Harin tsoro
| Harin tsoro | |
|---|---|
![]() | |
| Description (en) | |
| Iri |
panic (en) |
| Field of study (en) |
psychiatry (en) clinical psychology (en) |
| Identifier (en) | |
| ICD-10 | F41.0 |
| ICD-9 | 300.01 |
| DiseasesDB | 30913 |
Hare-haren firgici lokaci ne na tsoro da rashin jin daɗi kwatsam waɗanda za su iya haɗawa da bugun zuciya, wanda aka ayyana a matsayin bugun zuciya mai sauri, ba tare da tsari ba, gumi, ciwon ƙirji ko rashin jin daɗi, ƙarancin numfashi, rawar jiki, jiri, suma, ruɗani, ko jin tsoro na gabatowa ko rashin iko. [1] [2] Yawanci, waɗannan alamun sune mafi muni cikin mintuna goma na fara kuma suna iya ɗaukar kimanin mintuna 30, kodayake suna iya bambanta daga daƙiƙa zuwa awanni. [3] Duk da cewa suna iya zama masu matuƙar damuwa, hare-haren firgici kansu ba su da haɗari a zahiri. [4]
Littafin Bincike da Ƙididdiga na Cututtukan Hankali, Bugu na Biyar ( DSM-5 ) ya bayyana su a matsayin "karuwar tsoro ko rashin jin daɗi mai tsanani wanda ke kaiwa kololuwa cikin mintuna kaɗan kuma a lokacin ne alamomi huɗu ko fiye na waɗannan ke faruwa." Waɗannan alamun sun haɗa da, amma ba'a iyakance ga waɗanda aka ambata a sama ba. [5]
Hare-haren tsoro suna aiki a matsayin alamar tantance tsanani, hanya, da kuma kamuwa da cuta (kasancewar gano cututtuka biyu ko fiye a lokaci guda) na cututtuka daban-daban, gami da cututtukan damuwa. [6] Saboda haka, yayin da hare-haren tsoro ba za a iya amfani da su ga duk wata cuta da aka samu a cikin DSM ba, suna da alaƙa da juna. [7]
Ana iya haifar da hare-haren firgici ta hanyar wani tushe da aka iya ganewa, ko kuma suna iya faruwa ba tare da wani gargaɗi ba kuma ba tare da takamaiman yanayi da za a iya ganewa ba.
Wasu sanannun dalilai da ke ƙara haɗarin kamuwa da tashin hankali sun haɗa da yanayin lafiya da na tabin hankali (misali, matsalar tsoro, matsalar damuwa ta zamantakewa, matsalar damuwa bayan tashin hankali, matsalar amfani da miyagun ƙwayoyi, damuwa ), abubuwa (misali, nicotine, caffeine ), da damuwa ta tunani . [8]
Kafin a yi gwajin cutar, likitoci suna ƙoƙarin kawar da wasu cututtuka da za su iya haifar da irin waɗannan alamu, kamar su hyperthyroidism (ƙarancin thyroid), hyperparathyroidism (ƙarancin parathyroid), cututtukan zuciya, cututtukan huhu, da dysautonomia, wato cutar da ke shafar tsarin da ke daidaita ayyukan jiki ba tare da son rai ba. [9]
Maganin hare-haren firgici ya kamata ya dogara ne akan ainihin dalilin. [1] Ga waɗanda ke fama da hare-hare akai-akai, ana iya amfani da shawarwari ko magunguna, a matsayin matakan kariya da kuma matakan zubar da ciki, waɗanda ke dakatar da harin yayin da yake faruwa. [2] Horar da numfashi da dabarun sassauta tsoka suma suna iya zama da amfani. [3]
Hare-haren firgici sau da yawa suna kama da abin tsoro ga waɗanda ke fuskantar su da kuma waɗanda ke ganinsu, kuma sau da yawa, mutane wani lokacin suna tunanin suna da ciwon zuciya saboda alamun. [10] [11] Duk da haka, duk da cewa ba sa haifar da wata illa ta jiki nan take, suna iya zama abin da ke haifar da haɗarin kamuwa da cututtukan zuciya da sauran cututtuka.
Binciken da aka yi a baya ya nuna cewa waɗanda ke fama da matsalolin damuwa (misali, rashin jin daɗi) suna cikin haɗarin kashe kansu . [12]
A Turai, kusan kashi 3% na al'umma suna fuskantar harin firgici a cikin shekara guda, yayin da a Amurka, suna shafar kusan kashi 11%. [13] Ana gano hare-haren firgici a cikin mata fiye da maza kuma galibi suna farawa ne a lokacin balaga ko farkon girma. [13] Hare-haren firgici na iya ci gaba da faruwa a kowane lokaci na rayuwa, ko kuma suna bayyana ba kasafai ba. Yara ƙanana ba sa kamuwa da cutar sosai.

