Gundumar Jaman ta Arewa
|
| ||||
|
| ||||
| Wuri | ||||
| ||||
| Ƴantacciyar ƙasa | Ghana | |||
| Yankuna na Ghana | Yankin Bono | |||
| Bayanan tarihi | ||||
| Ƙirƙira | 12 Nuwamba, 2003 | |||
Gundumar Jaman ta Arewa tana ɗaya daga cikin gundumomi goma sha biyu a Yankin Bono, Ghana. [1] Da farko, a da, tana cikin Gundumar Jaman da ta fi girma a wancan lokacin a ranar 10 ga Maris, 1989, wadda aka ƙirƙira daga tsohuwar Majalisar Gundumar Berekum-Jaman, har sai da aka raba wani ɓangare na gundumar don ƙirƙirar Gundumar Jaman ta Arewa a ranar 12 ga Nuwamba, 2003 (a zahiri 17 ga Fabrairu, 2004); don haka an sake wa sauran ɓangaren suna da Gundumar Jaman ta Kudu ; wanda aka ɗaga shi zuwa matsayin majalisar gunduma ta birni a ranar 1 ga Nuwamba, 2017 (a zahiri 15 ga Maris, 2018) don zama Gundumar Jaman ta Kudu . Majalisar gunduma tana cikin yammacin Yankin Bono kuma tana da Sampa a matsayin babban birninta.
Yanayin ƙasa
[gyara sashe | gyara masomin]Tana tsakanin latitude 7O 40' N da 8O 27'N, da kuma longitude 2O 30'W da 2O 60'W. Gundumar tana yammacin yankin Bono da kuma gefen arewa maso yammacin ƙasar Ivory Coast maƙwabciya. Tana iyaka da Gundumar Tain daga arewa zuwa gabashin gundumar, Gundumar Jaman ta Kudu a kudu maso yamma da Gundumar Berekum a kudu maso gabas. Wurin da gundumar take a kan iyakar Ghana da Ivory Coast yana ba da damar tattalin arziki da damammaki da za a iya ingantawa don inganta rayuwar 'yan ƙasa.
Yawan Jama'a
[gyara sashe | gyara masomin]A bisa kididdigar yawan jama'a da gidaje ta shekarar 2010, jimillar yawan jama'ar gundumar ya kai 83,059, inda yawan karuwar jama'a ya kai kashi 2.25% kamar na yankin, kuma ya kunshi maza 48.1% da mata 51.9%, inda kusan kashi 52.5% na jama'ar ke zaune a birane, yayin da kashi 47.5% ke zaune a yankunan karkara.
Tattalin Arziki
[gyara sashe | gyara masomin]Adadin aikin yi a gundumar ya kai kusan kashi 78% na ma'aikatan da ke aiki. Wannan adadi da ke sama ya nuna cewa adadin rashin aikin yi a gundumar ya kai kashi 22%. Duk da haka, adadin rashin aikin yi a yankin ya kai kusan kashi 34% wanda ya fi na gundumar na kashi 22%. Manyan ayyukan tattalin arziki na gundumar suna ƙarƙashin noma, gandun daji da kasuwanci waɗanda ke ɗaukar kusan kashi 72% na ma'aikatan da ke aiki a gundumar. Sashen hidima da masana'antu suna ɗaukar kusan kashi 8.1% da 19.9% na ma'aikatan da ke aiki, bi da bi.
Noma
[gyara sashe | gyara masomin]Noma ita ce babbar hanyar tattalin arziki a cikin gundumar. Tana ɗaukar ma'aikata sama da kashi 70% na jimillar ma'aikata. Don haka ita ce babbar hanyar samun abincin da yawancin mutane a gundumar ke samu. Manyan sassan noma a gundumar sune noman amfanin gona da kiwon dabbobi.
Ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]Gundumar tana da makarantu saba'in da biyar: makarantu na gwamnati hamsin da shida da kuma makarantu masu zaman kansu goma sha tara, tare da azuzuwa 99. Jimillar masu rajista a KG 5,917 ne, inda 4,695 suka yi rajista a makarantun gwamnati. Maza da mata 2,244 da 2,451 bi da bi. Jimillar masu rajista a matakin firamare 14,006 ne, waɗanda suka haɗa da maza 7,159 da mata 6,901. A matakin manyan makarantu, akwai makarantun sakandare takwas da na fasaha.
Lafiya
[gyara sashe | gyara masomin]Ana bayar da ayyukan kiwon lafiya na gargajiya da na gargajiya a cikin gundumar da ke mai da hankali kan kula da lafiya da rigakafi. Asibitin Gwamnati na Sampa, Asibitin Kula da Tuddai, cibiyoyin kiwon lafiya na ƙananan gundumomi shida da shagunan sinadarai sama da talatin da uku ne ke kula da buƙatun lafiyar jama'a.
Jerin manyan matsugunan
[gyara sashe | gyara masomin]| Mazauna Gundumar Arewa ta Jaman | |||
| Sulhu | Yawan Jama'a | Shekarar yawan jama'a | |
|---|---|---|---|
| Duadaso | |||
| Goka | |||
| Koko | |||
| Sampa | |||
| Suma-Ahenkro | |||
| Bonakire | |||
| Kabili | |||
| Tsohon Drobo | |||
| Seketia | |||
| Nsonsonmea | |||
Majiyoyi
[gyara sashe | gyara masomin]- District: Jaman North District
- 19 New Districts Created Archived 2011-02-02 at the Wayback Machine Archived 2011-02-02 at the Wayback Machine, November 20, 2003.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "Brong Ahafo to be known as Bono Region". Graphic Online (in Turanci). Retrieved 2020-08-13.
