Ase
| philosophical concept (en) | |
| Bayanai | |
| Bangare na | Addinin Yarabawa |

A addinin Yarabawa, kamar, aṣẹ́, [1] shekaru, ase, ko ashe wani ƙarfi ne na halitta ko iko wanda aka tsara wanda ke ƙirƙira, yana haifar da canji ko sauƙaƙe canji a duniyar halitta dangane da fassararsa. Ana kyautata zaton Olódùmarè ne ke ba da shi ga komai - alloli, kakanni, ruhohi, mutane, dabbobi, shuke-shuke, duwatsu, koguna, da kalmomin da aka furta kamar waƙoƙi, addu'o'i, yabo, la'ana, ko ma tattaunawa ta yau da kullun. Rayuwa, a cewar tunanin Yarabawa, ta dogara ne akan sa.
Baya ga halayensa masu tsarki, wannan kuma yana da muhimman tasirin zamantakewa, wanda aka nuna a cikin fassararsa a matsayin "iko, iko, umarni." Mutumin da, ta hanyar horo, gogewa, da kuma farawa, ya koyi yadda ake amfani da mahimmancin ƙarfin rayuwa na abubuwa don yin canji da gangan ana kiransa aláàṣẹ .
Al'adun da ake amfani da su wajen kiran ikon allahntaka suna nuna irin wannan damuwa game da ikon cin gashin kai na wasu halittu. Gane keɓancewar mutum da alloli shine abin da ke tsara al'umma da dangantakarta da sauran duniya.
Fasaha da Yarabawa
[gyara sashe | gyara masomin]Manufar ashe tana tasiri ga yawan fasahar Yarbawa da aka tsara. A fannin zane, ana iya raba zane ko kuma a raba shi - wani "tarin da ba ya rabuwa wanda raka'o'in gaba ɗaya suke a ware kuma suna da ƙima daidai da sauran raka'o'in." [2] Ana iya ganin irin waɗannan abubuwan a cikin tiren Ifá da kwano, ginshiƙan baranda, ƙofofi da aka sassaka, da abin rufe fuska na kakanninsu .
Dangane da rubutun adabi a cikin fasahar Yarbawa a matsayin wani abu da ke nuna manufar aiki, Drewal ya rubuta:
Units often have no prescribed order and are interchangeable. Attention to the discrete units of the whole produces a form which is multifocal, with shifts in perspective and proportion... Such compositions (whether representational or not) mirror a world order of structurally different yet autonomous elements. It is a formal means of organizing diverse powers, not only to acknowledge their autonomy but, more importantly, to evoke, invoke, and activate diverse forces, to marshal and bring them in to the phenomenal world. The significance of segmented composition in Yorùbá art can be appreciated if one understands that art and ritual are integral to each other.[3]
Kan a matsayin wurin da ase ya samo asali
[gyara sashe | gyara masomin]Kai, ko kuma ori, yana da matuƙar muhimmanci a fannin fasaha da tunani na Yarabawa . Idan aka kwatanta shi da sassaka, girman kai sau da yawa ana wakilta shi sau huɗu ko biyar girmansa na yau da kullun dangane da jiki domin a nuna cewa wurin mutum ne da kuma yanayinsa na musamman, ko kuma iyawa . Yarabawa suna bambanta tsakanin kan waje ( òde ) da na ciki ( inú ). òde shine kamannin mutum na zahiri, wanda zai iya ɓoye ko bayyana ɓangarorin ciki ( inú ). Halayen ciki, kamar haƙuri da kame kai, ya kamata su mamaye na waje.
Kai kuma yana haɗa mutum da wata duniya. Bikin morí (wanda ke fassara zuwa sanin kai ) shine al'ada ta farko da ake yi bayan an haifi yaro ɗan Yarabawa. A lokacin imori, mai duba yana tantance ko yaron ya fito daga zuriyar mahaifiyarsa ko ta mahaifinsa ko kuma daga wani takamaiman hanya . Idan na ƙarshe haka ne, to yaron zai yi bikin farko a lokacin girma, wanda a lokacin ne ori inu na mutumin zai zama jirgin ruhaniya don wannan aikin . Don shirya waɗannan bukukuwan, ana aske kan mutumin, a yi masa wanka kuma a shafa masa mai.
Nau'o'in ƙasa daban-daban
[gyara sashe | gyara masomin]- Máyehùn
- Afose
- Gbétúngbétùn
- Olugbohùn
Amfani da zamani a ƙasashen waje
[gyara sashe | gyara masomin]Tun daga lokacin da aka fara amfani da kalmar Afrocentricity a cikin ƙasashen da ke amfani da harshen Ingilishi a ƙarshen ƙarni na 20, kalmar "Àṣẹ́" ta zama kalma da aka saba amfani da ita a Amurka, inda ma'anar gabaɗaya ita ce tabbatarwa da fatan alheri. Haka kuma an fara amfani da ita a cikin mahallin addinin Kiristanci na Baƙar fata a matsayin daidai (ko maye gurbin) kalmar "Amin."
A cikin al'adun jama'a
[gyara sashe | gyara masomin]- Jaruma Viola Davis ta kafa wani kamfani mai suna "Àṣẹ́ Audio" wanda ya sanya hannu kan yarjejeniya da Audible don yin podcast. [4] [5]
Nassoshi
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "What Is Ase Ire?". Ase Ire.com. Archived from the original on 7 March 2018. Retrieved 29 November 2016.
- ↑ Drewal, M. T., and H. J. Drewal (1987). "Composing Time and Space in Yoruba Art". Word and Image: A Journal of Verbal/Visual Enquiry. 3 (3): 225–251. doi:10.1080/02666286.1987.10435383.
- ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Drewal". - ↑ Spangler, Todd. "Viola Davis' Ashé Audio Signs Exclusive Audible Deal for Slate of Podcasts". Variety. Retrieved 24 July 2023.
- ↑ J. Clara, Chan. "Viola Davis' Ashé Audio Ventures Inks Multi-Project Deal With Audible (Exclusive)". Hollywood Reporter. Retrieved 24 July 2023.