Dendroclimatology
 Dendroclimatology | |
|---|---|
| Bayanai | |
| Ƙaramin ɓangare na |
climatology da dendrochronology (en)  |
Dendroclimatology shine kimiyya na ƙayyade yanayin da ya gabata daga bishiyoyi (da farko kaddarorin zoben bishiyoyi na shekara-shekara). Zobba na itace suna da faɗi lokacin da yanayi ke da fa'ida ga girma, ƙanƙanta lokacin da lokutan ke da wahala. Sauran kaddarorin zobba na shekara-shekara, kamar matsakaicin Latewood density (MXD) an nuna su ne mafi kyawun wakili fiye da faɗin zobe mai sauƙi. Yin amfani da zoben bishiyoyi, masana kimiyya sun kiyasta yanayin yanayi da yawa na ɗaruruwan zuwa dubban shekaru da suka gabata. Ta hanyar hada nazarin zoben itace da yawa (wani lokacin tare da wasu bayanan yanayi), masana kimiyya sun kiyasta yanayin yankin da na duniya da suka gabata.
Fa'idodi
[gyara sashe | gyara masomin]Zobba na itace suna da amfani sosai a matsayin masu ba da shawara game da yanayi saboda ana iya sanya su da kyau ta hanyar Dendrochronology, watau daidaita zobba daga samfurin zuwa samfurin. Wannan yana ba da damar fadada baya a cikin lokaci ta amfani da samfurori na bishiyoyi da suka mutu, har ma da amfani da samurori daga gine-gine ko daga tonowar archaeological. Wani fa'ida na zoben itace shine cewa an rarraba su a sarari a cikin ƙaruwa na shekara-shekara, sabanin sauran hanyoyin wakilai kamar boreholes. Bugu da ƙari, zoben bishiyoyi suna amsawa ga tasirin yanayi da yawa (zafin jiki, danshi, girgije), don a iya nazarin fannoni daban-daban na yanayi (ba kawai zafin jiki ba). Koyaya, wannan na iya zama takobi mai kaifi biyu.
Ƙuntatawa
[gyara sashe | gyara masomin]Tare da fa'idodin dendroclimatology akwai wasu iyakoki: abubuwan da ke rikitarwa, ɗaukar ƙasa, ƙuduri na annular, da matsalolin tattarawa. Yankin ya haɓaka hanyoyi daban-daban don daidaitawa don waɗannan ƙalubalen.
Abubuwan da ke rikitarwa
[gyara sashe | gyara masomin]Akwai yanayi da yawa da abubuwan da ba na yanayi ba da kuma tasirin da ba ba layi ba wanda ke tasiri ga faɗin zoben itace. Hanyoyi don ware abubuwa guda ɗaya (na sha'awa) sun haɗa da nazarin botanical don daidaita tasirin ci gaba da samfurori na "ƙayyadaddun matsayi" (waɗanda ake sa ran su amsa mafi yawa ga canjin sha'awa).
Abubuwan da ke tattare da yanayi
[gyara sashe | gyara masomin]Abubuwan yanayi da ke shafar bishiyoyi sun haɗa da zafin jiki, hazo, hasken rana, da iska. Don rarrabe tsakanin waɗannan dalilai, masana kimiyya suna tattara bayanai daga "ƙayyadadden matsayi. " Misali na iyakancewa shine tsayin bishiyoyi na sama: a nan, ana sa ran itatuwa za su fi shafar bambancin zafin jiki (wanda yake "ƙayanta") fiye da bambancin hazo (wanda ya wuce). Sabanin haka, ana sa ran ƙananan bishiyoyi za su fi shafar sauye-sauyen hazo fiye da bambancin zafin jiki. Wannan ba cikakkiyar aiki ba ne kamar yadda abubuwa da yawa har yanzu suna tasiri ga bishiyoyi har ma a "ƙayyadadden matsayi" amma yana taimakawa. A ka'idar, tattara samfurori daga iyakancewar da ke kusa da nau'ikan daban-daban (misali, bishiyoyi na sama da na ƙasa a kan dutse ɗaya) ya kamata ya ba da damar maganin lissafi don dalilai masu yawa na yanayi.
Abubuwan da ba na yanayi ba
[gyara sashe | gyara masomin]Abubuwan da ba na yanayi ba sun haɗa da ƙasa, shekarun itace, wuta, gasa daga itace zuwa itace, bambancin kwayar halitta, katako ko wasu rikice-rikicen ɗan adam, tasirin masu cin ganyayyaki (musamman kiwon tumaki), barkewar annoba, cuta, da kuma maida hankali ga CO2. Ga abubuwan da suka bambanta bazuwar a sararin samaniya (itace zuwa itace ko tsayawa), mafita mafi kyau ita ce tattara isasshen bayanai (mafi yawan samfurori) don ramawa don rikicewar hayaniya. Ana gyara shekarun itace tare da hanyoyi daban-daban na kididdiga: ko dai daidaita ƙuƙwalwar ƙuƙwalwa zuwa rikodin itace gaba ɗaya ko amfani da irin waɗannan tsofaffin bishiyoyi don kwatanta a lokuta daban-daban (daidaitawar yanki). Bincike mai kyau da zaɓin shafin yana taimakawa wajen iyakance wasu tasirin rikice-rikice, misali zaɓin shafukan da mutum na zamani ba tare da damuwa ba.[1]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Surface temperature reconstructions for the last 2,000 years. Washington, D.C.: National Academies Press. 2006. doi:10.17226/11676. ISBN 0-309-10225-1.