Jump to content

Bombax buonopozense

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.

Samfuri:Taxobox/coreSamfuri:Speciesbox/parameterCheck

Bombax buonopozense
Conservation status

LC (mul) Fassara  (IUCN 3.1)
Scientific classification
KingdomPlantae
OrderMalvales (mul) Malvales
DangiMalvaceae (mul) Malvaceae
GenusBombax (mul) Bombax
jinsi Bombax buonopozense
Palisot de Beauvois, 1816

Bombax buonopozense, wanda aka fi sani da Gold Coast bombax ko itacen auduga mai launin ja, itace ne a cikin dangin mallow. An kuma san shi a cikin Harshen Dagbani kamar Vabga (jama'a Vabsi).

Yana da asali da farko a Yammacin Afirka, inda ake samunsa a cikin gandun daji daga Saliyo a arewa maso yamma, gabas zuwa Uganda da kudu zuwa Angola, yawanci a tsaunuka na mita 900 zuwa 1200. Babban itace, sau da yawa yakan kai tsawon mita 40 (130 feet) tare da Tushen buttress har zuwa mita 6 (20 feet) a diamita. Yankin ƙananan bishiyoyi an rufe shi da ƙayoyi kuma manyan furanni masu zurfi masu ruwan hoda zuwa ja suna fitowa yayin da itacen ba shi da ganye.

Ana amfani da sassa daban-daban na shuka don dalilai na magani, a matsayin abinci, a matsayin tushen fiber na tufafi, a matsayin kayan gini, kuma a matsayin dye. Dabbobi suna cin 'ya'yan itacen kamar su chevrotain na ruwa.

Bombax buonopozense babban itace ne na farko na wurare masu zafi wanda ke girma zuwa mita 40 (130 feet) a tsawo tare da manyan Tushen buttress wanda zai iya yada mita 6 (20 feet). An rufe bark din da manyan ƙayoyi ƙwayoyin cuta, musamman lokacin da suke ƙanana, amma suna zubar da su tare da tsufa zuwa wani mataki. Ana shirya rassan a cikin whorls. Shafuka suna da fili kuma suna da takardu 5 zuwa 9 da kuma jijiyoyi 15 zuwa 25. An saita su a kan dogon pecioles wanda yawanci ke auna tsakanin 22 da 14 cm. Kowane takarda yana da dukkan gefuna kuma suna da girma sosai, suna auna daga 8 zuwa 23 cm a tsawon da 3 zuwa 7.5 cm a faɗin. Ƙananan ƙananan takardu na iya zama ko dai glabrous (watau ba tare da gashi ba) ko puberulous (watau gashi mai kyau). buds suna da ƙuƙwalwa.   

Fure-fure masu bayyane suna fitowa yayin da stamen ba shi da ganye kuma suna ko dai suna kadai ko kuma an shirya su a cikin ƙananan cymes. Calyx mai raguwa, wato whorl na petals, yana da 1 zuwa 1.6 cm tsawo kuma yana da siffar cupuliform, ko siffar kofin. Har ila yau, yana da ganyayyaki, ma'ana ba ya tsayawa a kan 'ya'yan itace. Kwayoyin suna da launin ruwan hoda ko ja mai zurfi kuma suna da 5.5 zuwa 9.5 cm a tsawon 2.5 zuwa 3.7 cm a faɗin. Ana shirya ƙwayoyin ƙwayoyin a cikin ƙuƙwalwa tare da ƙuƙwalwar biyu. Wani abin sha'awa game da waɗannan furanni shine cewa suna cika da ruwan sama, kuma suna samar da gida ga halittu na ruwa. 'Ya'yan itacen suna da tsawo kuma suna da girma sosai, suna da tsawon 8 zuwa 18 cm da 3.5 zuwa 6 cm a diamita. Suna da glabrous, ko dai rigged ko angular, da loculicidal, ma'ana suna buɗewa ba zato ba tsammani a lokacin da suka girma tare da bango na capsule a tsakanin sassan Locule. Suna dauke da tsaba da yawa waɗanda ke da tsawon 5 zuwa 6 mm, dukansu suna da tufafi mai laushi, wato murfin fiber ne mai kama da auduga.      

Ƙananan nau'o'in

[gyara sashe | gyara masomin]

An yarda da nau'o'i biyu:

  • Bombax buonopozense subsp. buonopozense (synonyms Bombax angulicarpum Ulbr., Bombax buesgenii Ulbr., Bombax buonopozense var. cristata A.Chev., Bombax flammeum Ulbr., Gossampinus angulicarpa (Ulbr.) Bakh., Gossampinus buesgenii (Ulbr.) Bakh., and Gossampinus flammea (Ulbr.) Bakh.) – Sierra Leone to Uganda and Angola
  • Bombax buonopozense subsp. reflexum (Sprague) A.Robyns (synonyms Bombax buonopozense var. velutinum Robyns, Bombax reflexum Sprague, and Gossampinus reflexa (Sprague) Bakh.) – Cameroon and Central African Republic to Angola

Amfani da shi

[gyara sashe | gyara masomin]
Wata mace ta Konkomba tana sayar da busassun calyces na Bombax buonopozense a Gbintiri, Ghana.

Ana amfani da sassa da yawa na shuka don dalilai na magani da na gargajiya. A Ghana, inda yake asali, ganyen sun zama ruwan dare a matsayin abinci ga dabbobi na gida. Ana ƙone bark ɗin don samar da hayaki wanda aka yi imanin cewa zai kori mugayen ruhohi da ake kira Alizini a Dagbani. Ƙayoyi masu yawa da ke kan bark suna ƙonewa kuma ana haɗa gawayi da man shanu don magance kumburi. Ana amfani da busassun gum da aka samar daga itacen a matsayin turare. An kuma yi amfani da sassa daban-daban na shuka a matsayin maganin hana daukar ciki ko kayan zubar da ciki.[1]

Itacen yana da haske sosai, wanda ke iyakance amfani da shi ga Jiragen ruwa da sauran kayan aiki. Ana iya yin dye daga tannins a cikin bark, yayin da ake tattara fiber mai kama da auduga wanda ke rufe tsaba kuma ana amfani dashi azaman maye gurbin auduga. Ba za a iya juyawa ba, duk da haka, don haka amfani da shi yana iyakance ga cikawa don matashin kai da tufafi. Ana amfani da furanni da 'ya'yan itace a cikin abinci. Ƙungiyoyin kabilanci daban-daban na arewacin Ghana kamar su Mamprusi da Konkomba sun bushe kuma sun niƙa furanni kuma su yi amfani da su a cikin miya (wanda aka kwatanta da amfani da calyces na itacen kapok mai jan furanni na Sahelian, Bombax costatum).

  1. "Ceiba pentandra Kapok Tree, Cotton Tree, Suma'ma PFAF Plant Database".