Jump to content

Harshen Achuar-Shiwiar

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Harshen Achuar-Shiwiar
Lamban rijistar harshe
ISO 639-3 acu
Glottolog achu1248[1]

Shiwiar, wanda aka fi sani da Jivaro da Maina, yare ne na Chicham da ake magana a kogin Pastaza da Bobonaza a Ecuador . Shiwiar na ɗaya daga cikin yarukan asali goma sha uku na Ecuador . Dukkanin wadannan harsunan asali suna cikin haɗari.[2]

Masu magana

[gyara sashe | gyara masomin]

Shiwiar yare ne da mutanen Achuar na yankin Amazon na Ecuador ke magana. Mutanen Achuar kuma suna magana da Mutanen Espanya, Shuar, da Kichwa tare da yarensu na asali, Shiwiar . [3] Shuar na cikin iyalin yaren iri ɗaya da Shiwiar - Jivaraan . [3]

Kodayake Achuar suna zaune a cikin Amazon Basin, cire mai da albarkatun kasa daga Ecuador ta hanyar hakar ma'adinai ya kori al'ummomin Achuar kuma ya jefa gidajensu cikin haɗari.[4]

Duk da yake harshen hukuma na Ecuador shine Mutanen Espanya, mutanen Achuar tare da sauran kungiyoyin 'yan asalin suna da' yancin amfani da yarensu a ilimi ta hanyar manufofin harshe na hukuma na Equator da aka halatta a cikin Dokar No. 000529, Mataki na 27, da kuma Dirección Nacional de Educación Indígena Intercultural Bilingüe (DINEIIB). [5]

Fasahar sauti

[gyara sashe | gyara masomin]
Sautin da aka yi amfani da shi [6]
Labari Dental / Alveolar
Postalveolar / Palatal
Velar Gishiri
Hanci m n ŋ
Dakatar da p t k
Rashin lafiya ts
Fricative s ʃ h
Kusanci w j
Tap ɾ
  • /t, n/ suna da ƙwayoyin hakora kamar [ , ].  
  • Ana yawan yin magana game da dakatarwar murya da affricates lokacin da suka faru bayan sautin hanci.
  • Lokacin da /h/ ya riga ya wuce da wasali mai girma na gaba, sai a gane shi azaman fricative palatal [ç].
    • Ga wasu masu magana, /h/ za a iya gane shi azaman murya mara murya [x].
  • Lokacin da /w/ ya biyo bayan wasula mai tsawo na gaba, sai a gane shi azaman kusanci na labio-dental [ʋ] ko kusanci na bilabial [βʹ].[6]
Sautin sautin [6]
A gaba Tsakiya Komawa
Kusa i aikiĩ ɨ ɨɨ̃ u lokacin daũ
Bude a nanã
  • /a, ɨ/ sau da yawa ana gane su a matsayin [ , ] lokacin da a cikin jimloli marasa amfani.  
  • Idan ƙananan wasula nan da nan ya riga ko ya biyo baya da babban wasula na gaba, ko kuma ya riga ya wuce da wani sashi mai laushi misali, /a/ wani lokacin ana gane shi azaman tsakiyar-low [ɛ] ko tsakiyar wasula na farko [eʹ].
  • A kusa da kusanci na labio-velar /w/, ƙananan wasula /a, ã/ galibi ana gane su azaman wasula na tsakiya na baya ba tare da zagaye ba [ʌ, ʌ̃], yayin da manyan wasula na tsakiyar /ɨ, ɨ̃/ galibi suna gane su azuman wasula na gaba-tsakiya na baya da ba tare da an zagaye ba.
  • /ɨ/ kuma ana iya jin sautin baya mai tsawo [ɯ] lokacin da sautin leɓuna ke gaba /p, m/ . [6]
  1. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Harshen Achuar-Shiwiar". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  2. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Atlas 20102
  3. 3.0 3.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Crevels 20122
  4. "Achuar and the Amazon Basin". Indigenous Religious Traditions (in Turanci). 2011-02-17. Archived from the original on 2020-12-04. Retrieved 2020-12-11.
  5. "Achuar and the Amazon Basin". Indigenous Religious Traditions (in Turanci). 2011-02-17. Archived from the original on 2020-12-04. Retrieved 2020-12-11.
  6. 6.0 6.1 6.2 6.3 Kohlberger 2020.

Bayanan littattafai

[gyara sashe | gyara masomin]

 

  •  
  •  

Haɗin waje

[gyara sashe | gyara masomin]

Samfuri:Languages of EcuadorSamfuri:Languages of Peru