Costa Gazi
| Rayuwa | |
|---|---|
| Haihuwa |
Krugersdorp (en) |
| Mutuwa | 19 ga Maris, 2025 |
| Karatu | |
| Makaranta | Jami'ar Witwatersrand |
| Sana'a | |
| Sana'a |
anti-apartheid activist (en) |
| Imani | |
| Jam'iyar siyasa | Jam'iyyar Pan Africanist Congress ta Azania |


Costa Gazi (23 Yuli 1936 - 19 Maris 2025) ɗan gwagwarmayar yaƙi da nuna wariyar launin fata ne na Afirka ta Kudu a ƙarƙashin jam'iyyar gurguzu ta Afirka ta Kudu (SACP) kuma daga baya jam'iyyar Pan Africanist Congress of Azania (PAC), dukkansu ƙungiyoyin da ba bisa ka'ida ba ne.[1] Bayan mulkin nuna wariyar launin fata, ya yi aiki a matsayin shugaban kula da lafiyar jama'a a Asibitin Cecilia Makewane da ke Mdantsane, Gabashin London, a Afirka ta Kudu, inda ya soki manufofin jam'iyyar ANC mai mulkin ƙasar, musamman hana cutar AIDS da shugaban ƙasar na wancan lokaci Thabo Mbeki ya yi. Gazi ya mutu a ranar 19 ga watan Maris 2025, yana da shekaru 88. [2]
Rayuwar farko da ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]Iyalin Gazi, na hakar Girka, suna gudanar da ƙaramin shago ko "cafe" a Krugersdorp, inda ya yi aiki a matsayin yaro.[3] Tauraron ɗalibi ne a makarantar sakandare ta Krugersdorp, ya shiga Jami'ar Witwatersrand yana da shekaru 16, don yin karatun injiniyan farar hula amma ya canza zuwa digiri na likita. Abin da ya burge shi a lokacin ba bisa ka'ida ba The Communist Manifesto, kuma kisan kiyashin na Sharpeville ya tayar da shi, ya shiga jam'iyyar Congress of Democrats da jam'iyyar gurguzu ta Afirka ta Kudu ta ƙarƙashin ƙasa.[4]
Ƙaura, zuwa PAC, da rawar ɗaya taka bayan mulkin nuna wariyar launin fata
[gyara sashe | gyara masomin]An ɗaure shi a shekara ta 1964, aka kuma dakatar da shi daga harkokin siyasa a shekarar 1966, Gazi ya tafi ƙasar waje a shekarar 1968 don ci gaba da karatunsa, kuma ya bar SACP bisa goyon bayanta ga murkushe Spring Prague da Tarayyar Soviet Socialist Republics a shekarar 1968. Ya koma PAC, matakin da ba a saba gani ba kasancewar PAC ba ta da membobi kusan farar fata, kuma ana ɗaukar ta a matsayin jam’iyyar da ke adawa da fararen fata.
Gazi ya koma Afirka ta Kudu a shekara ta 1990, inda bai yi nasara ba a matsayin ɗan takarar PAC a zaɓen shekara ta 1994. Bayan mulkin nuna wariyar launin fata ya yi ƙaurin suna ne bayan wani ɗan jam’iyyar PAC da ya caka masa wuka saboda shi bature ne, sannan kuma ya bijire wa umarnin gwamnati na hana amfani da magungunan kashe kwayoyin cuta. A lokacin ya kasance sakataren kula da lafiyar jama'a na PAC.[5] Sakamakon haka, ya fuskanci tuhume-tuhumen ladabtarwa daga sashen kula da lafiya na lardin Eastern Cape, wanda akasarin su aka kore su daga kotu.[6]
Asibitin Cecilia Makiwane
[gyara sashe | gyara masomin]Gazi ya kasance kwararre kuma ya jagoranci Sashen Kula da Magungunan Al'umma daga shekarun 1992 zuwa gaba kuma ya shiga cikin kulawar Kiwon Lafiya ta Farko a Mdantsane. Sashensa yana aika likitoci biyu kowace rana zuwa asibitocin karkara. Ya sa kansa cikin buƙatun Anti Retro Viral ga al'umma masu fama da cutar kanjamau. Dr Gazi ya fuskanci kafafen yaɗa labarai na gwamnati kan yaudarar ƙasar, ta hanyar kin ba da izinin rarraba maganin rigakafin cutar a Afirka ta Kudu. Daga aljihunsa ne ya ɗauki nauyin amfani da maganin cutar kanjamau ga mata masu ɗauke da cutar kanjamau a asibitin Cecilia Makiwane. HIV da ke sarrafa ART yanzu an ɗauki matsayin da aka fi so don ganewar asali saboda ana ganin shi yana da sauƙin sarrafawa, ya fi dacewa da magani, kuma ba shi da haɗari idan aka kwatanta da cututtuka kamar ciwon daji, hauhawar jini da ciwon sukari. Dr Gazi shine majagaba wajen kawo Anti Retro Virals don rigakafin a cikin fyaɗe da cin zarafin jima'i da kuma ɗaukar rayuwa mai kyau a cikin masu fama da cutar AIDS a Afirka ta Kudu.[7][8] Dokta Costa Gazi ya ba da cikakken goyon baya da tausayawa ga ƙwararrun likitocin Afirka ta Kudu waɗanda har yanzu ba a kula da su ba tare da abokan aikinsu waɗanda aka horar da su a Jami'o'in Afirka ta Kudu. Irin wannan doka ta Hukumar Kula da Lafiya ta Afirka ta Kudu, har yanzu tana aiki ga likitocin da ke aiki a Afirka ta Kudu sama da shekaru ashirin. Manufar mulkin gama-gari da Afirka ta Kudu ta rattaba hannu a kai ba ta bin dokokin gama-gari.[9]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Solomon Makgale (13 November 1999). "The white doctor in the PAC". IOL Online.
- ↑ Yoganathan, Venilla (2025-03-26). "'Dr Gazi' was driven by faith in humanity". Juta MedicalBrief (in Turanci). Retrieved 2025-03-28.
- ↑ Solomon Makgale (13 November 1999). "The white doctor in the PAC". IOL Online.
- ↑ Solomon Makgale (13 November 1999). "The white doctor in the PAC". IOL Online.
- ↑ Solomon Makgale (13 November 1999). "The white doctor in the PAC". IOL Online.
- ↑ Costa Gazi (7 June 2000). "South Africa: Costa Gazi — ANC blocks treatment for HIV patients". Green Left Weekly. Archived from the original on 21 July 2023. Retrieved 29 June 2025.
- ↑ "Dr Gazi' was driven by faith in humanity". 26 March 2025.
- ↑ "THE END OF AIDS? HIV AND THE NEW LANDSCAPE OF ILLNESS IN RURAL SOUTH AFRICA".
- ↑ "Foreign doctors in SA fight back".