Jump to content

Cutar amai da gudawa

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Cutar amai da gudawa
Description (en) Fassara
Iri rare skin disease (en) Fassara, arbovirosis (en) Fassara, skin infection (en) Fassara, flavivirus infectious disease (en) Fassara, Yankin da ke cikin cuta (epidemiology)
pandemic and epidemic-prone diseases (en) Fassara
Field of study (en) Fassara Cututtukan cututtuka (ƙwarewar kiwon lafiya)
Sanadi Yellow fever virus (mul) Fassara
Symptoms and signs (en) Fassara zazzaɓi, bradycardia (en) Fassara, Rashin karfi, ciwon kai, amai, cyanosis (en) Fassara, Shawara, Faget sign (en) Fassara, chills (en) Fassara, arthralgia (en) Fassara, anorexia (en) Fassara, hyperaemia (en) Fassara, swelling (en) Fassara, Tachycardia, melena (en) Fassara, hypotension (en) Fassara, hepatomegaly (en) Fassara, Sifa, oliguria (en) Fassara, anuria (en) Fassara, Cutar ƙwaƙwalwa, bleeding (en) Fassara, back pain (en) Fassara, nausea (en) Fassara, body ache (en) Fassara, asthenia (en) Fassara, Girgiza (hanzari), dark urine (en) Fassara, Ciwon ciki
myalgia (en) Fassara
Disease transmission process (en) Fassara mosquito borne transmission (en) Fassara
Physical examination (en) Fassara physical examination (en) Fassara, ELISA (en) Fassara, polymerase chain reaction (en) Fassara, immunoassay (en) Fassara, histopathology (en) Fassara, immunohistochemistry (en) Fassara
viral culture (en) Fassara
Identifier (en) Fassara
ICD-10-CM A95, A95.9, A95.1 da A95.0
ICD-9-CM 060.9 da 060
DiseasesDB 14203
MedlinePlus 001365
eMedicine 001365
MeSH D015004
Disease Ontology ID DOID:9682

Yellow fever Cutar ce ta kwayar cuta ta yawanci gajeren lokaci.[1] A mafi yawan lokuta, alamun sun haɗa da zazzabi, sanyi, Rashin abinci, ƙishirwa, ciwon tsoka - musamman a baya - da ciwon kai.[1] Alamomin yawanci suna ingantawa cikin kwanaki biyar.[1] A cikin kimanin 15% na mutane, a cikin rana guda bayan inganta zazzabin ya sake dawowa, ciwon ciki yana faruwa kuma lalacewar hanta ta fara, tana haifar da fata mai launin rawaya.[1] Idan wannan ya faru, haɗarin zubar da jini da Matsalolin koda yana ƙaruwa. [1] [2]


Akwai allurar rigakafi mai aminci da tasiri game da zazzabin rawaya, kuma wasu ƙasashe suna buƙatar allurar riguna ga matafiya.[1] Sauran kokarin hana kamuwa da cuta sun hada da rage yawan sauro masu yaduwa.[1] A yankunan da zazzabin rawaya ya zama ruwan dare, ganewar asali na farko da rigakafin manyan sassan yawan jama'a suna da mahimmanci don hana barkewar cutar.[1] Da zarar mutum ya kamu da cutar, gudanarwa yana da alamomi; babu takamaiman matakai masu tasiri akan kwayar cutar.[1] Mutuwa tana faruwa a cikin rabin waɗanda ke samun mummunar cuta.[1][2]

A cikin 2013, an kiyasta zazzabin rawaya ya haifar da cututtuka masu tsanani 130,000 da mutuwar 78,000 a Afirka.[1][2] Kimanin kashi 90 cikin dari na kimanin mutane 200,000 da suka kamu da zazzabin rawaya a kowace shekara suna faruwa a Afirka.[3] Kusan mutane biliyan daya suna zaune a wani yanki na duniya inda cutar ta zama ruwan dare.[1] Ya zama ruwan dare a yankunan wurare masu zafi na nahiyoyin Kudancin Amurka da Afirka, amma ba a Asiya ba.[4][1][5] Tun daga shekarun 1980s, yawan mutanen da ke fama da zazzabin rawaya yana ƙaruwa.[1][6] An yi imanin cewa wannan ya faru ne saboda karancin mutane da ke da rigakafi, mutane da yawa da ke zaune a cikin birane, mutane da ke motsawa akai-akai, da kuma sauya yanayin da ke kara mazaunin sauro.[1]

Cutar ta samo asali ne a Afirka kuma ta bazu zuwa Amurka tun daga karni na 17 tare da fataucin bayi na Afirka daga yankin Sahara.[3] Tun daga karni na 17, manyan barkewar cutar da yawa sun faru a Amurka, Afirka, da Turai.[4] A cikin ƙarni na 18 da 19, an dauki zazzabin rawaya a matsayin daya daga cikin Cututtukan cututtuka masu haɗari; annoba da yawa sun mamaye manyan biranen Amurka da sauran sassan duniya.[4]

A cikin 1927, kwayar cutar zazzabin rawaya ta zama kwayar cutar mutum ta farko da aka ware.

