Fiamē Naomi Mata'afa
Reynova Fiamē Naomi Mata'afa (an furta [afɪoŋa fɪameː naomɪ mataʔafa]; an haife shi a ranar 29 ga Afrilu 1957) [1] ɗan siyasan Samoa ne kuma Babban Cif (matai) wanda ya yi aiki a matsayin Firayim Minista na bakwai na Samoa daga 2021 zuwa 2025 .[2][3] Ta jagoranci Jam'iyyar Samoa Uniting Party (SUP) tun 2025.smsmsm
'Yar Firayim Minista na farko na Samoa ʻ_Faumuina_Mulinuʻ_II" id="mwJw" rel="mw:WikiLink" title="Fiamē Mataʻ Faumuina Mulinuʻu II">Fiamē Mata'afa Faumuina Mulinu'u II, Mata'afa ita ce mace ta farko da ta zama shugabar gwamnatin Samoa. Wani memba na HRPP har zuwa 2020, ita ce mace ta farko da aka nada a majalisar ministoci a tarihin Samoa. Mata'afa ya kasance Ministan Ilimi daga 1991 zuwa 2006 a cikin gwamnatocin Firayim Ministoci Tofilau Eti Alesana da Tuila'epa Sa'ilele Malielegaoi . Bugu da kari, ta kasance Ministan Mata daga 2006 zuwa 2011 da Ministan Shari'a daga 2011 zuwa 2016. Mata'afa ta yi aiki a matsayin mataimakiyar Firayim Minista ta farko ta Samoa kuma mataimakiyar shugaban HRPP daga 2016 zuwa 2020, ta yi murabus a adawa da Dokar Land and Titles mai rikitarwa. A shekara mai zuwa ta shiga sabuwar jam'iyyar Fa ብሓቂ' i le Atua Samoa ua Tasi (FAST) kuma an zabe ta gaba daya a matsayin jagoranta a watan Maris na shekara ta 2021.[4][5]
FAST ta sami rinjaye bayan Zaben 2021, amma ta kayar da Firayim Minista Malielegaoi ya ki barin ofis, wanda ya haifar da Rikicin tsarin mulki na Samoa na 2021. Kotun daukaka kara ta Samoa ta warware rikicin a ranar 23 ga Yulin 2021, wanda ya yanke hukuncin cewa Mata'afa ya kasance Firayim Minista tun daga 24 ga Mayu.[6]
Mata'afa ta jagoranci jam'iyyar FAST daga 2021 har zuwa lokacin da aka cire ta a watan Janairun 2025, bayan ta kori shugaban jam'iyyar da mataimakin shugaban La'auli Leuatea Schmidt daga majalisar ministoci. Ita da wasu ministocin ministoci hudu, ciki har da Mataimakin Firayim Minista Tuala Iosefo Ponifasio, an kore su daga jam'iyyar.[7] Mata'afa da ministocin da aka kori sun ki amincewa da korar a matsayin haramtacciyar doka kuma da farko sun yi iƙirarin cewa har yanzu mambobi ne na FAST. Bayan majalisa ta ki amincewa da kasafin kudin gwamnati a ranar 27 ga Mayu, Mata'afa ya shawarci O le Ao o le Malo da ta rushe majalisa kuma ta kira zaben gaggawa. Ba da daɗewa ba, Mata'afa da majalisarta sun sanar da cewa sun bar FAST, kuma sun kafa SUP. A lokacin zaben gaggawa, SUP ta lashe kujeru uku kawai. Schmidt ya gaji ta a matsayin Firayim Minista a ranar 16 ga Satumba.
