Jump to content

Hukuncin kisa a Peru

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Hukuncin kisa a Peru
aspect in a geographic region (en) Fassara
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na hukuncin kisa
Fuskar hukuncin kisa
Ƙasa Peru

An yi amfani da Hukuncin kisa a Peru a shekarar 1979. A cikin wannan shekarar, an soke hukuncin kisa ga laifuka na yau da kullun. Peru na ɗaya daga cikin ƙasashe bakwai da suka soke hukuncin kisa don "laifuka na yau da kullun kawai". [1] Peru ta kada kuri'a don amincewa da Dakatarwar Majalisar Dinkin Duniya kan hukuncin kisa a cikin 2007, 2008, 2010, 2012, 2014, 2016, 2018, da 2020. Peru ba ta sanya hannu kan Yarjejeniyar Zaɓuɓɓuka ta Biyu ga Alkawarin Kasa da Kasa kan 'Yancin Bil'adama da Siyasa ba.[2]

Kashe-kashen karshe na Peru ya faru ne a ranar 20 ga Janairu, 1979, [3] lokacin da Julio Vargas Garayar, wani sajan Sojojin Sama mai shekaru 26, ya harbe shi da 'yan bindiga don sayar da bayanan siyasa na sirri ga Chile, wadanda a lokacin aka dauke su abokan gaba na siyasa na Peru. An kama Vargas a ranar 12 ga Oktoba, 1978, yayin da yake ƙoƙarin shiga wani sansanin jirgin sama a Talara; an zarge shi da ƙoƙarin shiga sansanin don tattara bayanan sirri daga gare ta. Bayan ɗan gajeren shari'a a gaban kotun soja, an yanke wa Vargas hukunci kan zargin. An umarce shi da ya biya pesos 100,000 kuma a lokaci guda aka yanke masa hukuncin kisa a ranar 14 ga Disamba, 1978; an ki amincewa da roko da ya yi wa Babban Kwamitin Shari'ar Soja ranar da za a kashe shi, kuma an cire shi daga mutuncinsa, ba tare da kunya ba, kuma an kashe shi a karfe 6:00 na safe.[4] Wasu suna la'akari da hukuncin kisa a matsayin mai kawo rigima har zuwa wannan ranar; 'yar Vargas da sauran danginsa da suka tsira sun yi iƙirarin cewa jami'an Peruvian sun tilasta ikirari daga Vargas ta hanyar amfani da azabtarwa.[4]

Daga baya a shekara ta 1979, Peru ta soke hukuncin kisa ga laifuka da aka aikata a lokacin zaman lafiya, ta bayyana ta hanyar gyare-gyare a cikin Kundin Tsarin Mulki cewa an soke irin wannan kisa. Koyaya, Kundin Tsarin Mulki bai soke kisa ba don takamaiman laifuka shida na lokacin yaƙi: cin amana, kisan kare dangi, laifuka akan bil'adama, ta'addanci, Laifukan yaki, da kisan kai.[3]

Amfani na yanzu

[gyara sashe | gyara masomin]

Hukuncin kisa a halin yanzu doka kawai a lokacin yakin duniya ko na basasa, tare da hani da yawa. Hukunce-hukuncen kisa da kisa a wannan lokacin ana ba da izini ga takamaiman laifuka kuma kotunan soji za su iya zartar da su ne kawai a lokacin yaƙi. Masu harbe-harbe ne ake aiwatar da hukuncin kisa, kuma har yanzu ana ba da izinin hukuncin kisa saboda wasu takamaiman laifuka guda shida da aka keɓe daga soke lokacin zaman lafiya na Kundin Tsarin Mulki.

Duk da kawar da hukuncin kisa a lokacin zaman lafiya da kuma gaskiyar cewa gwamnati ba ta aiwatar da hukuncin kisa na hukuma ba tun 1979, har yanzu akwai wasu rubuce-rubuce na hukuma da ba na hukuma bane, kamar Kisan kiyashi na Barrios Altos a 1991 [5] da kuma Afrilu 22, 1997, kisan kiyashin sojoji a ofishin jakadancin Japan na Peru. [6]

Ci gaban zamani

[gyara sashe | gyara masomin]

Kundin Tsarin Mulki na Peru ya ba da izinin sake dawo da hukuncin kisa ga ta'addanci a lokacin zaman lafiya. A ranar 8 ga watan Agusta, shekara ta 2006, Shugaba Alan García ya ba da sanarwar cewa yana shirin gabatar da lissafi ga Majalisa ta Peru wanda ke ba da shawarar cewa a dawo da hukuncin kisa a lokacin zaman lafiya.[7] Sanarwar ta jawo la'akari daga kungiyoyin kare hakkin dan adam kamar Tarayyar Kasa da Kasa don Kare Hakkin Dan Adam. IFHR ta fitar da wata sanarwa daga baya a wannan watan da ke nuna cewa sake gabatar da hukuncin kisa a Peru zai zama "rashin amincewa da haƙƙin ɗan adam". Shugaba García ya gabatar da lissafin daga baya a shekara ta 2006.[8] A ranar 10 ga watan Janairun shekara ta 2007, Majalisa ta Peru ta ki amincewa da lissafin a cikin kuri'u 48-27.[9]

  1. "Abolitionist and retentionist countries (as of July 2018)". Amnesty International. 23 October 2018. Retrieved 22 July 2022.
  2. "United Nations Treaty Collection". United Nations. Retrieved July 22, 2022.
  3. 3.0 3.1 "1979 - Julio Vargas Garayar, the Last Executed in Peru". ExecutedToday. 20 January 2015. Retrieved 6 September 2020. Cite error: Invalid <ref> tag; name "ExecutedToday" defined multiple times with different content
  4. 4.0 4.1 Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Comercio
  5. Baney, Michael (3 November 2010). "1991 - Barrios Altos Massacre". ExecutedToday. Retrieved 6 September 2020.
  6. "1997 - Hostage-Takers in Lima". ExecutedToday. 22 April 2009. Retrieved 6 September 2020.
  7. United Nations High Commissioner for Refugees (17 August 2006). "The reestablishment of the death penalty in Peru is a setback for human rights". Refworld (in Turanci). Archived from the original on 8 December 2022. Retrieved 2022-12-07.
  8. "The Reestablishment of the Death Penalty in Peru Is a Setback for Human Rights - Press Release". International Federation for Human Rights. 17 August 2006. Retrieved 6 September 2020.
  9. "Congreso archiva pena de muerte para los terroristas". El Comercio (in Sifaniyanci). 10 January 2007. Archived from the original on 8 December 2022. Retrieved 7 December 2022.