Harshen Hozo
| Harshen Hozo | |
|---|---|
| |
| Lamban rijistar harshe | |
| ISO 639-3 |
hoz |
| Glottolog |
hozo1236[1] |
Hozo harshe ne na Afroasiatic da ake magana da shi galibi a gundumar Kondala na yankin Mirab Welega (Yammacin Oromia) ta al'ummomin da aka fi sani da "Mao". Akwai ƙananan ƙungiyoyin masu magana da Hozo a yankin Mana Sibu . Kalmar Hozo yawanci Mao na fahimtar da ita da nufin dangi. Masu magana da Hozo sun fi son kiran kansu Amo. Hozo da Seze wani lokaci ana kiran su Begi Mao. Hozo kusan mutane 3,000 ke magana a Habasha. Hozo kuma dangi ne a yankin Begi. Harshen Hozo kuma ana kiransa Begi-Mao da Mao na Begi. Rarraba sa shine Afro-Asiatic, Omotic, da Mao. Kalmar Mao Omotic ce kuma tana nufin 'mutum; mutane, yana faruwa kamar [ma:ɪ] a cikin Seze da kuma kamar [mɔ:] a cikin Hozo. Ana yawan amfani da Mao azaman kalmar kabilanci. Akwai nau'in asalin Mao a cikin bambance-bambancen harshe a Habasha. Duk da yake an yarda da shi a yau cewa Omotic yana ɗaya daga cikin rassa na farko na dangin Afro-Asiatic, har yanzu ana tattauna matsayin harsuna hudu na Hozo, Seze, Ganza da Northern Mao. Harsunan Mao sune mafi ƙarancin rubuce-rubuce a cikin Omotic, kuma Omotic kanta ita ce mafi ƙarancin rubuce-rubuce na ƙungiyoyin Afroasiatic. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (May 2017)">abubuwan da ake bukata</span> ]
To Yankin da aka rarraba
[gyara sashe | gyara masomin]Harsunan Omotic Mao Seze da Hozo sun samar da wani yanki a cikin Yankin Oromia wanda ke kewaye da masu magana da Oromo a bangarori uku. Da alama akwai rashin jituwa tsakanin masana kimiyya da kuma tsakanin masu magana game da yadda za a iya rarraba Seze da Hozo a matsayin harsuna biyu daban-daban ko a matsayin yaruka na yare ɗaya. An yi jayayya cewa Seze da Hozo ba harsuna biyu ba ne; kawai yare biyu daban-daban daga ƙauye zuwa ƙauye. Yankin da ake magana da Hozo ya fi yawa ya bayyana ya warwatse, kuma akwai ƙauyuka kaɗan inda aka ruwaito Hozo a matsayin harshen Omotic Mao kawai. Mutanen Hozo sun fi son ƙananan nau'ikan mazauna na dindindin ga iyalansu da garken su. Harsunan Omotic sun hada da Anfillo, Ari, Bambassi, Kara, Kefa, Gana, Dime, Nayi, Sheko, Hozo, Yemsa, da Welaytta.
Rarraba
[gyara sashe | gyara masomin]Hozo yare ne na Omotic . Harsunan Omotic ƙungiya ce ta harsunan Habasha wacce ta ƙunshi harsuna sama da ashirin da biyar. Harsunan Omotic sun bunkasa a yankin kudu maso yammacin kusa da kogin Omo, wanda ya ba kungiyar sunanta. Ƙungiyoyin kabilanci daban-daban a Habasha suna magana da harsuna daban-daban da aka rarraba a matsayin Omotic .
Yawancin maganganu, harsunan Omotic ba a rubuta su da yawa. Lokacin da aka rubuta su, ko dai ana amfani da Ge'ez (Ethiopic) ko haruffa na Latin, amma babu daidaitattun fassarar daga Habasha zuwa Latin. Ge'ez tsohuwar yaren Habasha ce, wacce aka fara gabatar da ita a matsayin harshen rubuce-rubuce na hukuma a lokacin mulkin Aksumite na farko tsakanin ƙarni na farko da na bakwai KZ. Rubutun farko da aka sani na Ge'ez sun kasance daga karni na biyar KZ. An rubuta shi a layi na kwance daga hagu zuwa dama, an halicce shi ne bisa ga haruffa na Sabean / Minoan kuma har yanzu Ikilisiyar Orthodox ta Habasha tana amfani da shi a karni na ashirin da daya.
An rarraba harsunan Habasha zuwa manyan rukuni huɗu: Semitic, Cushitic, Omotic, da Nilo-Saharan. Harsunan Omotic galibi suna da magana kuma suna da halaye masu yawa: yawancin ƙamus suna da sautin sautin guda ɗaya, kuma harsunan suna da sautuna goma: gajere biyar da tsawon biyar. Masana sun kiyasta cewa akwai tsakanin harsuna ashirin da biyar zuwa arba'in na Omotic, amma ba a yi nazarin kungiyar sosai ba.
Akwai muhawara mai gudana tsakanin masana harsuna game da hada harsunan Omotic a cikin Afro-Asiatic phylum. Masana ba za su iya yarda da ko ya kamata a lakafta tsarin a matsayin Afro-Asiatic, Nilo-Saharan, ko wani abu na musamman ba. Har zuwa shekarun 1960, an dauki harsunan Omotic a matsayin rukuni na yammacin Kushitic.
Tarihin ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]Bayan Yaƙin Duniya na II, an fara ƙoƙari don yin rikodin tarihin Habasha; duk da haka, an ba da ƙarin hankali ga yankin arewa, wanda ke da al'ummomin Kirista da yawa, haɗin kai ga Akwatin Alkawari, da majami'u da aka sassaƙa dutse. Ba a ba da hankali sosai ga kudancin da kudu maso yammacin kwarin Omo ba. Sa'an nan kuma juyin mulkin gurguzu a shekara ta 1974 ya dakatar da yawancin bincike da tafiye-tafiye, ya bar manyan gibin ilimi game da masu magana da Omotic da tarihin su. Ba a yi nazarin harsunan Omotic sosai ba.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Harshen Hozo". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.