Cutar amai da gudawa
| Cutar amai da gudawa | |
|---|---|
|
| |
| Description (en) | |
| Iri |
rare skin disease (en) pandemic and epidemic-prone diseases (en) |
| Field of study (en) | Cututtukan cututtuka (ƙwarewar kiwon lafiya) |
| Sanadi |
Yellow fever virus (mul) |
| Symptoms and signs (en) |
zazzaɓi, bradycardia (en) myalgia (en) |
| Disease transmission process (en) |
mosquito borne transmission (en) |
| Physical examination (en) |
physical examination (en) viral culture (en) |
| Identifier (en) | |
| ICD-10-CM | A95, A95.9, A95.1 da A95.0 |
| ICD-9-CM | 060.9 da 060 |
| DiseasesDB | 14203 |
| MedlinePlus | 001365 |
| eMedicine | 001365 |
| MeSH | D015004 |
| Disease Ontology ID | DOID:9682 |
Yellow fever Cutar ce ta kwayar cuta ta yawanci gajeren lokaci.[1] A mafi yawan lokuta, alamun sun haɗa da zazzabi, sanyi, Rashin abinci, ƙishirwa, ciwon tsoka - musamman a baya - da ciwon kai.[1] Alamomin yawanci suna ingantawa cikin kwanaki biyar.[1] A cikin kimanin 15% na mutane, a cikin rana guda bayan inganta zazzabin ya sake dawowa, ciwon ciki yana faruwa kuma lalacewar hanta ta fara, tana haifar da fata mai launin rawaya.[1] Idan wannan ya faru, haɗarin zubar da jini da Matsalolin koda yana ƙaruwa. [1] [2]
Akwai allurar rigakafi mai aminci da tasiri game da zazzabin rawaya, kuma wasu ƙasashe suna buƙatar allurar riguna ga matafiya.[1] Sauran kokarin hana kamuwa da cuta sun hada da rage yawan sauro masu yaduwa.[1] A yankunan da zazzabin rawaya ya zama ruwan dare, ganewar asali na farko da rigakafin manyan sassan yawan jama'a suna da mahimmanci don hana barkewar cutar.[1] Da zarar mutum ya kamu da cutar, gudanarwa yana da alamomi; babu takamaiman matakai masu tasiri akan kwayar cutar.[1] Mutuwa tana faruwa a cikin rabin waɗanda ke samun mummunar cuta.[1][2]
A cikin 2013, an kiyasta zazzabin rawaya ya haifar da cututtuka masu tsanani 130,000 da mutuwar 78,000 a Afirka.[1][2] Kimanin kashi 90 cikin dari na kimanin mutane 200,000 da suka kamu da zazzabin rawaya a kowace shekara suna faruwa a Afirka.[3] Kusan mutane biliyan daya suna zaune a wani yanki na duniya inda cutar ta zama ruwan dare.[1] Ya zama ruwan dare a yankunan wurare masu zafi na nahiyoyin Kudancin Amurka da Afirka, amma ba a Asiya ba.[4][1][5] Tun daga shekarun 1980s, yawan mutanen da ke fama da zazzabin rawaya yana ƙaruwa.[1][6] An yi imanin cewa wannan ya faru ne saboda karancin mutane da ke da rigakafi, mutane da yawa da ke zaune a cikin birane, mutane da ke motsawa akai-akai, da kuma sauya yanayin da ke kara mazaunin sauro.[1]
Cutar ta samo asali ne a Afirka kuma ta bazu zuwa Amurka tun daga karni na 17 tare da fataucin bayi na Afirka daga yankin Sahara.[3] Tun daga karni na 17, manyan barkewar cutar da yawa sun faru a Amurka, Afirka, da Turai.[4] A cikin ƙarni na 18 da 19, an dauki zazzabin rawaya a matsayin daya daga cikin Cututtukan cututtuka masu haɗari; annoba da yawa sun mamaye manyan biranen Amurka da sauran sassan duniya.[4]
A cikin 1927, kwayar cutar zazzabin rawaya ta zama kwayar cutar mutum ta farko da aka ware.
