Jump to content

Ebun Oni

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Ebun Oni
Rayuwa
Haihuwa 21 Mayu 1935
ƙasa Najeriya
Mutuwa 2 Disamba 2021
Sana'a
Sana'a geophysicist (en) Fassara

Farfesa Ebun Oni (an haife ta a ranar 21 ga Mayun shekarar 1935 - Ta mutu a ranar 2 ga watan Disambae shekarar 2021) [1] wanda aka fi sani da Ebun Adegbohungbe kuma daga baya da Ebun Adefunmilyo Oni (sunan aure) masanin ilimin ƙasa ce ta Najeriya, malamar jami'a kuma marubuciya. Ɗaya daga cikin 'yan asalin mata na farko na Najeriya, ta zama sanannen ƙwararre a duniya a fannin ilimin ƙasa ta hanyar wallafe-wallafen mujallu da yawa, kuma fitacciyar masanin kimiyya da malami a Jami'ar Ibadan a Najeriya.

Adegbohungbe ta kasance daliba a makarantar sakandaren ƴan mata ta Methodist, Yaba, Legas kafin ta ci gaba da samun digiri na farko a fannin kimiyyar lissafi daga Kwalejin Jami'ar Ghana a kusa da Shekarar 1961. Wannan hanyar aiki ba ita ce ta farko da ta zaɓa ba: da farko ta so ta zama injiniya; duk da haka ta ba da rahoton a Shekarar 1967 cewa za ta kasance "mace injiniya ta farko a Najeriya shekaru da yawa da suka gabata amma Gwamnati ta ki ba da tallafin karatu ga mace don karatun injiniya don haka an shawarce ni in canza zuwa kimiyyar lissafi".

Adegbohungbe ya sami tallafin karatu na gwamnatin Najeriya don horo na digiri na biyu a fannin ilimin ƙasa a Kwalejin Imperial, London. An ba ta digiri na MSc a Shekarar 1963, kuma a wannan shekarar ta shiga ma'aikatan Sashen Physics a Jami'ar Ife, Najeriya. Kwarewar bincikenta ita ce Magnetometry, kuma littafinta na farko 'Two-component proton precession magnetometer for use in the equatorial zone' ya bayyana a cikin Jaridar Geophysical Research a watan Maris na shekara ta 1967. [2] A wannan lokacin ta sake shiga cikin binciken PhD a Kwalejin Imperial ta London, an ba ta digirin digirin digirinta a shekarar 1968, ta shiga ma'aikatan Jami'ar Ibadan a Najeriya.

Gabatarwar taron

[gyara sashe | gyara masomin]

Da yake a ƙasar Burtaniya, Adegbohungbe ta halarci Taron Ƙasa da Ƙasa na Biyu na Injiniyoyin Mata da Masana Kimiyya (ICWES) da aka gudanar a Cambridge a Shekarar 1967, don gabatar da bincikenta yayin da yake da alaƙa da manyan bukatun Najeriya don ci gaban ƙasa. An gabatar da takarda mai suna "Aikace-aikacen Physics ga Wasu matsalolin Tattalin Arziki a Najeriya" a kashi na biyu na taron 'Food Enough For Everyone' wanda ya magance matsalar samar da abinci ta duniya da ke tasowa daga saurin yawan jama'a a duniya.[3] Da Take bayyana manufofin gwamnatin Najeriya cewa mabuɗin samar da abinci mafi girma shine kara yawan dukiyar kasa, ta nuna albarkatun ma'adinai na Najeriya a matsayin hanyar samar da masana'antu da ake bukata. Adegbohungbe ta bayyana yadda za a iya amfani da kwarewarta a cikin magnetometers don gano ma'adinin ƙarfe don ayyukan hakar ma'adinai na gaba. Ta kammala da cewa: "Saboda haka, masanan kimiyyar Najeriya dole ne su ba da gudummawar kansu a fannoni daban-daban na ilmantarwa da bincike, ga ci gaban tattalin arzikin ƙasar. " An buga hotonta a bikin taron, tare da 'yar'uwarta masanin kimiyyar Nijar Deborah Ajakaiye, a cikin rahoton Injiniyan Mace na taron a watan Yulin Shekarar 1967. A ƙarshen taron an zaɓi ta don zama a kwamitin da Isabel Hardwich ke jagoranta, wanda aka haɓaka don tabbatar da cewa taron ICWES na uku zai faru, tare da Mahin Rahmani, Dorothy Mizoguchi, Bilge Özgüner da Angelina Perez Lopez . [3]