Alamomi da alamomi

[gyara sashe | gyara masomin]

Yellow fever yana farawa bayan lokacin shayarwa na kwana uku zuwa shida.[5] Yawancin lokuta suna haifar da kamuwa da cuta mai sauƙi tare da zazzabi, ciwon kai, sanyi, ciwon baya, gajiya, asarar abinci, ciwon tsoka, ƙishirwa, da amai.[6] A cikin waɗannan lokuta, kamuwa da cuta na tsawon kwanaki uku zuwa shida.[7]

A cikin kashi 15% na shari'o'in, cutar ta shiga mataki na biyu, mai guba, wanda ke nuna zazzabi mai maimaitawa, tare da jaundice wanda ya haifar da Lalacewar hanta, da kuma Ciwon ciki. Zafin jini a baki, hanci, idanu da gastrointestinal tract yana haifar da amai dauke da jini, saboda haka daya daga cikin sunayen a cikin Mutanen Espanya don zazzabin rawaya, vómito negro ("baƙar fata"). [8] Hakanan akwai gazawar koda, hiccups, da delirium.[9]

Daga cikin wadanda suka kamu da jaundice, yawan wadanda suka mutu shine 20%-50%, yayin da yawan wadanda suka kamu ya kai kimanin 3 zuwa 7.5%.[10] Masu fama da cutar na iya samun Yawan mace-mace sama da kashi 50%.[11]

Tsayawa daga kamuwa da cuta yana ba da rigakafi na dindindin, gabaɗaya ba tare da lalacewar gabobin ba. [12]

Yellow fever na iya haifar da mutuwa ga 20% zuwa 50% na waɗanda ke fama da mummunar cuta. Jaundice, gajiya, matsalolin bugun zuciya, fashewa da zubar da jini na ciki na iya bayyana a matsayin rikitarwa na zazzabin rawaya yayin lokacin warkewa.[13][14]

  1. 1 2 3 4 5 "Yellow fever Fact sheet N°100". World Health Organization. May 2013. Archived from the original on 19 February 2014. Retrieved 23 February 2014.
  2. "Yellow fever". World Health Organization (in Turanci). Retrieved 2022-04-30.
  3. "History of Yellow Fever in the U.S." ASM.org (in Turanci). Retrieved 2022-04-27.
  4. 1 2 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named "Old2009".
  5. "CDC: Yellow fever—Symptoms and treatment". Archived from the original on 2012-03-21. Retrieved 2010-11-10.
  6. "Yellow fever". WHO. Archived from the original on 2009-08-17. Retrieved 2009-08-13.
  7. "Yellow fever". World Health Organization (in Turanci). Retrieved 2021-07-11.
  8. Chastel C (August 2003). "[Centenary of the discovery of yellow fever virus and its transmission by a mosquito (Cuba 1900-1901)]". Bulletin de la Socitété de Pathologie Exotique (in Faransanci). 96 (3): 250–256. PMID 14582304.
  9. Franklin, Jon; Sutherland, John. Guinea Pig Doctors: The Drama of Medical Research Through Self-Experimentation, New York: William Morrow & Co (March 1984) ISBN 0-688-02666-4
  10. Monath TP (April 2008). "Treatment of yellow fever". Antiviral Research. 78 (1): 116–124. doi:10.1016/j.antiviral.2007.10.009. PMID 18061688.
  11. Tomori O (2004). "Yellow fever: the recurring plague". Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences. 41 (4): 391–427. doi:10.1080/10408360490497474. PMID 15487593.
  12. "Symptoms, Diagnosis, & Treatment". www.cdc.gov (in Turanci). 2020-02-26. Retrieved 2022-04-30.
  13. "Yellow fever - Symptoms and causes". Mayo Clinic (in Turanci). Archived from the original on Apr 24, 2022. Retrieved 2022-04-27.
  14. "Yellow Fever: Symptoms, Complications, and Treatment". Practo. Retrieved 2022-03-31.