Dutse mai laushi
| Bayanai | |
|---|---|
| Ƙaramin ɓangare na | volcanic landform (en) |
| Kayan haɗi | igneous rock (en) |




Dutsen Tarko, wanda kuma aka sani da ko dai trapp ko tarko, duk wani dutse ne mai launin duhu, mai laushi, wanda ba shi da tsakuwa ko kuma mai fitar da iska. Nau'ikan dutsen tarko sun haɗa da basalt, peridotite, diabase, da gabbro.[1] Ana kuma amfani da Tarko don nufin ambaliyar ruwa (plateau) basalts, kamar su Deccan Traps da Siberian Traps.[2] Rushewar dutsen tarko da aka samar ta hanyar tattara kwararar lawa a jere sau da yawa yakan haifar da wani yanayi na musamman wanda aka samo kalmar tarko daga kalmar Sweden ta trappa, wanda ke nufin "matakala".[1]
Sanyin magma a hankali ko dai a matsayin sill ko kuma a matsayin kwararar lawa mai kauri wani lokacin yana haifar da karyewar tsaye a cikin layin dutsen tarko da ke haifar da hakan. Waɗannan karyewar galibi suna samar da ginshiƙan duwatsu waɗanda galibi suna da siffar hexagonal amma suna iya zama masu gefe huɗu zuwa takwas.
Amfani
[gyara sashe | gyara masomin]Dutsen tarko yana da amfani iri-iri. Babban amfani da ake yi wa basalt shine dutsen da aka niƙa don gina hanyoyi da gidaje a cikin siminti, macadam, da duwatsun shimfida. Saboda rashin jin daɗin tasirin sinadarai, juriya ga matsin lamba na inji, yawan bushewar da ke tattare da shi, juriyar sanyi, da kuma juriyar ruwan teku, ana amfani da dutsen tarko a matsayin abin da zai iya rage tasirinsa a kan layin dogo da kuma dutsen injiniyan hydraulic ( riprap ) a bakin teku da kuma kariya daga bankuna don shimfida layukan dogo. Ana kuma amfani da shi wajen samar da duwatsun da ake amfani da su wajen kare tsatsa da kuma lalatawa, kamar bututun najasa.
Sauran amfani sun haɗa da aikin lambu da gyaran lambu, dutsen niƙa, ulu mai ma'adinai, a matsayin kwararar yumbu da glazes, don samar da yumbu na gilashi, waɗanda aka niƙa a matsayin tarin tacewa (tace iskar gas mai guba) a cikin bututun ABC, a matsayin kayan matattarar gado a wuraren tace ruwa, da kuma niƙa a matsayin samfurin inganta ƙasa. [3] An yi amfani da dutsen tarko don gina gine-gine da majami'u: Cocin Trinity on the Green tare da dutsen tarko da aka haƙa daga ma'adinan Eli Whitney misali ne mai launi na musamman na dutsen tarko mai launin ja-orange-brown, mai fuskar halitta.
Misalai
[gyara sashe | gyara masomin]Misalan sanannun duwatsun tarko da suka fi girma sun haɗa da sills masu shiga ciki da kuma kwararar lawa mai fita . Sun haɗa da Palisades Sill, wani kutse na Triassic, 200- Ma diabase wanda ya samar da Palisades tare da 80 kilometres (50 mi) na Kogin Hudson da ke New York da New Jersey . Manyan wuraren da ke cikin dutsen tarko a cikin nau'in kwararar lawa mai kauri da sauran duwatsun aman wuta sun ƙunshi Tarkunan Deccan na Indiya da Tarkunan Siberia na Rasha. [4]
Sauran fitattun tsaunukan basalt, tsaunuka, buttes, canyons, da sauran fasalulluka na shimfidar wuri sun haɗa da:
- A Arewacin Amurka:
- Tuddai da duwatsun kwarin kogin Columbia da ke Oregon da Washington . A bayan faɗuwar Latourell akwai ginshiƙan dutsen tarko.
- Dutsen Basalt kusa da Basalt, Colorado .
- Dutsen Metacomet na Connecticut da Massachusetts . [5]
- Duwatsun Watchung na New Jersey [6]
- Tarihin Kasa na Devils Postpile da sauran sassan yankin bakin teku na ciki na California .
- Yawancin Tsibiran Hawaii da tsaunukansu sun ƙunshi duwatsun basalt ko makamancin haka na aman wuta.
- Yankin Green Gardens na Gros Morne National Park a Newfoundland
- Tarkunan Emeishan a China
- Hanyar Giant a Ireland
- Wurin Shakatawa na Ƙasa na Organ Pipes a Ostiraliya
- Tarkunan Paraná da Etendeka na Brazil
- Tsibirin Surtsey a Iceland, sabuwar tsibiri mai aman wuta (1963).
- Tarkunan Vilyuy na Rasha
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- 1 2 Neuendorf, K.K.E., J.P. Mehl, Jr., and J.A. Jackson, J.A., eds. (2005) Glossary of Geology (5th ed.) American Geological Institute, Alexandria, Virginia. 779 pp. ISBN 978-0-922152-76-6
- ↑ Le Maitre, R. W., ed. (2002) Igneous Rocks: A Classification and Glossary of Terminology. Cambridge University Press, New York. 236 pp. ISBN 978-0-521-66215-4
- ↑ Lorenz, W., and W. Gwosdz (2003). Manual on the Geological-technical Assessment of Mineral Construction Materials. Geological Yearbook Special Issue series H, issue SH15. Federal Institute for Geosciences and Natural Resources and the State geological surveys in the Federal Republic of Germany, Commission E. Hense (Naegele and Obermiller), Hanover, Germany. 497 pp. ISBN 3-510-95917-5.
- ↑ Sheth, Hetu C. "Deccan Traps". www.mantleplumes.org. Retrieved 2022-11-21.
- ↑ Farnsworth, Elizabeth J. (2004-07-17). "Metacomet-Mattabesett Trail Natural Resource Assessment" (PDF). Metacomet-Mattabesett Trail. Archived from the original on 2007-08-07. Retrieved 2022-11-21.CS1 maint: unfit url (link)
- ↑ Raymo, Maureen E.; Raymo, Chet. Missing
|author1=(help); Missing or empty|title=(help)