Jump to content

Harshen Ongota

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Harshen Ongota
'Yan asalin magana
12 (2012)
no value
Lamban rijistar harshe
ISO 639-3 bxe
Glottolog bira1253[1]

Ongota (wanda aka fi sani da Birale, Birayle) yare ne mai mutuwa na kudu maso yammacin Habasha . UNESCO ta ruwaito a shekarar 2012 cewa daga cikin yawan kabilun 115, tsofaffi 12 ne kawai suka rage, sauran ƙananan ƙauyukansu a yammacin Kogin Weito sun karɓi yaren Tsamai a maimakon haka.[2] Tsarin kalma na asali shine batun-abu-kalma. Rarrabawar harshe ba ta da tabbas (Sava & Tosco 2015).

Tarihin mutane

[gyara sashe | gyara masomin]

Tarihin baki na Ongota ya ce sun samo asali ne daga mutane daban-daban daga Dikinte, Maale da Arbore da sauransu. A lokacin zama a yankin Maale, wanda a yau yake a arewacin su, an kori tarin kabilun kudu saboda farautar dabbobin Maale. Sun bi bakin Kogin Weito har sai sun isa Arbore, inda aka juya su zuwa arewa kuma suka zauna inda suke a yau. Wannan labarin ya bambanta da na Maale, waɗanda ke da'awar cewa Ongota sun kasance wani ɓangare na Maale waɗanda suka yi ƙaura kuma ba su dawo ba.

Farkon Turai da aka ambaci mutanen Ongota ya kasance a ƙarshen 1800s, lokacin da aka ambace su a cikin jagorar tafiye-tafiye. Magana ta gaba ta kasance a tsakiyar shekarun 1980 lokacin da masanin harshe na Ingilishi Harold Fleming ya rubuta kalmomi 60 na yaren, wanda ya yi kama da ƙananan kamanceceniya da harsunan da ke kusa. A cikin 1991 Harold Fleming ya ziyarci Ongota, ya yi rikodin yawan mutane 89, daga cikinsu 14 ne kawai ke magana da yaren. Ya yi imanin cewa yaren tsohuwar reshe ce ta dangin harsunan Afro-Asiatic. Ya ce mutane suna amfani da baka da kibiyoyi kuma suna guje wa bindigogi. Maza yawanci suna yin aure a waje da rukuni kuma yara galibi ba za su yi magana da Ongota ba.

Fasahar sauti

[gyara sashe | gyara masomin]
Consonants[3]
Labial Alveolar Palatal Velar Uvular Pharyngeal Glottal
Plosive b t d k g q ʔ
Implosive ɗ ɠ
Affricate ts tʃ dʒ
Fricative f s z ʃ χ ħ ʕ h
Nasal m n
Approximant w r, l j
Sautin[3]
A gaba Tsakiya Komawa
Babba i iː u uː
Tsakanin da kumaːeː o oː
Ƙananan a aː

Bugu da ƙari, Ongota ya bambanta tsakanin sautin da ya fi girma.[3]

  1. Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin, eds. (2017). "Harshen Ongota". Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  2. "Nomination File No. 00493 For Inscription on The List of Intangible Cultural Heritage in Need Of Urgent Safeguarding In 2012". Archived from the original on 2017-02-08. Retrieved 2013-03-05.
  3. 3.0 3.1 3.2 Savà, Graziano; Tosco, Mauro (June 2000). "A sketch of Ongota, a dying language of southwest Ethiopia". Studies in African Linguistics. 29 (2): 59–136. doi:10.32473/sal.v29i2.107366. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content