Alamomi da Alamomi
[gyara sashe | gyara masomin]Idan mutane suka fuskanci harin firgici, yawanci yakan zo ba zato ba tsammani kuma ba zato ba tsammani tare da nau'ikan alamu daban-daban waɗanda galibi suna ɗaukar lokaci, a matsakaici, 'yan mintuna, amma a lokuta marasa yawa na iya ɗaukar awanni da yawa. [14] Yawanci, alamun hare-haren firgici suna kaiwa mafi munin ƙarfi a cikin minti na farko, sannan a hankali su ragu a cikin mintuna da suka biyo baya. [15] A wannan lokacin, mutane sau da yawa suna jin tsoro mai tsanani cewa wani abu mai ban tsoro zai faru duk da cewa babu wani haɗari nan take. [1] Yawan hare-haren firgici ya bambanta tsakanin mutane, tare da wasu mutane suna fuskantar harin firgici akai-akai kamar kowane mako, yayin da wasu kuma za su iya samun harin firgici sau ɗaya a shekara. Sifofin da ke taimakawa wajen ayyana harin firgici sune tarin alamun da ke tare da harin firgici. A cikin matsalar firgici, hare-haren firgici na iya faruwa ba tare da wani dalili ba; ma'ana babu wani abin da ke haifar da tashin hankali da ke haifar da harin firgici. Hare-haren firgici na iya faruwa tare da wasu cututtukan damuwa kuma ana iya danganta su da abubuwan da ke haifar da su, kamar wanda ke fama da matsalar damuwa ta zamantakewa yana cikin mawuyacin hali na zamantakewa, kamar yin magana a bainar jama'a, tare da harin firgici da ke faruwa tare. [16]
Hare-haren firgici suna da alaƙa da alamomi daban-daban, inda mutum ke fuskantar aƙalla alamomi huɗu daga cikin waɗannan: ƙaruwar bugun zuciya, ciwon ƙirji, bugun zuciya (watau jin kamar zuciyar mutum tana bugawa daga ƙirjinsa), wahalar numfashi, jin shaƙewa, tashin zuciya, ciwon ciki, jiri, walƙiya (watau mutum yana jin kamar ya suma), suma ko tingling (wanda kuma ake kira paresthesia ), rashin fahimta (watau jin an ware shi daga gaskiya, kamar abubuwan da ke faruwa ba gaskiya ba ne), rashin fahimtar mutum (watau jin an raba shi da jiki ko tunaninsa), tsoron rasa iko, da kuma tsoron mutuwa.
Waɗannan alamomin jiki galibi suna tare da hare-haren firgici a cikin mutanen da ke da saurin firgita. Wannan yana haifar da ƙaruwar damuwa kuma yana samar da hanyar amsawa mai kyau, ma'ana cewa gwargwadon yadda mutumin da ke da harin firgici ke samun abubuwan da suka faru na firgici, haka nan yake samun jin "damuwa mai tsammanin" wanda ke ƙara ta'azzara hare-haren firgicinsa. Ana bambanta hare-haren firgici da sauran nau'ikan damuwa ta hanyar ƙarfinsu da yanayinsu na kwatsam, na lokaci-lokaci.
Ciwon ƙirji
[gyara sashe | gyara masomin]Mutane na iya fuskantar alamu iri-iri a lokacin hare-haren firgici; suna da matuƙar tsanani da ban tsoro kuma alamun wahalar numfashi da ciwon ƙirji na iya sa mutane su yi imani cewa suna da ciwon zuciya, wanda hakan ke sa su je sashen gaggawa. [15] Saboda ciwon ƙirji da wahalar numfashi galibi alamu ne na wani nau'in cututtukan zuciya (kamar bugun zuciya), akwai mahimmancin likita wajen kawar da dalilan da ke barazana ga rayuwa ga alamunsu. Ciwon zuciya (wanda kuma ake kira ciwon zuciya) yana faruwa ne lokacin da aka toshe jijiyoyin jini da ke zuwa zuciya, wanda ke haifar da ƙarancin jini zuwa ga ƙwayar zuciya, kuma a ƙarshe yana sa ƙwayar zuciya ta mutu. [17] Za a tantance wannan a sashen gaggawa tare da na'urar electrocardiogram (watau hoton aikin lantarki na zuciya) da kuma auna wani hormone da ake kira troponin, wanda aka saki daga ƙwayar zuciya a lokacin damuwa akan kyallen. [17]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- 1 2 "Anxiety Disorders". NIMH. March 2016. Archived from the original on 29 September 2016. Retrieved 1 October 2016. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "NIH2016" defined multiple times with different content. - ↑ Lo, Yu-Chi; Chen, Hsi-Han (May 2020). "Shiau-Shian Huang Panic Disorder Correlates with the Risk for Sexual Dysfunction". Journal of Psychiatric Practice. 26 (3): 185–200. doi:10.1097/PRA.0000000000000460. PMID 32421290. S2CID 218643956.
