Binciken shari'a
 Binciken shari'a | |
|---|---|
legal doctrine (en)  | |
| Bayanai | |
| Ƙaramin ɓangare na |
process (en) |
| Fuskar |
constitutional review (en) |
Binciken shari'a tsari ne wanda a karkashinsa ayyukan zartarwa, majalisa, ko gudanarwa na gwamnati suna ƙarƙashin sake dubawa ta hanyar shari'a.: 79 A cikin bita na shari'a, kotun na iya soke dokoki, ayyuka, ko ayyukan gwamnati waɗanda ba su dace da iko mafi girma ba. Misali, za a iya soke shawarar zartarwa saboda rashin doka, ko kuma za a iya lalata doka saboda keta ka'idojin kundin tsarin mulki. Binciken shari'a yana daya daga cikin dubawa da ma'auni a cikin rabuwa da iko - ikon shari'a don kula da (tsarin shari'a) bangarorin majalisa da zartarwa lokacin da ƙarshen ya wuce ikonsu.
Koyarwar ta bambanta tsakanin hukunce-hukunce, don haka hanya da kuma girman sake dubawa na shari'a na iya bambanta tsakanin da cikin ƙasashe. An bayyana bangaren shari'a a Amurka kamar yadda yake da iko mai karfi na sake dubawa na shari'a daga hangen nesa.[1]
Ka'idoji na gaba ɗaya
[gyara sashe | gyara masomin]Za'a iya fahimtar bita na shari'a a cikin mahallin tsarin shari'a guda biyu - amma daidai - tsarin shari'o'i, dokar farar hula da dokar al'ada, da kuma ra'ayoyi biyu na dimokuradiyya game da yadda ya kamata a tsara gwamnati dangane da ka'idoji da koyarwar mafi girman majalisa da rabuwa da iko.
Na farko, tsarin shari'a guda biyu, dokar farar hula da dokar al'ada, suna da ra'ayoyi daban-daban game da bita na shari'a. Ana ganin alƙalai na doka a matsayin tushen doka, wanda ke iya ƙirƙirar sabbin ka'idojin doka, kuma yana iya ƙin ka'idodin doka waɗanda ba su da inganci. A cikin al'adar dokar farar hula, ana ganin alƙalai a matsayin waɗanda ke amfani da doka, ba tare da ikon ƙirƙirar (ko lalata) ka'idodin doka ba.
Abu na biyu, ra'ayin rabuwa da iko wani ka'ida ne game da yadda ya kamata a tsara gwamnatin dimokuradiyya. Sabanin mafi girman majalisa, Montesquieu ne ya fara gabatar da ra'ayin rabuwa da iko; daga baya Kotun Koli ta kafa shi a Amurka a cikin Marbury v. Madison cewa kotun tana da ikon sake dubawa na shari'a don aiwatar da rabuwa da ikon da aka bayyana a cikin Kundin Tsarin Mulki na Amurka. Majalisar Dattijai ta Amurka da shugaban kasar Thomas Jefferson sun bar wannan ba tare da wata matsala ba, duk da adawa da ka'idar sake dubawa ta shari'a ta hanyar ba a zaba ba.
Ka'idodin sake dubawa
[gyara sashe | gyara masomin]Lokacin gudanar da bita na shari'a kotun na iya tabbatar da cewa ana bin ka'idar ultra vires, cewa ayyukan jama'a ba su wuce ikon da doka ta ba su ba.:
Shawarwarin ayyukan gudanarwa da hukumomin gwamnati ke yi a karkashin bita na shari'a ba lallai bane a sarrafa su kamar yadda yanke shawara na shari'aa suke, maimakon haka kotun za ta tilasta cewa ana bin ka'idodin adalci na tsari yayin yin yanke shawara na Shari'a.:
Nau'o'in
[gyara sashe | gyara masomin]Binciken ayyukan gudanarwa da dokoki na biyu
[gyara sashe | gyara masomin]Yawancin tsarin shari'a na zamani suna ba da damar kotuna su sake duba "ayyukan" gudanarwa (sharuɗɗa na mutum na ƙungiyar jama'a, kamar yanke shawara don ba da tallafi ko janye izinin zama). A mafi yawan tsarin, wannan ya haɗa da s toake dubawa na dokokin sakandare (dokokin da za a iya aiwatar da su ta hanyar doka na amfani da hukumomin gudanarwa). Wasu ƙasashe (musamman Faransa da Jamus) sun aiwatar da tsarin kotunan gudanarwa waɗanda ake tuhumar warware rikice-rikice tsakanin membobin jama'a da gwamnati, ba tare da la'akari da cewa waɗannan kotunan suna cikin gwamnati (Faransa) ko shari'a (Jamus). A wasu ƙasashe (ciki har da Amurka da Ingila), kotunan farar hula na yau da kullun suna gudanar da bita na shari'a kodayake ana iya ba da izini ga bangarori na musamman a cikin waɗannan kotuna (kamar Kotun Gudanarwa a cikin Babban Kotun Ingila da Wales). Amurka tana amfani da tsarin da aka haɗu wanda Kotunan gundumar Amurka ke sake nazarin wasu yanke shawara na gudanarwa (waɗanda su ne kotunan shari'a gaba ɗaya), wasu Kotunan daukaka kara na Amurka suna sake dubawa kai tsaye wasu kuma kotuna na musamman kamar Kotun daukaka kara ta Amurka don Maganar Tsohon Sojoji (wanda, duk da sunansa, ba a zahiri wani ɓangare ne na reshen shari'a na tarayya ba). Ya zama ruwan dare cewa kafin a shigar da buƙatar sake dubawa na shari'a na aikin gudanarwa tare da kotu, dole ne a cika wasu sharuɗɗa na farko (kamar korafi ga hukuma kanta). A mafi yawan ƙasashe, kotuna suna amfani da hanyoyin musamman a cikin shari'o'in gudanar
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Highsmith, Brian; Sen, Maya; Thelen, Kathleen (2025). "Off-Balance: How US Courts Privilege Conservative Policy Outcomes". Perspectives on Politics (in Turanci). doi:10.1017/S1537592724002706. ISSN 1537-5927.