Harshen Baale

Harshen Baale
Dangin harshen	Nilo-Saharan Eastern Sudanic (en) Yaren Surmic Harshen Baale
Lamban rijistar harshe
ISO 639-3	koe
Glottolog	kaci1244

Yaren Baale, Baleesi ko Baalesi harshe ne na Surmic da Baale ko Zilmamo na Habasha ke magana, da kuma Kachepo na Sudan ta Kudu. Memba ne na reshen kudu maso yamma na ƙungiyar Surmic ; sunan kansa na harshe da al'umma shine Suri, wanda yayi daidai da na harshen Suri, yana haifar da ƙabilanci wanda ya ƙunshi al'ummomin Tirma, Chai (ko T'id), da kuma Baale, kodayake a harshe na harsunan waɗannan al'ummomin sun bambanta. A halin yanzu akwai 9,000 'yan asalin Baleesi, 5,000 a Sudan ta Kudu da 4,100 a Habasha; kusan duk waɗannan masu yare ne guda ɗaya.

Yigezu (2005) ya lura cewa duk da cewa Baale yaren asalin Kudu maso Yammacin Surmic ne, ya ɗauki fasaloli da yawa na harsunan Kudu maso Gabashin Surmic saboda yawan hulɗa.

Janar bayani

Baleesi ana iya kiransa da Baalesi, Baale, Bale, Baaye, Dok, Kacipo-Balesi, Kachepo, Silmamo, Tsilmano, Zelmamu, Zilmamu da Zulmamu.

"Baale suna kiran harshensu Baalesi. Ana kuma kiransu da Zilmamo, wanda shine sunan ƙasarsu, wanda ke yamma da kudu da garin Jeba, kusa da kan iyaka da Sudan. Gimira suna kiran mutanen Baale da harshensu Baaye, yayin da Anwwak ke kiransu da Dok. Mutanen Baale suna kiran mutanen Dizi maƙwabta Saara, kuma ana kiran Amhara da Goola. Ana kuma magana da Baale a kan iyaka a Sudan, a wani yanki da aka sani da Kachepo, wanda shine sunan da Toposa, Juje, da Murle maƙwabta ke amfani da shi ga mutanen Baale da ƙasarsu."

Babu wani yare da aka sani na Balesi, amma yana da alaƙa da ƙungiyar Didinga-Murle, wanda ya ƙunshi Didinga, Tennet, da Larim a Sudan, da Murle a Sudan da Habasha. Yana da kamanceceniya tsakanin Murle da kashi 40%-54% da kuma kamanceceniya tsakanin Murle da kashi 35% da Mursi .

Ana yin amfani da shi a ƙauyukan Rumeat, Upper Boma, da Mewun, gundumar Pibor, jihar Boma, kusa da kan iyakar Habasha. Ana kuma amfani da shi a kusurwar arewa maso yammacin jihar East Equatoria .

Tsarin ƙidayar Balesi ya dogara ne akan ashirin kuma yana amfani da tsarin quinary iri ɗaya kamar yadda ƙungiyar Didinga-Murle take. Kalmar "1,000" a zahiri tana nufin "da yawa," kuma duk abin da ya fi 100 ana kiransa "da yawa."

Duk da cewa mutanen Tirma, Chai, da Baale sun samar da wata kabila da ake kira Suri, suna raba irin wannan tsarin shekaru, bukukuwa na yau da kullun, da al'adun duniya, harsunansu suna da alaƙa mai nisa kawai.

Babu wani tsarin rubuce-rubuce da aka sani don Baleesi kuma ana ɗaukarsa a matsayin harshe da ba a rubuta ba. Matsayin harshe an rarraba shi azaman mai ƙarfi, ma'ana cewa ba a daidaita shi ba kuma ana amfani dashi ta kowane zamani. Koyaya, har yanzu ana iya ɗaukarsa a matsayin harshen da ke cikin haɗari saboda ƙananan mutanen da ke magana da asali.

Masu magana

Ba'al suna da ra'ayi mai kyau game da yarensu, kuma suna amfani da shi a mafi yawan fannoni na rayuwa banda kasuwa. Wasu mutanen Baale suna iya yin Tirma ko Chai tare da Balesi, wasu kuma suna yin Dizi ko Amharic .

Masu magana da harshen Baleesi sun haɗa da mutanen da ba 'yan asalin ƙasar ba. A garin Jeba, akwai mutanen Dizi waɗanda ke magana da harshen Baleesi a matsayin harshe na biyu, kuma galibi suna aiki a matsayin masu shiga tsakani tsakanin 'yan kasuwa na gida ko na yanki da kuma mutanen Baale idan suka zo kasuwa.

Yawan iya karatu da rubutu na harshe na farko da na biyu yana ƙasa da kashi 1%.

Al'adu

Ba'alle suna da fannoni da yawa na al'adu tare da 'yan uwansu 'yan kabilar Suri . Misali, wani abu da ya zama ruwan dare a tsakanin kabilun Surma (ciki har da Baale), shine sanya farantin yumbu a cikin leben ƙananan 'yan mata da mata. Wani al'ada da Suri ke shiga ciki ana kiransa Donga, wanda ya ƙunshi zakarun ƙungiyoyi daga ƙabilu da ƙauyuka daban-daban suna faɗa biyu-biyu ta amfani da sandunan katako masu tsayi. Ana amfani da al'adar a matsayin hanyar warware rikice-rikice a kowane mutum ko sama da haka.