A lokacin taron ƙasa da ƙasa na uku na Injiniyoyin Mata da Masana kimiyya a Turin Italiya, a lokacin rani na Shekarar 1971, ta karɓi sunan aurenta na Ebun Oni . A wannan taron ta yi magana game da ƙalubalen da ta fuskanta a ƙasashe masu tasowa' kamar Najeriya wajen gina haɗin kai tsakanin jami'o'i da masana'antu na kasa. Ta shiga cikin shekaru biyu bayan haka a gudanar da taron ƙasa da ƙasa na huɗu a kan Equatorial Aeronomy (reshe na kimiyyar yanayi) a Jami'ar Ibadan a shekarar 1972.

Littattafai

[gyara sashe | gyara masomin]

Ta farko a kan geophysical wallafe-wallafen a matsayin dalibi mai digiri a shekarar 1967 ta kasance a ƙarƙashin sunan haihuwarta Adegbohungbe kuma Ta damu da wani nau'i biyu na proton precession magnetometer musamman da za a yi amfani da shi a yankin equatorial, watau a yankunan Afirka ciki har da Najeriya.[2] Dukkanin rubuce-rubucen da ta biyo baya (daga Shekara ta 1972) a kan ilimin ƙasa sun kasance a ƙarƙashin sunan mahaifiyarta, Oni . Wadannan sun fito ne daga dabarun ƙirar ƙira [4] sannan kuma ƙarin aiki a shekarun cikin 1973-76, suna samar da labarai shida tare da haɗin gwiwar ɗan'uwan Jami'ar Ibadan, Alfred Olu Agunloye. [5] [6] [7] [8] [9] [10][11] A shekara ta 1977 ta samar da takardu guda biyu, daga baya ta haɗa kai a Shekarar 1992 tare da John A Sogade dalibi na PhD na Ibadan na baya-bayan nan, daga baya masanin ilimin ƙasa a M.I.T. [12][13][14][15][16]

A shekara ta 1974 ta kasance Babbar Malama a fannin Physics a Jami'ar Ibadan, kuma a cikin shekarar Oni ta ziyarci Ƙasar Amurka don gudanar da bincike tare da Cibiyar Bayanai ta Geophysical da Solar-Terrestrial ta Ƙasa. An ba da rahoton ziyararta a can a matsayin sanannen masanin ilimin ƙasa' wanda ke neman yin aiki tare da masana kimiyya na Ƙasar Amurka a fannoni masu alaƙa, musamman Tana ambaton musayar masu bincike na ɗan gajeren lokaci kamar yadda ta ba da shawarar don tallafawa haɗin gwiwar kimiyya na gaba tsakanin Amurka da Najeriya.

A cikin shekara 1990s ta juya sha'awar ilimin girgizar ƙasa da ke neman daidaita ƙoƙarin ƙasa a binciken girgizar ƙasa. Koyaya, wani rahoto a watan Janairun Shekarar 2020 ya nuna cewa "Kwamitin Ƙasa kan Girgizar Ƙasa wanda Farfesa Ebun Oni (1997) ya kafa yana mutuwa saboda rashin kuɗaɗen don ci gaba da aikin".

A lokacin da take Jami'ar Ibadan, an kafa ƙungiyar ɗaliban Physics a cikin sashen a ranar 1 ga Mayun shekarar 1985, kuma don ƙaddamar da ita ta ba da lacca "The Three Vital processes of Scientific Discovery. " An ɗaga Oni zuwa matsayin Farfesa (1995) da Shugaban Sashen Physics, ta yi ritaya a shekara ta 2000.

Baya ga binciken da ta yi a geomagnetic da aka buga a cikin mujallu na kimiyya, Oni ta kuma buga littattafai a ƙarƙashin sunanta na aure, gami da tarihin rayuwa.

