Accra Metropolitan District
|
| |||||
| Wuri | |||||
| |||||
| Ƴantacciyar ƙasa | Ghana | ||||
| Yankuna na Ghana | Yankin Greater Accra | ||||
| Labarin ƙasa | |||||
| Yawan fili | 60 km² | ||||
| Wuri a ina ko kusa da wace teku | Tekun Guinea | ||||
| Altitude (en) | 61 m | ||||
| Sun raba iyaka da | |||||
| Bayanan tarihi | |||||
| Ƙirƙira | 1898 | ||||
| Ta biyo baya | Okaikwei North Municipal District | ||||
| Tsarin Siyasa | |||||
| Gangar majalisa |
Accra Metropolitan Assembly (en) | ||||
| • Gwamna | Elizabeth K.T. Sackey (2020s) | ||||
| Wasu abun | |||||
|
| |||||
| Yanar gizo | ama.gov.gh | ||||
|
| |||||
Gundumar Babban Birnin Accra na ɗaya daga cikin Babban Birni 254, Municipal da Gundumomi a Ghana, kuma daga cikin irin waɗannan gundumomi 26 a cikin Babban yankin Accra mai yawan jama'a 284,124 kamar na 2021. Ya zuwa Maris 2018, ta mamaye yanki kusan 60 square kilometres (23 sq mi) kuma ya ƙunshi kananan hukumomin Ablekuma ta Kudu, Ashiedu Keteke, da Okaikoi ta Kudu. [1]
An kafa gundumar ta dokar karamar hukuma ta 1993 (Dokar 462) da Instrument na 1615. Karamar hukumar gundumar, Majalisar Babban Birnin Accra, a halin yanzu Mohammed Adjei Sowah ne ke jagorantar shi, wanda Shugaban kasar Ghana ya nada a shekarar 2017 a matsayin Babban Shugaban Karamar Hukumar Birnin Accra kuma ya yi hidima a matsayin babban magajin gari na birnin Accra.
Tun daga 1961, gundumar ta kasance tare da birnin Accra, wanda kuma ke zama babban birninta. [2] A yau, gundumar Accra na ɗaya daga cikin gundumomi 10 da suka haɗa da Accra Metropolitan Area, yanki da ke zama babban birnin Ghana.
Gudanarwa, gundumar tana ɗaya daga cikin gundumomi 21 na ƙaramar hukuma na Greater Accra Metropolitan Area, waɗanda suka haɗa da Ga South Municipal District, Ga Central Municipal District, Ga West Municipal District, Ga East Municipal District, Ga North Municipal District, Weija Gbawe Municipal District, La Dade Kotopon Municipal District, Gundumar Krowo Municipal Municipal Okaikwei North Municipal District, Ablekuma North Municipal District, Ablekuma West Municipal District, Ayawaso East Municipal District, Ayawaso North Municipal District, Ayawaso West Municipal District, Adentan Municipal District, Tema Metropolitan District, Tema West Municipal District, Ashaiman Municipalnta District, Madinah Kariman Kiwan La Nikwapo Gundumar Municipal .
Tarihi na Gudanarwa
[gyara sashe | gyara masomin]Tun 1988, an ƙirƙira ta asali azaman taron gundumomi na birni. Ko da yake a cikin shekarun da suka gabata, da yawa tsoffin majalissar gundumomi sun ɗora zuwa majalisun gundumomi masu zaman kansu:
- 29 Fabrairu 2008: An raba yankin gabas mai nisa na gundumar don ƙirƙirar Gundumar Municipal Ledzokuku-Kroor (babban birnin: Teshie-Nungua ); wanda aka raba zuwa sabbin gundumomi biyu na gundumomi a ranar 15 ga Maris 2018: Gundumar Ledzokuku (babban birnin: Teshie-Nungua ) da Gundumar Municipal Krowor (babban birnin: Nungua )
- 28 Yuni 2012: An raba yankin gabas na gundumar don ƙirƙirar La Dade Kotopon Municipal District (babban birni)
- 15 Maris 2018: An raba sassa shida na gundumar don samar da abubuwa kamar haka: Ablekuma North Municipal District, Ablekuma West Municipal District, Ayawaso East Municipal District, Ayawaso North Municipal District, Ayawaso West Municipal District and Okaikwei North Municipal District
- 19 Fabrairu 2019: An raba sassa uku na gundumar don ƙirƙirar mai zuwa: Ablekuma Central Municipal District, Ayawaso Central Municipal District da Korle-Klottey Municipal District
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Tun lokacin da aka kafa ta, gundumar Accra ta sami sauye-sauye da yawa dangane da iyakoki da adadin kananan hukumomin gundumomi. [2]
A karkashin tsarin kananan hukumomi lokacin da aka kafa kansila na birnin Accra a shekarar 1953, an kafa kananan hukumomi shida da suka hada da Ablekuma, Ashiedu Keteke, Ayawaso, Okaikoi, Osu Klotey da Kpeshie (wadanda suka hada da Teshie, Nungua da La). [3] Wannan tsarin ya yi aiki har zuwa 18 Maris 1989 lokacin da aka daukaka Accra zuwa matsayin gundumomi kuma majalisun yankin sun zama kananan hukumomin gundumomi a karkashin Legislative Instrument 1500 na sabon Tsarin Karamar Hukumar (PNDCL 207) Dokar 462.