Rayuwa ta farko da ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]Fiamē Naomi Mataʻ an haife ta Naomi Mataʻaf a ranar 29 ga Afrilu 1957 a Apia ga babban shugaban Fiamē Mataʻafa Faumuina Mulinuʻu II wanda daga baya ya zama Firayim Minista na farko na Samoa da matarsa, Laʻulu Fetauimalemau Mataʻafa . An haifi Mata'afa shekaru biyar kafin Samoa ta sami 'yancin kai daga New Zealand. Tana da 'yan uwan uku daga dangantakar mahaifinta ta baya. Ya fito ne daga sanannen zuriyar Matai, Fiamē ya girma a Apia har zuwa shekara 11. Daga baya ta halarci makarantar Samuel Marsden Collegiate School a Wellington, New Zealand . [8]
Mata'afa ya fara karatu a Jami'ar Victoria ta Wellington a shekara ta 1976. [9] Mahaifinta ya mutu a shekarar da ta gabata. Koyaya, a farkon 1977 an dakatar da karatun Mata'afa lokacin da ta koma Samoa don neman sunan marigayi mahaifinta na Matai. Dangi da yawa suna fafatawa don taken Fiamē a kotu. An yi mata tambayoyi fiye da kowane dan takara, ta sami lambar yabo ta Fiamē a shekarar 1978. An yi la'akari da abin mamaki ga budurwa marar aure (wanda ke da shekaru 20) kamar Mata'afa don samun taken matai. Bayan haka, ta koma New Zealand kuma ta ci gaba da karatunta har zuwa wata daya bayan haka, lokacin da ta koma Samoa don kare matsayinta daga dangi da ke da'awar cewa 'ba ta da Matai'.[9] Mata'afa ta ci gaba da karatun sakandare a shekara ta 1979. [9] [10]
Ayyukan siyasa
[gyara sashe | gyara masomin]Mata'afa ta shiga HRPP a shekarar 1985 kuma an fara zabar ta a majalisa a wannan shekarar, [1] [2] tana wakiltar mazabar Lotofaga da mahaifiyarta ke rike da ita a baya. An sake zabar ta a kowane zabe tun lokacin, kuma tana ɗaya daga cikin mambobin majalisar da suka fi dadewa.[3] A lokacin Zaben 1988, Mata'afa da farko ta rasa sake zaben ta zuwa kujerar Lotofaga kuma ta zo ta biyu amma ta kasance memba na majalisa saboda rashin cancanta na mai nasara, Fata Siaosi . An bayyana nasarar Siaosi ba ta da inganci saboda bai yi rajistar taken Matai tare da Kotun Land and Titles ba. Kodayake gwajin da ya biyo baya ya gan shi ya sake samun matsayinsa, Siaosi bai sami kujerar Lotofaga ba. Mata'afa daga baya ta nuna cewa da farko rasa ta tunatar da ita ga "ba za ta taba daukar [zaɓaɓɓu] ba tare da la'akari ba".[4] A ranar 15 ga Mayu 1991 an nada ta Ministan Ilimi, ta zama mace ta farko a majalisar ministocin Samoa.[5] Ta rike wannan mukamin har zuwa shekara ta 2006, lokacin da aka nada ta Ministan Mata, Al'umma da Ci gaban Jama'a.[2][6] Daga 2011 zuwa 2016 ta yi aiki a matsayin Ministan Shari'a.[3]
Mata'afa ta wakilci Samoa a kwamitin zartarwa na UNESCO. Daga 2006 zuwa 2012 ta yi aiki a matsayin Pro-Chancellor da Shugaban Jami'ar Kudancin Pacific . A halin yanzu ita ce shugabar Majalisar Mata ta Kasa ta Samoa . [11]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "F.A.S.T. celebrates Fiame's birthday". Samoa Observer. 1 May 2021. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 25 May 2021.
- ↑ "Hon. Fiame Naomi Mata'afa". Archived from the original on 9 November 2021. Retrieved 26 August 2021.
- ↑ "THE HON FIAMÈ NAOMI MATA'AFA". Forum Sec. Pacific Islands Forum. Archived from the original on 9 November 2021. Retrieved 26 August 2021.
- ↑ "F.A.S.T. celebrates Fiame's birthday". Samoa Observer. 1 May 2021. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 25 May 2021.
- ↑ "THE HON FIAMÈ NAOMI MATA'AFA". Forum Sec. Pacific Islands Forum. Archived from the original on 9 November 2021. Retrieved 26 August 2021.
- ↑ Lanuola Tusani Tupufia - Ah Tong (23 July 2021). "F.A.S.T. declared new Government as appeal upheld". Samoa Observer. Retrieved 23 July 2021.
- ↑ "Samoa: FAST chairman removes PM from party". RNZ. 16 January 2025. Retrieved 16 January 2025.
- ↑ "F.A.S.T. celebrates Fiame's birthday". Samoa Observer. 1 May 2021. Archived from the original on 1 May 2021. Retrieved 25 May 2021.
- 1 2 3 "Hon. Fiame Naomi Mata[[:Samfuri:Okina]]afa". RNZ. 1 November 2011. Archived from the original on 20 May 2021. Retrieved 11 September 2020. URL–wikilink conflict (help)
- ↑ Ceridwen Spark; Jack Corbett (2020). "Fiamē Naomi Mata'afa: Samoa's first female Deputy Prime Minister". Journal of Pacific History: 5. Archived from the original on 20 May 2021. Retrieved 9 December 2021.
- ↑ "Hon Afioga Fiame Naomi Mata[[:Samfuri:Okina]]afa". New Zealand Institute of International Affairs. Archived from the original on 27 January 2021. Retrieved 11 September 2020. URL–wikilink conflict (help)