Akua Donkor
| Rayuwa | |
|---|---|
| Haihuwa | ga Faburairu, 1952 |
| ƙasa | Ghana |
| Mutuwa | Accra, 28 Oktoba 2024 |
| Karatu | |
| Harsuna | Turanci |
| Sana'a | |
| Sana'a | Manoma da ɗan siyasa |
Akua Donkor (Fabrairu 1952 - 28 Oktoba 2024) manomiya ce kuma 'yar siyasa 'yar ƙasar Ghana. [1] Ita ce ta kafa kuma shugabar jam'iyyar Ghana Freedom Party (GFP). [2] [3]
Rayuwar farko
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Akua Donkor a watan Fabrairun 1952 kuma ta fito daga Ejuratia a cikin gundumar Afigya Kwabre [4] a cikin yankin Ashanti na Ghana (sannan Gold Coast). Manomiyar Cocoa ce a sana'a kuma ba a san ta yi karatun boko ba. [5]
Rayuwa ta sirri
[gyara sashe | gyara masomin]Akua Donkor ta haifi ɗiya mace mai suna Ama Serwaa Bonsu. [4]
Siyasa
[gyara sashe | gyara masomin]Tun farko Akua Donkor mace ce mai wakiltar mazaɓar Heman a gundumar Afigya Kwabre a yankin Ashanti. [6]
Ta nemi tsayawa takara a matsayin ‘yar takara mai cin gashin kanta a zaɓen shekara ta 2012 domin zama shugabar ƙasar Ghana amma hukumar zaɓe ta hana ta saboda rashin cika sharuɗɗan da aka gindaya na zaɓen. Daga baya ta yanke shawarar ba da goyon bayanta ga Paa Kwesi Nduom na Jam'iyyar Progressive People's Party. [7]
Zaben shekarar 2016
[gyara sashe | gyara masomin]A watan Janairu, watanni kafin zaɓen, gobara ta kone a hedkwatar GFP na Donkor da ke Kabu a yankin Gabas. [8] Da take magana kan lamarin, Donkor ta ce bala'in gwaji ne da ba zai hana ta neman zama shugabar Ghana ba.
Sai dai a ranar 10 ga watan Oktoban 2016, hukumar zaɓen Ghana ta sanar da dakatar da Akua Donkor, tare da wasu 'yan takarar shugaban ƙasa 12 daga tsayawa takarar zaɓen ranar 7 ga watan Disamba. [9] [3] Ta yarda cewa fom ɗin takararta na cike da kurakurai kamar yadda hukumar zaɓe ta nuna. Ta yi kira ga mambobin jam’iyyar da shuwagabannin jam’iyyar da kada su karaya domin jam’iyyar za ta dawo a shekarar 2020 domin tsayawa takarar shugaban ƙasa. [10]
Zaben shekarar 2020
[gyara sashe | gyara masomin]A cikin shekarar 2020, Donkor na cikin 'yan takarar shugaban ƙasa mata uku da aka wanke don tsayawa takarar shugaban ƙasa a zaɓen shekarar 2020. A cikin 'yan takara 12 da suka fafata, ta zo ta biyar. [11]
Zaben shekarar 2024
[gyara sashe | gyara masomin]Donkor ta yi nasarar shigar da takararta na tsayawa takara a zaɓen shugaban ƙasa na shekarar 2024, kuma ta sanya lamba 3 a kan katin zaɓe. [12]
Daga baya, Donkor ta yi barazanar kai John Dramani Mahama, 'yar takarar shugaban ƙasa a jam'iyyar National Democratic Congress a shekarar 2024, a gaban kotu kan kalaman ɓatanci kan cancantar ta a matsayin 'yar takarar shugaban ƙasa yayin taron kwamitin ba da shawarwari tsakanin jam'iyyun da aka gudanar a ranar 15 ga watan Oktoba 2024 a Accra. [13] [14]
Jam’iyyar Ghana Freedom Party (GFP) ta bayyana Philip Appiah Kubi a matsayin wanda zai maye gurbin Akua, duk da haka an hana ta takara saboda kurakurai da bayanan da aka samu a fom ɗin tsayawa takara. [15]
Alkawuran yakin neman zabe
[gyara sashe | gyara masomin]Donkor ta yi alkawarin bayar da ilimi kyauta tun daga matakin farko zuwa sakandare. [16] Ta kuma yi alkawarin kawar da harajin shigo da kayayyaki daga ƙasashen waje domin baiwa jama'a dama su ƙara yawan shigo da kayayyaki. Ta yi tsokaci kan samar da yankin kyauta a tashar jirgin ruwa ta Tema domin ƙara jawo hankulan ‘yan kasuwa a ƙasar. [5] Ta ce za a iya cimma hakan ta hanyar yin amfani da albarkatun ƙasa na Ghana kamar su zinariya, koko, man shea da gishiri. [16] Ta kuma bayar da shawarar cewa Ghana ta tace albarkatunta, musamman danyen mai.
