Jump to content

Cin zarafin 'yancin dan adam da CIA ta yi

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Cin zarafin 'yancin dan adam da CIA ta yi
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na human rights violation (en) Fassara
Ƙasa Tarayyar Amurka
Has cause (en) Fassara C.I.A

Wannan labarin yana magana ne game da ayyukan Hukumar leken asiri ta tsakiya (CIA) na Gwamnatin tarayya ta Amurka wanda ya zama keta haƙƙin ɗan adam.

Horarwa da tallafi

[gyara sashe | gyara masomin]

CIA ta shiga cikin tallafi da horar da sojoji da sojoji waɗanda ke karewa daga abokan gaba na gwamnatocin da ke goyon bayan Amurka a Latin Amurka. Florencio Caballero, tsohon mai tambayoyin Sojojin Honduras, ya ce Hukumar leken asiri ta tsakiya ce ta horar da shi, wanda The New York Times ta tabbatar da shi tare da jami'an Amurka da Honduras. Jami'an Amurka uku da jami'an Honduras biyu sun tabbatar da yawancin labarinsa. Wataƙila ita ce mafi yawan abin da aka ba da izinin yadda aka ba da sojoji da 'yan sanda don shirya' yan bindiga waɗanda suka kama, suka yi musu tambayoyi, kuma suka kashe wadanda ake zargi da 'yan gurguzu. Ya ce yayin da masu horar da 'yan Argentina da Chile suka koyar da dabarun satar mutane da kuma kawar da su na Sojojin Honduras, CIA ta haramta amfani da azabtarwa ko kisan kai.

Caballero ya bayyana rawar CIA a matsayin mai rikitarwa. "Caballero ya ce manyan jami'ansa sun umarce shi da sauran mambobin rundunar leken asiri ta soja da su ɓoye sa hannunsu a cikin ƙungiyoyin mutuwa daga masu ba da shawara na CIA. Ya kara da cewa an tura shi Houston na watanni shida a 1979 don masu koyar da CIA su horar da shi a cikin dabarun tambayoyi. "Sun shirya ni a cikin tambayoyi don kawo ƙarshen amfani da azabtarwa ta jiki a Honduras - sun koyar da hanyoyin tunani", in ji Caballero game da horar da wani muhimmin mutum, "Don haka lokacin da muka ɓoye shi daga Amurka, mun yi masa tambayoyi, sannan muka ɓoye masa ga ƙungiyar mutuwa don kashe kansa, sannan muka yi masa. "

John R. Stockwell, wani jami'in CIA wanda ya bar Hukumar kuma ya zama mai sukar jama'a, ya ce game da jami'an CIA: "Ba su sadu da 'yan tawagar kisa a kan tituna inda suke yanka mutane ko kuma suna ajiye su a kan titi kuma suna gudanar da motoci a kan kawunansu. Mutanen CIA a San Salvador sun sadu da shugabannin' yan sanda da mutanen da ke gudanar da' yan tawagar mutuwa, kuma suna hulɗa da su, suna saduwa da su kusa da tafkin biranen birane. Kuma suna yin kamar suna yin wasa ne a makarantar su, Kuma suna yin magana ne da juna.

Human Rights Watch ta tabbatar a cikin rahoton 2019 cewa CIA na tallafawa 'yan tawagar kisa a Afghanistan. [1] Rahoton ya yi zargin cewa sojojin Afghanistan da CIA ke tallafawa sun aikata "kisan kai da sauran manyan cin zarafi ba tare da lissafi ba" a cikin hare-haren dare sama da goma sha biyu da suka faru tsakanin 2017 da 2019. An yi zargin cewa 'yan tawagar kisan gilla sun aikata "kisan fararen hula, tilasta bacewar wadanda aka tsare, da kuma hare-hare kan wuraren kiwon lafiya da ke kula da masu tayar da kayar baya, " a cewar rahoton mataimakin game da abinda ke cikin rahoton Human Rights Watch.[1] A cewar wannan labarin, "An tattara sojojin, an sanye su, an horar da su, kuma an tura su a karkashin jagorancin CIA don yin niyya ga masu tayar da kayar baya daga Taliban, Al Qaeda, da ISIS. " Labarin ya kuma bayyana cewa waɗannan sojojin Afghanistan suna da ikon kiran hare-haren jiragen sama na Amurka, wanda ya haifar da mutuwar fararen hula, gami da yara, kuma sun faru a wuraren farar hula, gamo da bikin aure, wuraren shakatawa, da makarantu.

An kuma zargi CIA da keta haƙƙin ɗan adam don tallafawa juyin mulkin da aka zaba ta hanyar dimokuradiyya kamar a Iran, Chile da Guatemala. Lokacin da labarai game da zaben dimokuradiyya na Satumba 1970 na mai zaman kansa Salvador Allende a Chile ya kai Fadar White House, Sakataren Gwamnati Henry Kissinger ya kira shi "Autumn of Crises".[2] CIA karkashin jagorancin Richard Helms an umarce shi da "fara aikin ɓoye ba tare da kusan shiri ba".[2] Wani juyin mulki na gaba a 1973 da sojojin Chile suka yi tare da Augusto Pinochet da ke jagorantar cajin an shirya shi kuma an yi hira da mahalarta "yana nuna alaƙar sirri tsakanin Fadar Fadar Nixon da masu makircin juyin mulkin soja".[2]

Hanyoyin yin tambayoyi

[gyara sashe | gyara masomin]
Amurka da kuma wadanda ake zargi da CIA "black sites" An yi zargin an kai su ta waɗannan ƙasashe Masu riƙe sun isa waɗannan ƙasashe Sources: Amnesty International [3] Human Rights Watch    Mai kula da 'yancin Dan Adam

Bayan hare-haren 11 ga Satumba, CIA ta shiga cikin azabtarwa da fursunoni a shafukan baƙar fata na CIA [4] kuma ta aika da fursunonin da gwamnatocin abokantaka suka azabtar da su a hanyar da ta saba wa dokar Amurka da ta duniya.

