Gundumar banana
Gundumar banana (Faransanci: District de Banana, Yaren mutanen Holland: Banana gundumar) gunduma ce ta Jihar 'Yanci ta Kwango da Kongo Belgian. Ya ɓace a cikin sake tsarawa na shekarar alif 1910.
Wuri
[gyara sashe | gyara masomin]Ayaba ya kasance ƙauyen masu kamun kifi ne a cikin wani matsuguni.[1] Taswirar Jihar 'Yanci ta Kwango a shekarar alif 1897 ta nuna garin ayaba da ke arewacin gabar teku inda kogin Kongo ke shiga Tekun Atlantika. Gundumar ayaba ta yi tazara kadan ta gefen kogin arewa zuwa gundumar Boma. A arewa ta yi iyaka da yankin Cabinda na Portugal, kuma yankin Portuguese da ke kudancin Kongo ya fuskanci hayin kogin.[2]
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Mutanen Banana sun kasance suna hulɗa da Turawa tsawon ƙarni huɗu kafin Belgian ya kafa mulkin mallaka. Tsakanin Nuwamba shekarar alif 1874 zuwa 12 ga watan Agusta shekarar alif 1877, Henry Morton Stanley ya fara bincikensa na farko zuwa Afirka, ya tsallaka nahiyar Afirka daga Zanzibar zuwa Banana. A lokacin balaguron ya binciko tafkin Victoria da tafkin Tanganyika, kuma ya rubuta yadda kogin Kongo ya yi tun daga kogin Luama zuwa cataracts daga kogin Stanley Pool.[3] Lokacin da membobin farko na Ƙungiyar Ƙasa ta Duniya ta Kongo (Association Internationale du Congo: AIC) suka zo Banana a cikin shekarar 1878 sun sami manyan wuraren masana'antu hudu, Faransanci biyu, Birtaniya ɗaya da kuma Holland ɗaya.
An kirkiro Jihar 'Yanci ta Kwango a farkon shekarar alif 1885 tare da Leopold II na Belgium a matsayin cikakken mai mulkinta.[4] A ranar 17 ga Satumba shekarar alif 1885, Ƙasar 'Yanci ta Kwango ta shiga Ƙungiyar Wasikun Wasiƙu ta Duniya. Washegari aka yanke hukuncin cewa za a kafa ofisoshi a Banana, Boma da Vivi. An ayyana girman gundumar Banana a ranar 7 ga watan Janairu shekarar alif 1886 a matsayin daga teku zuwa gabar tekun arewacin kogin zuwa ciki har da Ponta da Lenha. A ranar 19 ga watan Janairun shekarar alif 1886, Leopold ya ba da wata doka ta kare gabar ruwan ayaba daga zaizayar kasa, ta haramta duk wani aiki da zai lalata bankunan kamar cire yashi, ƙasa ko duwatsu, ko tona ramuka. A ranar 23 ga Afrilu 1886, ya zartar da cewa kujerar kotun Bas-Congo za ta kasance a Ayaba.[5]
Da farko, zirga-zirgar jiragen ruwa ya ta'allaka ne a cikin Ayaba tunda ana tunanin Boma ba zai iya isa ga manyan jiragen ruwa.[6] Ayaba ita ce babbar tashar jiragen ruwa wadda daga cikinta ake fitar da kayayyakin da ake hakowa a kasashen turai, inda ake karbar harajin fitar da kayayyaki daga kasashen waje. Daga cikin kayayyakin da aka fitar zuwa kasashen waje, mafi daraja sun hada da hauren giwa, dabino, dabino da roba. A cikin watannin Janairu, Fabrairu da Maris shekarar alif 1890, jiragen ruwa 25 masu tafiya teku sun isa Banana, 30 kuma suka tashi, idan aka kwatanta da masu shigowa takwas da tashi zuwa Boma. Daga baya, gwamnati ta sanya ma tashoshin da tutoci har Boma da Matadi, ta gina fitilun fitulu.[7]
Kasar Kongo Free State ta kafa makarantar horar da sojojin ruwa a Banana, kuma kungiyar agaji ta Red Cross ta Boma ta gina wurin tsaftar muhalli inda marasa lafiya da ke mulkin mallaka za su iya farfado da lafiyarsu a gefen teku. A shekarar alif 1898, gundumar Banana tana da jimillar Turawa 95 a cikin gidaje 25. Ƙasar 'Yanci ta Kwango ta kasance Belgium a cikin shekarar alif 1908 a matsayin Kongo Belgian. A cikin shekarar alif 1910, gundumomin yamma na Ayaba, Boma, Matadi da Cataracts an haɗa su zuwa sashin gudanarwa guda ɗaya, Bas-Congo (Lower Kongo).[8]
Kafofi
[gyara sashe | gyara masomin]Atlas général du Congo / Algemene atlas van Congo (in French and Dutch), Belgium: Institut Royal Colonial Belge, 1948–1963, OCLC 681334449 / http://www.kaowarsom.be/en/online_maps Archived 2017-10-13 at the Wayback Machine Archived 2017-10-13 at the Wayback Machine "Congo (Kinshasa) Provinces", Rulers.org, retrieved 2020-08-05 Ergo, André-Bernard (2013), "Voyage en Congolie : Bas Congo" (PDF), L'État Indépendant du Congo, Harmattan, archived from the original (PDF) on 2022-01-22, retrieved 2020-08-26 Etat Indépendant du Congo (1886), Bulletin Officiel (PDF), retrieved 2020-08-26 Lemarchand, René (1964), Political Awakening in the Belgian Congo, University of California Press, GGKEY:TQ2J84FWCXN, retrieved 19 August 2020 Omasombo Tshonda, Jean (2015), Mongala : Jonction des territoires et bastion d'une identité supra-ethnique (PDF), Musée royal de l’Afrique centrale, ISBN 978-9-4922-4416-1, retrieved 2020-08-18 Société royale belge de géographie (1890), Bulletin / Société belge de géographie (in French), Bruxelles https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1076860/texteBrut Empty citation (help): Missing or empty |title= (help) "Territoire et population" (PDF), La Vérite Sur le Congo (in French), 4 (7), Brussels: Fédération Pour La Défense Des Intérêts Belges À L’étranger, 15 July 1907, retrieved 2020-08-26 Vanthemsche, Guy (30 April 2012), Belgium and the Congo, 1885-1980, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-19421-1, retrieved 26 August 2020