Donkor ta yi iƙirarin Muammar Gaddafi na Libya a matsayin ɗan takararta na siyasa. Marigayi shugaban Libya Donkor ta ja kunnen Ghana cewa ya kamata Ghana ta kasance "kullum kafadu" da ƙasar da ke arewacin Afirka. [16]
Ta kuma buƙaci ƙasar ta zaɓi shugabar ƙasa mace ta farko, inda ta bayyana cewa mata na da karfin "taimakawa wajen kawo sauyi ga al'ummar kasar". [16]
Mutuwa
[gyara sashe | gyara masomin]Donkor ta rasu ne a ranar 28 ga watan Oktoba 2024 a Asibitin Ridge Accra, inda take jinya sakamakon rashin lafiya da ba a bayyana ba bayan ta yi fama da rashin lafiya a lokacin yakin neman zaɓenta gabanin shirye-shiryen tunkarar babban zaɓen ƙasar Ghana na shekarar 2024. [17] An gano ta da ciwon ciki kwanaki biyu kafin. [18]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Otchere, Gertrude Owireduwaah (2024-10-29). "What you probably didn't know about Akua Donkor - Adomonline.com" (in Turanci). Retrieved 2024-10-29.
- ↑ "Akua Donkor, 'Otumfuo is my husband' - Now Ghana!". Now Ghana! (in Turanci). Archived from the original on 24 April 2016. Retrieved 9 April 2016.
- 1 2 "Ghana Freedom Party Leader Akua Donkor dead" (in Turanci). 2024-10-29. Retrieved 2024-10-29.
- 1 2 "Akua Donkor: Ejuratia residents mourn as daughter calls for state burial" (in Turanci). 2024-10-29. Retrieved 2024-10-29.
- 1 2 Kanyarwunga (7 July 2011). "History of Africa Otherwise: Ms. Akua Donkor, illiterate President of Ghana ?". History of Africa Otherwise. Archived from the original on 19 January 2023. Retrieved 9 April 2016.
- ↑ "Akua Donkor, an epitome of female empowerment" (in Turanci). 2024-11-05. Retrieved 2024-12-29.
- ↑ "Disqualified Akua Donkor Joins Nduom's PPP". Peacefmonline.com. Archived from the original on 2024-09-03. Retrieved 2024-09-03.
- ↑ "Akua Donkor party office burnt". ghanaweb.com. 23 January 2016. Retrieved 9 April 2016.
- ↑ "EC disqualifies Nduom, Konadu, 11 others; accepts 4 - MyJoyOnline". Archived from the original on 9 February 2017. Retrieved 12 October 2016.
- ↑ "Akua Donkor calms supporters, says 2020 is her surest bet". 12 October 2016.
- ↑ "2020 PRESIDENTIAL RESULTS". ec.gov.gh (in Turanci). 2020-12-08. Retrieved 2024-10-16.
- ↑ "Akua Donkor Jubilates Over Number 3 Position On Presidential Ballot". DailyGuide Network (in Turanci). 2024-09-23. Retrieved 2024-10-16.
- ↑ "Akua Donkor threatens to sue Mahama over derogatory comment on her presidential candidate qualifications - Graphic Online".
- ↑ Otchere, Gertrude Owireduwaah (2024-10-15). "Akua Donkor threatens to sue Mahama - Adomonline.com" (in Turanci). Retrieved 2024-10-29.
- ↑ "EC disqualifies GFP's new flagbearer over illegalities" (in Turanci). 2024-11-12. Retrieved 2024-11-15.
- 1 2 3 4 Rebecca Quaicoe Duho. "Ghana must not be in difficulty — Akua Donkor - Graphic Online". www.graphic.com.gh. Retrieved 26 April 2016.
- ↑ "Akua Donkor: Ghana presidential candidate die about a month to elections". BBC News Pidgin. 2024-10-29. Retrieved 2024-10-29.
- ↑ "Ghana presidential candidate Akua Donkor passes away". Africanews. 2024-10-30. Retrieved 2024-10-30.