Jump to content

Gundumomi na Kongo na Belgium

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Belgian Congo c. 1954 yana nuna manyan kungiyoyin harsuna a kowane yanki
Gundumomi na Kongo na Belgium

Gundumomin Kongo na Belgium sune manyan bangarorin gudanarwa lokacin da Belgium ta mamaye Jihar Congo Free a cikin 1908, kowannensu yana karkashin jagorancin kwamishinan gundumar.A shekara ta 1914 an rarraba su tsakanin manyan larduna huɗu, tare da wasu canje-canje na iyaka.A cikin 1933 an sake fasalin larduna zuwa shida, kuma tare da canje-canje na iyaka.Yawan gundumomi sun canza tsakanin 12 zuwa 26 ta hanyar rabuwa da karfafawa, da farko suna tashi, sannan suna fadowa, sannan kuma suna tashi.

Gundumomi na Jihar Congo Free a cikin 1895

Belgium ta mamaye Congo Free State a cikin 1908 don zama Belgian Congo .Da farko an riƙe tsarin gundumomi.A cikin 1910 an haɗa gundumomin yammacin Banana, Boma, Matadi da Cataractes a cikin sashin gudanarwa guda ɗaya, Bas-Congo, wanda ya rage adadin zuwa goma sha biyu.[1]An haɗa wasu sassan gundumomin Stanley Falls da Lualaba don samar da Katanga a 1910, wanda ake kira mataimakin janar na gwamnati.[1]In ba haka ba, an kiyaye gundumomin Free State har zuwa 28 ga Maris 1912.[1]Wani umarni na sarauta na 28 Maris 1912 ya raba Kongo zuwa gundumomi 22.[1]

Wani umarni na sarauta na 28 ga Yulin 1914 ya haɗa gundumomi cikin lardunan Congo-Kasaï, Équateur, Lardin Orientale da Katanga, tare da manufar inganta amsawa ta hanyar rarraba.[1]A zahiri karfafawa ya fara ne a Katanga a 1912 da Orientale a 1913, amma Congo-Kasai ba ta zama mataimakin gwamnati ba har zuwa 1919. [1]Kowace daga cikin sabbin larduna sun kunshi gundumomi da yawa da ke akwai.Masu mulkin mallaka sun ji bukatar sanya kabilun daban-daban a yankunan da aka ayyana, inda kafin su kasance masu motsi.[2]An raba gundumomin zuwa yankuna, waɗanda kuma aka raba su zuwa bangarori, kuma an amince da shugabannin da yawa. Yawancin ƙananan za a iya haɗa su cikin bangare ɗaya, yayin da manyan shugabannin suka rabu a fadin bangarori [2]

Gundumomi huɗu na asali suna da ikon cin gashin kansu, amma a cikin 1933 an sake tsara su zuwa larduna shida, waɗanda aka ba su suna bayan manyan biranen su, kuma gwamnatin tsakiya ta ɗauki ƙarin iko.[2]An raba lardunan Congo-Kasaï da Orientale, kuma an yi wasu gyare-gyare don samar da larduna shida da ake kira bayan manyan biranen su; Léopoldville, Lusambo (Kasai), Costermansville (Kivu), Elisabethville (Katanga), Stanleyville (Orientale) da Coquilhatville (Equateur).An rage yawan gundumomi zuwa 15, tare da yankuna 102. Yankunan lardin sun kasance masu kwanciyar hankali har sai bayan samun 'yancin kai a shekarar 1960.[1]An ci gaba da yin gyare-gyare akai-akai ga iyakokin gundumar da yankuna, galibi don gane rarrabuwar sassan da kabilanci. A shekara ta 1956 akwai gundumomi 26 da yankuna 135.[1]

Gundumomi a cikin 1910

Gundumomi na 1910

[gyara sashe | gyara masomin]

A cikin 1910 akwai gundumomi 12. A gefen agogo, farawa daga bakin Kogin Kongo, sune: [3]

Gundumomi 1912

[gyara sashe | gyara masomin]
Gundumomi a cikin 1912

A shekara ta 1912 akwai gundumomi 22. Canje-canje sune: [3]

  • An raba Equateur zuwa karamin Equateur a kudu, da Lulonga a arewa.
  • An raba Uele zuwa Bas-Uele da Haut-Uele
  • An raba Stanleyville zuwa ƙaramin Stanleyville, da Lowa, Ituri, Maniema da Kivu
  • An raba Kasai zuwa Sankuru a arewa da karamin Kasai a kudu. An sake sanya wani ɓangare na gundumar zuwa Katanga
  • An sanya Katanga a matsayin mataimakin gwamna janar, kuma an raba shi zuwa Lomami (ciki har da wani ɓangare na tsohuwar Kasai), Tanganika-Moero, Haut-Luapula da Lulua (cikihar da wani ɓangare da tsohuwar K Masai)

Gundumomi a cikin 1912 sune: [3]

Gundumomi a cikin 1926

[gyara sashe | gyara masomin]
1926 larduna da gundumomi

A shekara ta 1926 an shirya gundumomi zuwa manyan larduna huɗu, tare da wasu canje-canje na iyaka. Baya ga gyare-gyaren iyaka, canje-canjen matakin gundumar sune: [3]

  • An kirkiro sabon gundumar birni na Léopoldville a kusa da babban birnin
  • An haɗa Moyen-Congo zuwa Bas-Congo (kudu) da Lac Léopold II (arewa)
  • Lowa da Maniema sun haɗu cikin sabon Maniema, sun rasa wani ɓangare na yankinsu ga Kivu zuwa gabas.

Sabuwar kungiyar ita ce ̈: [3]

Gundumomi a cikin 1933

[gyara sashe | gyara masomin]
1933 larduna da gundumomi

A cikin 1933 an kara yawan larduna zuwa shida, yayin da aka rage yawan gundumomi zuwa 16. Wannan rarrabawar lardin zai kasance har sai bayan Jamhuriyar Kongo (Léopoldville) ta sami 'yanci a shekarar 1960.Sabuwar kungiyar ita ce: [3]

Gundumomi a cikin 1954

[gyara sashe | gyara masomin]

Gundumomi a cikin 1954 sune: [4]

Bayan samun 'yancin kai

[gyara sashe | gyara masomin]

An yi ƙarin canje-canje bayan Jamhuriyar Kongo (Léopoldville) ta sami 'yanci.Ya zuwa shekara ta 2008 larduna da gundumomi sune: [5]

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 Lemarchand 1964.
  2. 1 2 3 Bruneau 2009.
  3. 1 2 3 4 5 6 Atlas général du Congo.
  4. Brass 2015.
  5. Blaes 2008.