Bayanan littattafai

[gyara sashe | gyara masomin]
  • Ẹbun Oni, Binciken tunani (Jami'ar Ibadan, 1975)
  • Ebun Adefunmilyo Oni, Haske da Dokokin Jiki na sararin samaniya, (Jami'ar Ibadan, 1995)
  • Ebun Adefunmilyo Oni, Tarihin wata mace masanin kimiyyar lissafi (Ibadan: University Press PLC, 2015)
  1. Ade-Hall, Ademuyiwa. "Ebun Adefunmilayo Oni's life story, (1935 - 2021) - ForeverMissed.com". www.forevermissed.com (in Turanci). Retrieved 2022-03-18.
  2. 2.0 2.1 Adegbohungbe, Christiana Ebun (1967). "Two-component proton precession magnetometer for use in the equatorial zone". Journal of Geophysical Research. 72 (6): 1797–1798. doi:10.1029/JZ072i006p01797. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  3. 3.0 3.1 "The Woman Engineer Vol 10". twej.theiet.org. Retrieved 2022-03-18.
  4. Oni, Ebun (1972). "Synthetic magnetic anomaly curves for a two-dimensional model and their use as a new interpretation technique". Pure and Applied Geophysics. 94 (1): 198–211. Bibcode:1972PApGe..94..198O. doi:10.1007/bf00875680. ISSN 0033-4553. S2CID 119780015.
  5. Oni, Ebun (1972). "A mathematical structure for a theory of electromagnetic induction in the Earth in low latitude". Pure and Applied Geophysics. 101 (1): 162–173. Bibcode:1972PApGe.101..162O. doi:10.1007/bf00876780. ISSN 0033-4553. S2CID 121818684.
  6. Oni, Ebun; Alabi, A.O. (1972). "Preliminary results of the upper mantle conductivity structure in Nigeria". Physics of the Earth and Planetary Interiors. 5: 179–183. Bibcode:1972PEPI....5..179O. doi:10.1016/0031-9201(72)90089-1. ISSN 0031-9201.
  7. Oni, Ebun (1973). "On the correlation of the ground data at Ibadan with POGO satellite results". Journal of Atmospheric and Terrestrial Physics. 35 (6): 1267–1271. Bibcode:1973JATP...35.1267O. doi:10.1016/0021-9169(73)90026-3. ISSN 0021-9169.
  8. Oni, Ebun; Agunloye, O. (1974). "The application of the upward continuity concept to induction studies". Pure and Applied Geophysics. 112 (5): 787–791. Bibcode:1974PApGe.112..787O. doi:10.1007/bf00876953. ISSN 0033-4553. S2CID 121190705.
  9. Oni, Ebun; Agunloye, O. (1974). "A predominant parameter ? p of the inducing source field for induction studies in low latitudes". Pure and Applied Geophysics. 112 (6): 967–975. Bibcode:1974PApGe.112..967O. doi:10.1007/bf00881500. ISSN 0033-4553. S2CID 126653493.
  10. ONI, Ebun; AGUNLOYE, O. (1974). "Further studies of subsurface electrical conductivity structure in Nigeria". Journal of Geomagnetism and Geoelectricity. 26 (2): 191–202. Bibcode:1974JGG....26..191O. doi:10.5636/jgg.26.191. ISSN 0022-1392.
  11. Oni, Ebun; Agunloye, O. (1976). "Results of recent studies of electrical conductivity of sub-surface structure in parts of the western and mid-western states of Nigeria". Pure and Applied Geophysics. 114 (1): 53–60. Bibcode:1976PApGe.114...53O. doi:10.1007/bf00875491. ISSN 0033-4553. S2CID 129345558.
  12. Oni, Ebun (1977). "Inversion problem in regional electromagnetic induction studies". Pure and Applied Geophysics. 115 (3): 623–630. Bibcode:1977PApGe.115..623O. doi:10.1007/bf00876126. ISSN 0033-4553. S2CID 122959233.
  13. Oni, Ebun (1977). "Evidence of a possible north—south shift of the western sector of the African plate". Tectonophysics. 38 (3–4): T15–T19. Bibcode:1977Tectp..38T..15O. doi:10.1016/0040-1951(77)90209-8. ISSN 0040-1951.
  14. "J. Sogade". IEEE. Retrieved 2022-03-09.
  15. ONI, Ebun; SOGADE, J. A. (1992). "Recent Developments in the Applications of Electromagnetic Field Sources Propagated in Low Latitudes to the Study of 1 and 2 Dimensional Earth Models". Journal of Geomagnetism and Geoelectricity. 44 (6): 391–402. Bibcode:1992JGG....44..391O. doi:10.5636/jgg.44.391. ISSN 0022-1392.
  16. ONI, Ebun; SOGADE, J. A. (1992). "Recent Developments in the Application of Electromagnetic Waves Propagated in the Earth-Ionosphere Waveguide in Low Latitudes to the Study of 2-Dimensional Earth Models". Journal of Geomagnetism and Geoelectricity. 44 (6): 403–414. Bibcode:1992JGG....44..403O. doi:10.5636/jgg.44.403. ISSN 0022-1392.

Hanyoyin Haɗin waje

[gyara sashe | gyara masomin]