A cikin 2003, an gyara wani ɓangare na jadawalin farko na Kayan Aikin Dokoki na Babban Birnin Accra na 1995 (LI 161) kuma an maye gurbinsu da kayan aikin doka na 1722 na 2003 wanda ya haifar da ƙirƙirar ƙarin gundumomi 7 daga cikin shida da ake da su. An raba gundumar Kpeshie zuwa gundumomin Nungua, Teshie da La. An raba gundumar Ablekuma zuwa yankin Ablekuma Arewa, Ablekuma Central, da Ablekuma South. An raba gundumar Ayawaso zuwa tsakiyar Ayawaso ta Tsakiya, Ayawaso Gabas, da Ayawaso West. kuma an raba gundumar Okaikoi zuwa yankunan Okaikoi Arewa da Okaikoi ta Kudu. An sanar da wannan shiga tsakani ne ta hanyar buƙatar raba gundumomi zuwa ƙananan sassa don sauƙaƙe shugabanci nagari. [3]
A cikin 2007, don inganta ingantaccen aiki a cikin injin gudanarwa da kuma biyan buƙatun buƙatun abubuwan more rayuwa da ayyuka masu mahimmanci, an haɗa gundumomin Teshie da Nungua kuma an haɓaka su zuwa Matsayin birni a cikin 2007 azaman Ledzokuku-Krowor Municipal District, Lardin Later, Later, Later, Later, Later, [3] An zana gundumomi na birni daga gundumar Accra Metropolitan District don samar da La Dade-Kotopon Municipal District a ƙarƙashin Instrument Legislative 2038, [4]
A watan Nuwamba 2017, gwamnati ta gabatar da Instrument Legislative Instruments (LI) a gaban majalisar dokokin jihar wanda ya daga darajar gundumar Ablekuma ta arewa zuwa matsayin karamar hukuma a matsayin majalisar karamar hukumar Ablekuma ta arewa tare da sassaka yammacin karamar hukumar Ablekuma ta kudu ta kafa majalisar karamar hukumar Ablekuma ta yamma. Bugu da kari, Ayawaso Yamma, Ayawaso Gabas, da kuma wani yanki na gundumomin Ayawaso ta tsakiya an zana su ne daga Majalisar Babban Birnin Accra don samar da Majalisun Ayawaso ta Arewa, Ayawaso Gabas da Ayawaso Yamma Municipal Majalisun. An kuma daukaka gundumar Okaikoi Arewa zuwa matsayin karamar hukuma a matsayin Majalisar Karamar Hukumar Okaikoi ta Arewa. [5]
Yankin Gudanarwa
[gyara sashe | gyara masomin]
gundumar Accra Metropolitan ta ƙunshi jimlar yanki na 60 square kilometres (23 sq mi) . Ta yi iyaka da Arewa da gundumar Ayawaso ta Yamma da gundumar Okaikoi ta Arewa, daga yamma kuma tana da iyaka da gundumar Ablekuma ta Yamma da gundumar Ablekuma ta Arewa, daga gabas kuma ta yi iyaka da gundumar Ayawaso ta gabas da gundumar La Dade Kotopon Municipal. Gulf of Guinea yana aiki a matsayin iyakar kudu.
Gundumomin Karamar Hukuma
[gyara sashe | gyara masomin]Ablekuma South Sub-Metropolitan District
[gyara sashe | gyara masomin]Gundumar Ablekuma ta Kudu ta ƙunshi jimlar fili mai kusan 2.58 square kilometres (1.00 sq mi) . Tana da iyaka da gundumar Ablekuma West Municipal zuwa yamma, gundumar Ablekuma ta tsakiya a arewa, da gundumar Ashiedu Keteke a gabas. [6]
Wasu daga cikin al'ummomin da ke cikin karamar hukumar sun hada da:
- Korle Gonno
- Korle-Bu
- Chorkor
- Mamprobi
- Sabuwar Mamprobi
Ashiedu Keteke Sub-Metropolitan District
[gyara sashe | gyara masomin]Gundumar Ashiedu Keteke ta ƙunshi jimlar fili mai kusan 2.89 square kilometres (1.12 sq mi) . Ta yi iyaka da arewa da gundumar Ablekuma ta tsakiya, daga yamma tana da iyaka da gundumar Ablekuma ta kudu, daga gabas tana da iyaka da gundumar Osu Klottey, sannan daga kudu ta mashigin tekun Guinea. [7] Gundumar babban birni tana da Babban Kasuwancin Kasuwanci (CBD) kuma don haka cibiyar manyan ayyukan kasuwanci a cikin birnin Accra.
Ƙididdigar yawan jama'a da gidaje ta 2010 ta ƙiyasta yawan al'ummar karamar hukumar a 117,525 tare da gidaje 13,732 da gidaje 34,964. [7] Yin amfani da Babban Girman Ci gaban Accra na 3.1%, an kiyasta cewa yawan jama'ar 2018 ya tsaya a 143,768.