Alamomi da alamomi
[gyara sashe | gyara masomin]Yellow fever yana farawa bayan lokacin shayarwa na kwana uku zuwa shida.[5] Yawancin lokuta suna haifar da kamuwa da cuta mai sauƙi tare da zazzabi, ciwon kai, sanyi, ciwon baya, gajiya, asarar abinci, ciwon tsoka, ƙishirwa, da amai.[6] A cikin waɗannan lokuta, kamuwa da cuta na tsawon kwanaki uku zuwa shida.[7]
A cikin kashi 15% na shari'o'in, cutar ta shiga mataki na biyu, mai guba, wanda ke nuna zazzabi mai maimaitawa, tare da jaundice wanda ya haifar da Lalacewar hanta, da kuma Ciwon ciki. Zafin jini a baki, hanci, idanu da gastrointestinal tract yana haifar da amai dauke da jini, saboda haka daya daga cikin sunayen a cikin Mutanen Espanya don zazzabin rawaya, vómito negro ("baƙar fata"). [8] Hakanan akwai gazawar koda, hiccups, da delirium.[9]
Daga cikin wadanda suka kamu da jaundice, yawan wadanda suka mutu shine 20%-50%, yayin da yawan wadanda suka kamu ya kai kimanin 3 zuwa 7.5%.[10] Masu fama da cutar na iya samun Yawan mace-mace sama da kashi 50%.[11]
Tsayawa daga kamuwa da cuta yana ba da rigakafi na dindindin, gabaɗaya ba tare da lalacewar gabobin ba. [12]
Matsalar
[gyara sashe | gyara masomin]Yellow fever na iya haifar da mutuwa ga 20% zuwa 50% na waɗanda ke fama da mummunar cuta. Jaundice, gajiya, matsalolin bugun zuciya, fashewa da zubar da jini na ciki na iya bayyana a matsayin rikitarwa na zazzabin rawaya yayin lokacin warkewa.[13][14]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- 1 2 3 4 5 "Yellow fever Fact sheet N°100". World Health Organization. May 2013. Archived from the original on 19 February 2014. Retrieved 23 February 2014.
- ↑ "Yellow fever". World Health Organization (in Turanci). Retrieved 2022-04-30.
- ↑ "History of Yellow Fever in the U.S." ASM.org (in Turanci). Retrieved 2022-04-27.
- 1 2 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "Old2009". - ↑ "CDC: Yellow fever—Symptoms and treatment". Archived from the original on 2012-03-21. Retrieved 2010-11-10.
- ↑ "Yellow fever". WHO. Archived from the original on 2009-08-17. Retrieved 2009-08-13.
- ↑ "Yellow fever". World Health Organization (in Turanci). Retrieved 2021-07-11.
- ↑ Chastel C (August 2003). "[Centenary of the discovery of yellow fever virus and its transmission by a mosquito (Cuba 1900-1901)]". Bulletin de la Socitété de Pathologie Exotique (in Faransanci). 96 (3): 250–256. PMID 14582304.
- ↑ Franklin, Jon; Sutherland, John. Guinea Pig Doctors: The Drama of Medical Research Through Self-Experimentation, New York: William Morrow & Co (March 1984) ISBN 0-688-02666-4
- ↑ Monath TP (April 2008). "Treatment of yellow fever". Antiviral Research. 78 (1): 116–124. doi:10.1016/j.antiviral.2007.10.009. PMID 18061688.
- ↑ Tomori O (2004). "Yellow fever: the recurring plague". Critical Reviews in Clinical Laboratory Sciences. 41 (4): 391–427. doi:10.1080/10408360490497474. PMID 15487593.
- ↑ "Symptoms, Diagnosis, & Treatment". www.cdc.gov (in Turanci). 2020-02-26. Retrieved 2022-04-30.
- ↑ "Yellow fever - Symptoms and causes". Mayo Clinic (in Turanci). Archived from the original on Apr 24, 2022. Retrieved 2022-04-27.
- ↑ "Yellow Fever: Symptoms, Complications, and Treatment". Practo. Retrieved 2022-03-31.