken ZAPU.
- Duk tsarin jam'iyya zai yi aiki a karkashin tsarin mulkin ZAPU.
- Majalisun gundumomi za su yi taro domin shiryawa da kuma gudanar da taron tuntuba da ya kunshi larduna goma nan da watan Disambar 2008, da nufin zabar shugaban rikon kwarya da ke da alhakin tattarawa da sake fasalin jam’iyyar da kuma kiran taron jam’iyyar a watan Maris na 2009, bisa ga kundin tsarin mulkin ZAPU mai lamba 6.
- Kamfen na tattara albarkatu a kasar nan da za a gudanar da shi nan take, tare da goyon bayan masu hannu da shuni, daga jam’iyyun siyasa na ‘yan uwa da kuma kungiyoyin kasa da kasa.
- Kasancewa kamar yadda ya kamata a cikin shawarwari da shirye-shiryen samar da zaman lafiya don inganta matsalolin siyasa da tattalin arziki da ke addabar al'ummar Zimbabwe.
- Taron tuntuba da ya kunshi dukkanin larduna goma na siyasa nan da watan Disambar 2008, za a zabi shugaban rikon kwarya, wanda aka dorawa alhakin tattarawa da sake fasalin jam'iyyar da kuma kiran taron jam'iyyar a watan Maris na 2009, bisa sharuddan doka ta 6.
Cirewar mambobi 16 na Znlwva
[gyara sashe | gyara masomin]Tsofaffin 'yan jam'iyyar ZIPRA sun fice daga kungiyar tsofaffin yakin 'yantar da kasar Zimbabwe a hukumance, wadda ke karkashin gwamnatin ZANU PF. Sun sake farfado da ZIPRA, karkashin jagorancin Benny Ncube a matsayin shugaba, Tapson Moyo a matsayin mataimakin shugaba, Petros Sibanda a matsayin sakatare, Job Ndlovu a matsayin mataimakin sakatare, Belinda Ndebele a matsayin ma'aji, kuma mambobin kwamitin sune Stanley Ncube da Clement Malaba Ncube. Aikin kwamitin shi ne kafa tsarin kungiyar a larduna da gundumomi a shirye-shiryen babban taron da za a yi na farko inda za a zabi babban zartaswa. Kungiyar za ta yi aiki kafada da kafada da uwar jam’iyyar ZAPU.
Yarjejeniyar Ba da Shawara ta Kasa
[gyara sashe | gyara masomin]A taron jam’iyyar, babban taron jam’iyyar ZAPU na kasa, wanda aka gudanar daga ranar 13 zuwa 14 ga watan Disamba, 2008, an zabi Dumiso Dabengwa, tsohon ministan harkokin cikin gida a matsayin shugaban rikon kwarya tare da wanzar da zaman taro na kwanaki biyu daga ranar 11 ga Afrilu, 2009. Majalissar za ta amince da ficewar jam’iyyar ta ZANU a hukumance, sannan ta zabi shugabanta.[4]
Taron jam'iyya na 2009
[gyara sashe | gyara masomin]Taron jam'iyyar na shekara ta 2009, wanda ya kamata ya zabi sabon shugabanci, ya faru ne wata daya bayan yadda aka tsara, a ranar 16 ga Mayu 2009. [5] Majalisar ta amince da janyewar jam'iyyar daga ZANU PF kuma ta janye goyon baya ga tsoffin mambobinta wadanda suka zaba su kasance a ZANU. Wakilan daga larduna 10 na kasar da wakilan daga Kanada, Afirka ta Kudu, Botswana da Swaziland sun halarci taron.[6] Sabon dandalin jam'iyyar ya yi alkawarin dawo da "ƙasa mai daraja" inda mutane suka kasance "maɓallin da aka zaba a kusa da shi, mai iyawa da mai ba da lissafi".
Taron Jam'iyyar na 2010
[gyara sashe | gyara masomin]An gudanar da cikakken Majalisa a watan Agustan 2010, inda aka amince da cikakken manufofi kuma aka zabi jagoranci tare da Dumiso Dabengwa a matsayin shugaban kasa da Emilia Mukaratirwa a matsayin mataimakin shugaban kasa.
Dubi kuma
[gyara sashe | gyara masomin]- Yunkurin samun 'yancin kai na Afirka
- Yakin farfaganda na Rhodesia
Bayanan da aka ambata
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "newsatelier - Afrikaserie: Simbabwe". www.newsatelier.de. Archived from the original on 2017-10-11. Retrieved 2023-06-27.
- ↑ Radio, Nehanda (2021-04-27). "Nkomo' son ventures into full-time politics". Nehanda Radio (in Turanci). Retrieved 2023-06-26.
- ↑ "Zimbabwe African Peoples Union". ZAPU. Archived from the original on 2 July 2019. Retrieved 18 May 2011.
- ↑ "ZAPU Conference, December 2008". Zapu.org. Retrieved 18 May 2011.
- ↑ "ZAPU congress votes to withdraw from Zanu PF". Newzimbabwe.com. Archived from the original on 13 March 2012. Retrieved 18 May 2011.
- ↑ "ZAPU congress endorses withdrawal". Thezimbabwetimes.com. Archived from the original on 9 August 2011. Retrieved 18 May 2011.