- Jamestown
- Usshertown
- Tudu
- Okaishie
- Gundumar Kasuwanci ta Tsakiya
Okaikoi South Sub-Metropolitan District
[gyara sashe | gyara masomin]Gundumar Okaikoi ta Kudu tana da iyaka da gundumar Okaikoi ta Arewa zuwa Arewa, gundumar Osu Klottey zuwa Kudu, gundumar Ablekuma ta Tsakiya zuwa Yamma, da gundumar Ayawaso ta Tsakiya zuwa Gabas. [8]
Ƙididdigar yawan jama'a da gidaje ta 2010 ta ƙiyasta yawan al'ummar karamar hukumar a 121,718 tare da gidaje 13,378 da gidaje 34,800. Amfani da Babban Girman Ci gaban Accra na 3.1%, an kiyasta cewa yawan jama'ar 2018 ya tsaya a 148,897.
Wasu daga cikin al'ummomin da ke cikin karamar hukumar sun hada da:
- Bubuashhie
- Kaneshie
- North Kaneshie
- Awudome
- Avenor
Yankunan Zabe
[gyara sashe | gyara masomin]Majalisar Babban Birnin Accra ta kunshi yankunan zabe 20 da suka kunshi mazabu uku.
Ablekuma South Constituency
[gyara sashe | gyara masomin]Mazabar Ablekuma ta Kudu tana cikin gundumar Ablekuma ta kudu kuma ta ƙunshi yankunan zaɓe guda biyar (5): [6]
- Korle Gonno
- Korlebu
- Chorkor
- Mamprobi
- Sabuwar Mamprobi
Mazabar Okaikoi Kudu
[gyara sashe | gyara masomin]
Mazabar Okaikoi Kudu tana cikin ƙaramin yankin Okaikoi South sub-metropolitan kuma tana da unguwanni takwas (8) na zaɓe:[8] Ɗan majalisar tarayya na yanzu a mazabar Okaikoi Kudu shi ne Hon. Dakoa Newman na jam’iyyar New Patriotic Party.[9]
- Awudome
- Goten
- Kaatsean
- Mukose
- Bubuashie
- Bubui
- Avenor
- Kaneshie
Bayani Kan Yawan Jama'a
[gyara sashe | gyara masomin]A ƙidayar jama'a ta shekarar 2010, akwai mutane 1,665,086 da ke zaune a yankin. Daga cikin wannan adadi, kusan kashi 47% ba ‘yan asalin yankin ba ne (wato an haife su a wani wuri daban a cikin Greater Accra Region ko a wasu jihohin Ghana ko wajen Ghana), inda mutanen da aka haifa a yankin Eastern Region amma suke zaune a cikin wannan yanki suka kai kashi 27.8% na yawan bakin da ke yankin.[10]
Jimillar gidaje a yankin ta kai 501,903, daga cikinsu 450,794 suna zaune ne a cikin gidaje 149,789 da ke yankin.[10] Matsakaicin yawan mutane a kowane gida a yankin shi ne 3.7, kuma ana kiyasta cewa akwai mutane 11.1 a kowane gida, wanda ke nuna cewa gidajen fili (compound houses) sune mafi yawan wuraren zama (67.7%) a yankin.
Kashi 38.4% na yawan jama’a suna ƙasa da shekaru 19, kashi 12.4% suna tsakanin shekaru 20 zuwa 24, kashi 11.5% tsakanin 25 zuwa 29, kashi 21.5% tsakanin 30 zuwa 44, kashi 12.2% tsakanin 45 zuwa 64, sannan kashi 4% suna da shekaru 65 ko fiye. A kowane mata 100, akwai kusan maza 93.[10]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Prior to the elevation of sub-metropolitan district councils into independent municipal districts in March 2018, the Accra Metropolitan District spanned an area of 139.67 square kilometres (53.93 sq mi) and encompassed 10 sub-metropolitan councils: Ayawaso West, Ayawaso Central, Ayawaso East, Okaikoi North, Okaikoi South, Ablekuma North, Ablekuma Central, Ablekuma South, Osu Klottey, and Ashiedu Keteke.
- 1 2 "Our Background – AMA". Archived from the original on 2018-01-10. Retrieved 2018-01-10.
- 1 2 3 "Archived copy" (PDF). Archived from the original (PDF) on 19 February 2018. Retrieved 10 January 2018.CS1 maint: archived copy as title (link)
- ↑ "Ghana Districts: A repository of all Local Assemblies in Ghana". Archived from the original on 2017-10-22. Retrieved 2017-10-21.
- ↑ "Full list of new districts, elevated ones". 17 November 2017. Archived from the original on 6 September 2025. Retrieved 8 August 2025.
- 1 2 "AMA - Ablekuma South". AMA.
- 1 2 "AMA - Ashiedu Keteke". AMA.
- 1 2 "AMA - Okaikoi South". AMA.
- ↑ "Parliament of Ghana". www.parliament.gh. Archived from the original on 2024-03-02. Retrieved 2024-06-29.
- 1 2 3 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs namedstatsghana_2019_Accra_AMA
