Ashie Nikoi
| Rayuwa | |
|---|---|
| Haihuwa |
La (en) |
| ƙasa | Ghana |
| Mutuwa | Jahar Ibadan, 1963 |
| Karatu | |
| Harsuna | Turanci |
| Sana'a | |
| Sana'a |
ɗan siyasa, gwagwarmaya da freedom fighter (en) |
Gershon Ashie Nikoi ɗan siyasan Ghana ne, ɗan gwagwarmayar Pan-Afirka, kuma manomi. Ya kasance memba na jam'iyyar Convention People's Party (CPP) kuma ya kafa kungiyar manoma ta Ghana.[1]
Rayuwar farko da siyasa
[gyara sashe | gyara masomin]Nikoi ɗan asalin Labadi ne, Accra. Bayan kammala karatunsa na sakandare ya koma Huileries du Congo Belge a kasar Belgian Kongo, inda ya gudanar da aikin noman da kamfanin ya mallaka.[2] Daga baya ya dawo gabar tekun Zinariya a shekarar 1929, don fara noman koko a yankin Akim, kuma shi ne wanda ya kafa kwamitin manoma na Birtaniya ta yammacin Afirka. A cikin shekarar 1945, Ya jagoranci tawagar manoman koko na yammacin Afirka da suka halarci taron Pan-African Congress a Manchester, United Kingdom.[3][4] Yayin da yake Biritaniya, Kobina Sekyi ya buƙace shi da ya wakilci kungiyar kare hakkin Aborigines na Gold Coast a taron kuma ya gabatar da koke ga House of Commons a madadin al'umma.[5]
Ya tsunduma cikin harkokin siyasar ƙasar Gold Coast bayan ya dawo daga majalisa. Ya yi magana game da 'yan mulkin mallaka na Burtaniya kuma ana ganinsa a yawancin ayyukan siyasa a cikin 'yan mulkin mallaka. Lokacin da Kwame Nkrumah ya kafa jam'iyyar Convention Peoples Party a ranar 12 ga watan Yunin 1949, ya shiga jam'iyyar kuma ya kasance memba na kwamitin aiki na farko na babban taron. Ya jagoranci taron farko na kwamitin kuma ya ba da shawarar a yi amfani da jar zakara—alamar Labadi, garinsu—a matsayin alamar sabuwar jam’iyyar siyasa.
A watan Disamba na 1949, ya kafa Majalisar Manoman Ghana tare da John Ayew. Kungiyar ta yi aiki a matsayin reshen manoma na CPP kuma an yi amfani da ita wajen tara kuɗaɗe don tallafawa ayyukan jam’iyyar. Ya tsaya takarar kujerar Akim Abuakwa Central a shekarar 1951 babban zaɓe na Gold Coast amma ya sha kaye a hannun JB Danquah na United Gold Coast Convention. Nkrumah ya naɗa Nikoi a matsayin mamba a hukumar sayar da koko ta koko amma ya yi murabus saboda rashin jituwar da aka samu kan kafa wani kamfani na sayen koko. Wannan rashin jituwa ya sa aka kore shi daga CPP.[6]
Lokacin da aka ƙirƙiri Ga Shifimo Kpee don kare muradun mutanen Ga, an zaɓi Nikoi, da Dzenzle Dzewu don jagorantar sabon motsi. A cikin shekarar 1952, Nikoi tare da wasu jam'iyyun adawa suka kafa jam'iyyar Ghana Congress Party, ƙarƙashin jagorancin Kofi Abrefa Busia.[7] Ya tsaya takara a zaɓen shekarar 1954 na Gold Coast na sabuwar mazaɓar Akim Abuakwa East, amma ya sha kaye a hannun Kwaku Amoah-Awuah na CPP [8]
Tsarewa da mutuwa
[gyara sashe | gyara masomin]Nikoi ya shafe lokaci a tsare saboda harkokin siyasa. A cikin shekarar 1950, an tsare shi tare da wasu jiga-jigan 'yan jam'iyyar CPP a hannun 'yan mulkin mallaka saboda shigarsu a cikin yakin neman aiki mai kyau, wanda Nkrumah ya jagoranta. Nkrumah ya sake kama shi kuma ya ɗaure shi a ƙarƙashin dokar hana tsarewa a shekarar 1960.[9] Bayan shekara ɗaya a tsare aka sake shi saboda rashin lafiyarsa. Ya gudu zuwa Najeriya don gudun kada a sake tsare shi.[10][11][12]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Garvey, Marcus (23 Aug 2006). The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers, Vol. X: Africa for the Africans, 1923–1945. University of California Press.
- ↑ Garvey, Marcus (1995). The Marcus Garvey and Universal Negro Improvement Association Papers, Vol. IX: Africa for the Africans June 1921-December 1922. University of California Press. p. 396.
- ↑ Adi, Hakim; Sherwood, Marika (1995). The 1945 Manchester Pan-African Congress Revisited. New Beacon Books. pp. 80, 120.
- ↑ Du Bois, W. E. B. (2014). The World and Africa and Color and Democracy. Oxford University Press. p. 343.
- ↑ Langley, J. Ayodele (1973). Pan-Africanism and Nationalism in West Africa, 1900-1945: A Study in Ideology and Social Classes. Clarendon Press. pp. 351, 352.
- ↑ Rabinowitz, Beth (2018). Coups, Rivals, and the Modern State. Cambridge University Press. pp. 82, 309.
- ↑ Coleman, James Smoot; Rosberg, Carl Gustav (1966). Political Parties and National Integration in Tropical Africa. University of California Press.
- ↑ "myghanalinks - 1954 Campaigns And Election Results In Ghana (Gold Coast) - Part II". MyGhanalinks. Archived from the original on 2021-01-06. Retrieved 2020-08-23.
- ↑ Executive Instruments. Ghana Publishing Company. 1960. p. 211.
- ↑ "La Community to honour old leaders". GhanaWeb. (in Turanci). Retrieved 2020-08-23.
- ↑ The Politics of Political Detention.
- ↑ "Another NRC witness calls for reburial of father". Modern Ghana (in Turanci). Retrieved 2021-12-30.
- ↑ "La Community to honour old leaders". GhanaWeb. (in Turanci). Retrieved 2020-08-23.
- ↑ "Another NRC witness calls for reburial of father". Modern Ghana (in Turanci). Retrieved 2021-12-30.