- ↑ Smith, Melinda; Robinson, Lawrence; Segal, Jeanne. "Panic Attacks and Panic Disorder". HelpGuide (in Turanci). Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 6 July 2021.
- ↑ "International Expert Consensus Document on Takotsubo Syndrome (Part I): Clinical Characteristics, Diagnostic Criteria, and Pathophysiology". European Heart Journal. 39 (22): 2032–2046. 7 June 2018. doi:10.1093/eurheartj/ehy076. PMC 5991216. PMID 29850871.
- ↑ Administration, Substance Abuse and Mental Health Services (June 2016). "Table 3.10, Panic Disorder and Agoraphobia Criteria Changes from DSM-IV to DSM-5". www.ncbi.nlm.nih.gov (in Turanci). Retrieved 2024-10-29.
- ↑ Potter, Carrie M.; Wong, Judy; Heimberg, Richard G.; Blanco, Carlos; Liu, Shang-Min; Wang, Shuai; Schneier, Franklin R. (2014). "Situational panic attacks in social anxiety disorder". Journal of Affective Disorders. 167: 1–7. doi:10.1016/j.jad.2014.05.044. ISSN 1573-2517. PMC 4119296. PMID 25082106.
- ↑ American Psychiatric Association, American Psychiatric Association. "Changes to the DSM-V to the DSM-V-TR" (PDF). Changes to the DSM V to DSM V-TR. Archived (PDF) from the original on 2 September 2018. Retrieved 22 March 2022.
- ↑ Craske, Michelle G; Stein, Murray B (December 2016). "Anxiety". The Lancet. 388 (10063): 3048–3059. doi:10.1016/S0140-6736(16)30381-6. PMID 27349358. S2CID 208789585.
- ↑ Stewart, Julian M.; Pianosi, Paul; Shaban, Mohamed A.; Terilli, Courtney; Svistunova, Maria; Visintainer, Paul; Medow, Marvin S. (1 November 2018). "Hemodynamic characteristics of postural hyperventilation: POTS with hyperventilation versus panic versus voluntary hyperventilation". Journal of Applied Physiology. 125 (5): 1396–1403. doi:10.1152/japplphysiol.00377.2018. ISSN 8750-7587. PMC 6442665. PMID 30138078.
- ↑ Tully, Phillip J; Wittert, Gary A; Turnbull, Deborah A; Beltrame, John F; Horowitz, John D; Cosh, Suzanne; Baumeister, Harald (December 2015). "Panic disorder and incident coronary heart disease: a systematic review and meta-analysis protocol". Systematic Reviews (in Turanci). 4 (1): 33. doi:10.1186/s13643-015-0026-2. ISSN 2046-4053. PMC 4376084. PMID 25875199.
- ↑ "Panic Attack vs. Heart Attack: How to Tell the Difference". www.bidmc.org (in Turanci). Archived from the original on 2025-01-03. Retrieved 2025-05-26.
- ↑ Allan, Nicholas P.; Gorka, Stephanie M.; Saulnier, Kevin G.; Bryan, Craig J. (2023-04-01). "Anxiety Sensitivity and Intolerance of Uncertainty: Transdiagnostic Risk Factors for Anxiety as Targets to Reduce Risk of Suicide". Current Psychiatry Reports (in Turanci). 25 (4): 139–147. doi:10.1007/s11920-023-01413-z. ISSN 1535-1645. PMC 10064604 Check
|pmc=value (help). PMID 37000403 Check|pmid=value (help). - 1 2 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "DSM5". - ↑ "Symptoms and causes - Mayo Clinic". www.mayocinic .org. Archived from the original on 17 March 2022. Retrieved 17 March 2022.
- 1 2 "Panic Disorder | Anxiety and Depression". adaa.org. Archived from the original on 12 March 2023. Retrieved 12 March 2023. Cite error: Invalid
<ref>tag; name ":2" defined multiple times with different content. - ↑ Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":3". - 1 2 Cite error: Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named ":5".