The Washington Post ne ya fara buga kasancewar shafukan baki a watan Nuwamba na shekara ta 2005 biyo bayan rahotanni daga kungiyoyin kare hakkin dan adam. Shugaban Amurka George W. Bush ya amince da wanzuwar kurkuku na sirri da CIA ke gudanarwa yayin jawabi a ranar 6 ga Satumba 2006 .

Jami'an gudanarwa, ciki har da Mataimakin Mataimakin Babban Lauyan John Yoo, da kuma fitattun malaman shari'a kamar Alan Dershowitz, sun kare a fili kuma sun tabbatar da amfani da azabtarwa akan wadanda ake zargi da ta'addanci.

A watan Mayu na shekara ta 2018, Kotun Turai ta 'Yancin Dan Adam ta yanke hukuncin cewa kasashen Romania da Lithuania suna da hannu a ayyukan azabtarwa da Hukumar leken asiri ta Amurka (CIA) ta yi. An gano cewa kasashen biyu sun gudanar da dakunan azabtarwa na "black site" da wuraren tsare-tsare [5] saboda haka suna aikata mummunar cin zarafin bil'adama. A Romania, wurin sirri yana Arewacin Bucharest. A Lithuania, shafin baƙar fata gidan baƙi ne a babban birnin Vilnius wanda ke aiki tun farkon shekara ta 2002. A watan Disamba na shekara ta 2014, Kwamitin Zaɓin Majalisar Dattijai na Amurka ya gabatar da rahoto wanda ya haɗa da cikakkun bayanai game da azabtarwa da 'yan ƙasar Saudi Arabiya Abd al-Rahim al-Nashiri wanda ake zargi da sarrafa USS Cole bombing">fashewar bam na jirgin ruwa mai dauke da makamai masu linzami na Amurka USS Cole a Yemen da Abu Zubaydah, wanda ake zarge da ta'addanci na Al Qaeda. Kotun Turai ta ce "masu fursunoni biyu masu daraja" sun kasance "sun yi musu mummunar zalunci da kuma ɗaure su a gidan baƙar fata na CIA. Saboda haka, gwamnatocin Lithuania da Romania sun keta Yarjejeniyar Turai kan haramcin azabtarwa. Hukumomi a Lithuania sun kuma ba da izinin jigilar Zubaydah zuwa kurkuku na sirri a Afghanistan don ƙarin cin zarafi. A cikin wani yanke shawara daban, kotun Turai ta fahimci cewa Romania ta san azabtar da Nashiri ta CIA a cikin ƙasarsu.[6]

Tare da kwamitocin masu zaman kansu waɗanda suka yi Allah wadai da ayyukan CIA don amfani da azabtarwa a matsayin manufofin dabarun, ƙididdigar da aka yi kwanan nan sun nuna sakamakon da ba a yi niyya ba na irin waɗannan hanyoyin. Marigayi Sanata John McCain, alal misali, ya tambayi wani babban jami'in Al Qaeda da aka tsare yadda suka sami tushe a Iraki kuma ya amsa: "Rashin jituwa bayan nasarar mamayewar farko da babbar kayan aikin daukar ma'aikata: Abu Ghraib".[7] Abu Ghraib, gidan yarin da Amurka ke gudanarwa a Iraki ya zama kayan aikin farfaganda ga kungiyoyin ta'addanci. Har ma al-Zarqwi, tsohon shugaban Al-Qaeda a Iraki, ya bayyana cewa yanke kan Amurka Nicholas Berg ya zo ne a matsayin fansa ga "mugunta a Abu Ghraib".[7] Wani ci gaba kuma watakila ma mafi mahimmanci sakamakon amfani da azabtarwa na CIA don cimma burin dabarun shine tabbatar da alaƙar da ta samu a "yin da wuya a dauki abokan Iraqi masu yuwuwa".[7] Irin waɗannan hanyoyin ba wai kawai ana ɗaukar su cin zarafin haƙƙin ɗan adam ba, amma kuma sun nuna cewa ba su da kyau a cikin manufofin manufofin Amurka.

  1. 1 2 "CIA-Backed 'Death Squads' Are Committing War Crimes in Afghanistan, Report Says". Vice (in Turanci). 31 October 2019. Retrieved 2020-10-13.
  2. 1 2 3 SHIRAZ, ZAKIA (2011). Gustafson, Kristian; Haslam, Jonathan; Qureshi, Lubna Z. (eds.). "CIA Intervention in Chile and the Fall of the Allende Government in 1973". Journal of American Studies. 45 (3): 603–613. doi:10.1017/S0021875811000855. ISSN 0021-8758. JSTOR 23016792. S2CID 144737906.
  3. Samfuri:"'Rendition' and secret detention: A global system of human rights violations", Amnesty International, January 1, 2006
  4. Empty citation (help)
  5. "REPORT: Two CIA Black Site Prisons in Lithuania". ABC News (in Turanci). 2009-12-22. Retrieved 2018-06-24.
  6. "CIA rendition victims challenge Romania and Lithuania at Europe's human rights court". www.amnesty.org (in Turanci). 29 June 2016. Retrieved 2018-06-24.
  7. 1 2 3 Johnson, Douglas A.; Mora, Alberto; Schmidt, Averell (2016). "The Strategic Costs of Torture: How "Enhanced Interrogation" Hurt America". Foreign Affairs. 95 (5): 121–132. ISSN 0015-7120. JSTOR 43946963.