Jump to content

Halifancin Masarautun Daular Sokoto

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Halifancin Masarautun Daular Sokoto
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na Masarautar
Ƙasa Daular Sokoto

Halifancin Daular Sokoto ƙungiya ta masarautu da suke kallon shugaba Amir al-Mu'minin a matsayin shugabansu.[1] An kafa daular Khalifanci a shekara ta 1809 kuma daga baya ta zama babbar jiha ta Afirka kafin mulkin mallaka.[2] Yankunan Khalifancin daular sun haɗa da Kamaru, Burkina Faso, Nijar, da Najeriya na yanzu.[3]

A cewar masanin tarihi Mahmud Modibbo Tukur, a farkon ƙarni na 20, Khalifancin Sokoto ya rufe yanki na kimanin murabba'in kilomita 150,000 (kilomita 388,500), ba tare da haɗa sassan Adamawa (Fombina) ba, wanda ke cikin Kamaru ta zamani, wanda aka kiyasta ya rufe sama da murabba'i kilomita 100,000.[4]

A ƙarshen ƙarni na 19, Khalifanci ya ƙunshi masarauta 30 ne, ban da manyan biranen Gwandu da Sokoto. Wasu daga cikin wadannan masarautun suna da masarautun masu cin ƙashin kansu a ƙarƙashin su, tare da Adamawa da ke da mafi yawan kaso, kusan sama da kashi 40.[4]

Taswirar Halifancin Sokoto a lokacin mulkin Ahmadu Rufai (1867-1873)
Taswirar da ke nuna yankin yammacin Khalifanci wanda Gwandu ke mulki

A cewar Yusufu Bala Usman, masarautun sun kasance kamar haka:

Masarauta Date joined Babban birni
Masarautar Adamawa (Fombina) 1809 (aka kafa) Yola
Masarautar Agaie 1832 (aka kafa) Agaie
Masarautar Bauchi 1809 (aka kafa) Bauchi
Masarautar Bida 1835 Bida
Birnin-Gaoure Birnin N'Gaouré
Bitinkogi Lamorde
Masarautar Daura 1805 Daura
Gelajo Gelajo
Masarautar Gombe 1804 (created) Gombe
Masarautar Gwandu 1809 (aka kafa) Gwandu
Masarautar Hadejia Haɗejiya
Masarautar Jama'are Jama'are
Masarautar Jema'a Jema'a
Junju
Masarautar Ilorin 1824 (aka kafa) Illorin
Masarautar Kano 1807 Kano
Masarautar Katagum 1807 (aka kafa) Katagum
Masarautar Katsina 1807 Katsina
Masarautar Kazaure Kazaure
Masarautar Kebbi 1808 Argungu
Masarautar Kontagora 1864 (aka kafa) Kontagora
Lapai Emirate 1825 (created) Lapai
Lafiagi Emirate Lafiagi
Liptako Emirate Dori
Missau Emirate Missau
Masarautar Muri (Hammanruwa) Muri
Masarautar Nasarawa 1838 (aka kafa) Lafia
Say Say
Shonga Emirate
Torodi Lamorde
Yagha Sebba
Masarautar Yauri Yauri
Masarautar Zazzau 1804 Zariya
  1. "Usman dan Fodio and the Sokoto Caliphate". countrystudies.us. Retrieved 2023-04-22.[permanent dead link]
  2. "The Sokoto Caliphate". Retrieved 2023-04-22.
  3. Lofkrantz, Jennifer (2012). "Intellectual Discourse in the Sokoto Caliphate: The Triumvirate's Opinions on the Issue of Ransoming, ca. 1810". The International Journal of African Historical Studies. 45 (3): 385–401. ISSN 0361-7882. JSTOR 24393055.
  4. 4.0 4.1 Lovejoy, Paul E. (2016). Jihād in West Africa during the Age of Revolutions. Internet Archive. Athens : Ohio University Press. pp. 259–260. ISBN 978-0-8214-2240-3.