Edward Francis Small
| Rayuwa | |
|---|---|
| Haihuwa | Banjul, 29 ga Janairu, 1891 |
| Mutuwa | 1 ga Janairu, 1958 |
| Ƴan uwa | |
| Ahali | Hannah Mahoney |
| Sana'a | |
| Sana'a |
ɗan jarida da trade unionist (en) |
Edward Francis Small (29 ga watan Janairu 1891 - Janairu 1958) ɗan ƙasar Gambia ne wanda aka bayyana shi a matsayin "mai bin diddigin wayewar siyasar Gambiya." Daya daga cikin tsirarun masu ilimi a lokaci mulkin turwan Gambiya a farkon karni na 20, Small ya kirkiri kungiyar cinikayya ta farko mai suna (Bathurst Trade Union), jam'iyyar siyasa ta farko (Rate Payers' Association), kuma shine dan siyasar ta na farko da aka fara zaba a majalisar dokoki. Ya kuma kasance wakili ga shi kuma shugaban National Congress of British West Africa (NCBWA).[1][2][3]
Rayuwar farko da kuma ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Small a Bathurst a cikin 1891, ɗan John W. Small da Elizabeth Thomas. Thomas, ɗan gudun hijira ɗan Saliyo, ɗan Aku ne, kamar yadda John yake. A lokacin haihuwar Small, an riga an raba Afirka ta taron Berlin na 1884. Da farko Karami ya yi karatu a Gambia, amma saboda rashin makarantar sakandare, sai da ya koma Freetown, Saliyo, don karatun sakandare. Ya halarci makarantar sakandare ta Methodist Boys a Freetown kuma a cikin 1910 ya fara koyarwa a wata makaranta a can, ya koma Bathurst a 1915 don ci gaba da aiki a matsayin malami.[4][5]
Aikin mishan
[gyara sashe | gyara masomin]Small ya shiga Ofishin Jakadancin Methodist na Wesleyan a Bathurst. Ya sami girmamawa daga mutanen Mishan kuma an tura shi don buɗe manufa a Balanghar, sannan garin kasuwanci mai kyau da wurin hutu. Ya shafe watanni 18 a can, kafin a tura shi Sukuta sakamakon arangama ta jiki da wani bature mai fatauci kan karar kararrawa. Kwamishinan sashen ya goyi bayan dan kasuwan ne a rikicin wanda hakan ya sa aka kai Small din zuwa Sukuta. Tun daga lokacin da aka bayyana lamarin a matsayin “hankali na mulkin mallaka [na] kawar da wanda ba a so”[6].
Kishin kasa da kishin afrika
[gyara sashe | gyara masomin]Kananan ya yi niyyar karfafawa talakawan Gambia, musamman manoma da ma'aikata. A matsayinsa na daya daga cikin ’yan Afirka masu ilimi a yankin, ya yi niyyar karfafa su da ilimi da bayanai. Ya shirya darasi na yamma ga mutanen ƙauye, kuma ya kafa jarida mai kishin ƙasa ta farko a ƙasar. Ya yi amfani da wannan don isa ga mabiyansa ko da yana gudun hijira a Senegal. Ya kafa kungiyar kare hakkin 'yan kasa ta Gambia (GNDU) tare da sauran Akus. Ya kuma kafa kungiyar hadin kan manoma ta Gambiya a shekarar 1917, da kuma kungiyar 'yan kasuwa ta Bathurst a shekarar 1929. Ya halarci wani taro a birnin Accra na kasar Gold Coast a shekarar 1920, inda ya gabatar da jawabi kan 'yancin 'yan Afirka ta Yamma na cin gashin kansu. Sakamakon taron shine kafa National Congress of British West Africa, kuma Small ya kafa reshen Gambia bayan dawowar sa.[7][8]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Faal, Dawda (February 15, 2008), The Road to Independence, Daily Observer. Archived February 9, 2015, at the Wayback Machine
- ↑ "Aku People in Gambia". AccessGambia.com
- ↑ Edward Francus Small's monument "in limbo", Foroyaa Online, 7 August 2007. Archived 21 July 2011 at the Wayback Machine.
- ↑ "Video Documentary on Edward Francis Small". The Point. 22 February 2016. Retrieved 13 December 2017.
- ↑ "Edward Francis Small - Watchdog of The Gambia". The Point. 11 April 2014. Retrieved 13 December 2017.
- ↑ "The Forthcoming Celebration of the 118 Birthday Ceremony of Edward Francis Small". Africa.gm. 29 January 2009. Retrieved 13 December 2017.
- ↑ "Edward Francis Small - Watchdog of The Gambia". The Point. 11 April 2014. Retrieved 13 December 2017.
- ↑ "Video Documentary on Edward Francis Small". The Point. 22 February 2016. Retrieved 13 December 2017.