Ewaso Ng'iro
| Ewaso Ng'iro | |
|---|---|
| General information | |
| Labarin ƙasa | |
| Lua error a Module:Map, layi na 145: bad argument #1 to 'max' (number expected, got nil). | |
| Tsarin Daidaiton Labarin Kasa | 0°47′27″N 39°34′25″E / 0.79078°N 39.5735°E |
| Kasa | Kenya da Somaliya |
| Hydrography (en) | |
| Tributary (en) | duba
|
| River source (en) | Dutsen Kenya |
| River mouth (en) | Kogin Jubba |
Ewaso Ng'iro, wanda kuma ake kira Ewaso Nyiro, kogi ne akasar Kenya wanda ke tashi a gefen yamma na Dutsen Kenya kuma yana kwarara zuwa arewa, sannan gabas sannan daga ƙarshe kudu maso gabas, yana ratsawa ta Somaliya inda ya haɗu da Kogin Jubba . Sunan kogin ya samo asali ne daga yaren Maasai na al'ummar yankin, kuma yana nufin kogin ruwan kasa ko laka. A ƙasan kogin, ana kuma kiransa da rafi mai katsewa a kasar Somaliya Lagh Dera .
Babban kwarin kogin Ewaso Ng'iro ya kai murabba'in 15,200 square kilometres (5,900 sq mi) . [1] Kogin yana da wadatar ruwa akai-akai saboda ƙanƙarar da ke kan Dutsen Kenya . Ewaso Ng'iro yana ratsawa cikin Tafkin Ol Bolossat, tafki ɗaya tilo a Gundumar Nyandarua da kuma babban yankin Tsakiyar Kenya, [2] [3] [4] kuma ya ratsa wurare bakwai masu bushewa zuwa rabin-hazo. Yana da siffofi da nau'ikan halittu daban-daban kuma ya zama muhimmin sashi na rayuwar namun daji, da kuma faɗaɗa yawan jama'a da ci gaban zamantakewa da tattalin arziki. Ruwa, ƙarancin albarkatun ƙasa da ruwan Ewaso Ng'iro ke bayarwa, ba shi da daidaito a duk faɗin yankuna mafi girma da ƙananan yankunan da ke magudanar ruwa saboda yawan kaso da ake buƙata don kula da ayyukan noma da sauyin yanayi. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">ana buƙatar ambato</span> ]

Kogin yana jawo namun daji da yawa zuwa gaɓarsa, yana samar da wani wuri mai kore. Ma'ajiyar ƙasa ta Samburu, Shaba da Buffalo Springs a Arewacin Kenya tana cike da namun daji a cikin ƙasa mai bushewa, saboda ruwan kogin. A ƙasan Saricho, kogin ya faɗaɗa zuwa cikin fadamar Lorian, babban yanki na dausayi. Bambancin muhalli a duk faɗin magudanar ruwa ya keɓance musamman ga magudanar ruwa ta Ewaso Ng'iro, domin ya samo asali ne daga ƙasashe masu ƙarfi na Dutsen Kenya, a yankin Thome na gundumar Nanyuki-Laikipia, wannan yana nufin ainihin wurin farawa na wannan kogin shine ƙauyen Thome inda aka samar da shi ta hanyar haɗuwar Kogin Naromoru, yana samo ruwa daga Dutsen Kenya, da Kogin Ngarinyiru yana samo ruwa daga Aberdares kuma yana gudana a kan gundumomin ƙasa bakwai masu bushewa zuwa rabin-hazo kamar Meru, Laikipia, Samburu, Isiolo, Wajir, Marsabit, da Garissa (Said et al. 14). Bayan samun 'yancin kai na Kenya, yankunan da ruwan Ewaso Ng'iro ya mamaye sun canza mallakar gonaki daga manoman mulkin mallaka zuwa ƙananan manoma. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">ana buƙatar ambato</span> ] Yankin ya zama babban tushen samar da amfanin gona ga ƙananan manoma don tallafawa ayyukansu na noma da haɓaka hanyoyin rayuwa.
Kogin Ewaso Narok yana ɗaya daga cikin magudanan ruwa. Ruwan Thomson's Falls kusa da garin Nyahururu yana kan hanyar Ewaso Narok.
Samuwar albarkatu
[gyara sashe | gyara masomin]"Wadannan albarkatun ruwa masu sabuntawa na Kenya ba su kai mita cubic 650 a kowace shekara ba, wanda hakan ya sa ta zama ɗaya daga cikin ƙasashe mafi ƙarancin ruwa a duniya" in ji Asusun Raya Afirka (Asusun Raya Afirka na 6). Duk da cewa Ewaso Ng'iro ita ce mafi girma a cikin magudanan ruwa guda biyar a Kenya, ƙarancin albarkatun ƙasa ya zama ruwan dare a cikin 'yan shekarun nan (Said et al. 5).
Sauyin Yanayi
Magudanan ruwa da ke kwarara zuwa cikin magudanan ruwa sun fara bushewa a hankali, musamman a duk lokacin busasshiyar shekara. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">an buƙata ambato</span> ] (Mutiga, Su, da Woldai 102). Sauran canje-canje kamar "tsarin ruwan sama da yawa marasa tabbas da raguwar fitar ruwa a lokacin ƙarancin kwararar ruwa" suma suna da tasiri mai mahimmanci akan dukkan fannoni na magudanar ruwa ta Ewaso Ng'iro (Aeschbacher, Liniger da Weingartner 155,156). Magudanar ruwa galibi tana ta'allaka ne ta hanyar yanayin busasshiyar ƙasa zuwa rabin busasshiyar ƙasa inda matakan ruwan sama da ruwan sama na shekara-shekara suka ragu a tsawon shekaru. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">ana buƙatar ambato</span> ] Yayin da rashin daidaiton rarraba ruwa ya zama matsala mai sarkakiya, ikon tallafawa shuke-shuke da namun daji na yanayin halittu zai ragu, kuma yawan jama'a da ci gaban ɗan adam za su fuskanci ƙalubalen dorewa.
Tururin Evapotranspiration
Irin wannan lamari kamar yadda aka ambata a sama na iya kasancewa yana da alaƙa da matakan fitar da iska a cikin magudanar ruwa, duk da haka, samun auna kai tsaye na irin waɗannan musayar makamashi ya tabbatar da cewa tsari ne mai wahala da rikitarwa. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2026)">ana buƙatar ambato</span> ]
Dorewar Muhalli
[gyara sashe | gyara masomin]Ruwan Ewaso Ng'iro ya mamaye nau'ikan halittu daban-daban tun daga manyan yankuna na Dutsen Kenya zuwa ƙananan yankuna masu bushewa zuwa ƙananan yankuna masu bushewa. Kowace yanayin muhalli tana ba da gudummawa ta musamman ga ƙasa da mutanen Kenya yayin da suke mu'amala da juna don cimma daidaito mai ɗorewa.
manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Makali, Samuel; Boniface Kiteme (September 2005). "The Upper Ewaso Ng'iro Basin, Kenya". Network for Water and Sanitation. Archived from the original on 2007-05-24. Retrieved 2007-06-21.
- ↑ Mulli, Thorn. "Discovering Central Kenya's only natural lake". The Standard. Retrieved 2019-02-23.
- ↑ "A wreath for Ewaso Ng'iro". Daily Nation (in Turanci). Archived from the original on 2019-02-23. Retrieved 2019-02-23.
- ↑ "Why lake that feeds Ewaso was declared protected area". The Star, Kenya (in Turanci). Archived from the original on 2019-02-23. Retrieved 2019-02-23.