Jump to content

Ilimin kiwon lafiya

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Ilimin kiwon lafiya
Ilimin karatu
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na health education, competence (en) Fassara da Bayanan bayanai

Ilimin kiwon lafiya shine ikon samun, karantawa, fahimta, da amfani da bayanan kiwon lafiya don yin yanke shawara na kiwon lafiya da ya dace da bin umarni don magani. Akwai ma'anoni da yawa na ilimin kiwon lafiya, a wani bangare saboda ilimin kiwon lafiyar ya haɗa da mahallin (ko saiti) wanda ake buƙatar ilimin kiwon daji (misali, kiwon lafiya، kafofin watsa labarai, intanet ko wurin motsa jiki) da ƙwarewar da mutane ke kawowa ga wannan yanayin. [1]

Tunda ilimin kiwon lafiya shine babban abin da ke ba da gudummawa ga bambancin kiwon lafiya, ci gaba ne da damuwa ga masu sana'a na kiwon lafiya.[2] Binciken Kasa na 2003 na Karatun Matasa (NAAL) wanda Ma'aikatar Ilimi ta Amurka ta gudanar ya gano cewa kashi 36% na mahalarta sun ci ko dai "na asali" ko "a ƙasa da asali" dangane da ilimin kiwon lafiya kuma sun kammala cewa kimanin Amurkawa miliyan 80 suna da iyakance ilimin kiwon lafiyar. W mutane suna da matsala tare da ayyukan kiwon lafiya na yau da kullun ciki har da karanta lakabin maganmagani tsara. A[3] da yawa na iya rinjayar ilimin kiwon lafiya. Koyaya, an nuna abubuwan da ke biyowa don ƙara wannan haɗarin sosai: shekaru (musamman marasa lafiya masu shekaru 65 da haihuwa), ƙarancin ƙwarewar harshHarshen Ingilishi a matsayin yare na biyu, yanayin da ya dace, ƙasa da ilimi, da ƙananan matsayi na zamantakewa da tattalin arziki.[4] lafiya da ke fama da karancin ilimin kiwon lafiya ba su da masaniya game da yanayin kiwon lafiya da jiyya kuma gabaɗaya suna ba da rahoton mummunar yanayin kiwon lafiyarsu.[5] lafiya da ke gwagwarmaya da ƙalubalen ilimin kiwon lafiya sau da yawa suna barin muhimman kiwon lafiya kamar allurar rigakafi ko gwajin shekara-shekara, kuma suna iya rasa alƙawari, yin amfani da magunguna, shirya ba daidai ba don hanyoyin, har ma sun mutu da wuri.

Sauye-sauye daban-daban, kamar sauƙaƙe bayanai da zane-zane, guje wa jargon, amfani da hanyoyin "koyarwa", da ƙarfafa tambayoyin marasa lafiya, sun inganta halayen kiwon lafiya a cikin mutanen da ba su da ilimin kiwon lafiya.[6] Adadin manya masu shekaru 18 da sama a Amurka, a cikin shekara ta 2010, wadanda suka ba da rahoton cewa masu ba da kiwon lafiya koyaushe suna bayyana abubuwa don su iya fahimtar su kusan 60.6%.[7] Wannan adadin ya karu da kashi 1% daga 2007 zuwa 2010.[7] Shirin Mutanen da ke da lafiya 2020 na Ma'aikatar Lafiya da Ayyukan Dan Adam ta Amurka (HHS) ya haɗa da ilimin kiwon lafiya a matsayin sabon batu mai mahimmanci, tare da manufofi don inganta shi a cikin shekaru goma masu zuwa.[8]

A cikin shirin don Mutanen da ke da Lafiya 2030 (bugawa ta biyar na Mutanen da suka Lafiya), HHS [9] ta ba da "Solicitation for Written Comments on a Sabunta Ma'anar Ilimi na Lafiya don Mutanen Da ke da Lafiyar Lafiya". Shawarwari da yawa suna magance gaskiyar cewa "karatun lafiya yana da yawa", kasancewar sakamakon ƙoƙari na hadin gwiwa wanda ya haɗa da mutum yana neman kulawa ko bayani, masu ba da sabis da masu kulawa, rikitarwa da bukatun tsarin, da kuma amfani da harshe mai sauƙi don sadarwa.[10]

Ilimin kiwon lafiya yana da mahimmanci a cikin al'umma saboda yana magance rashin daidaito na kiwon lafiya. Ba daidaituwa ba ne cewa mutanen da ke da ƙananan matakan ilimin kiwon lafiya suna rayuwa, ba daidai ba, a cikin al'ummomin da ke da matsayi na zamantakewa da tattalin arziki. Wani shingen samun isasshen ilimin kiwon lafiya ga waɗannan mutane shine rashin sani, ko fahimtar, bayanai da albarkatun da suka dace da inganta lafiyarsu. Wannan gibin ilimi ya samo asali ne daga marasa lafiya biyu da ba su iya fahimtar bayanan da aka gabatar musu da kuma rashin isasshen kokarin asibitoci da kayan aiki don magance waɗannan gibin karatu da rubutu ba.

Matsayin ilimin kiwon lafiya ana ɗaukar su isasshen lokacin da yawan jama'a ke da isasshen ilimi, ƙwarewa, da amincewa don jagorantar lafiyarsu, kuma mutane suna iya kasancewa lafiya, murmurewa daga rashin lafiya, da / ko rayuwa tare da nakasa ko cuta.

  1. A. Pleasant; J. McKinney (2011). "Coming to consensus on health literacy measurement: An online discussion and consensus-gauging process". Nursing Outlook. 59 (2): 95–106.e1. doi:10.1016/j.outlook.2010.12.006. PMID 21402205.
  2. İlgün, Gülnur; Turaç, İlkay Sevinç; Orak, Sevilay (2015-02-12). "Health Literacy". Procedia - Social and Behavioral Sciences. International Conference on New Horizons in Education, INTE 2014, 25–27 June 2014, Paris, France (in Turanci). 174: 2629–2633. doi:10.1016/j.sbspro.2015.01.944. ISSN 1877-0428.
  3. "America's Health Literacy: Why We Need Accessible Health Information". health.gov. Archived from the original on 2015-11-21. Retrieved 2015-11-20.
  4. Hickey, Kathleen (February 27, 2019). "Low Health Literacy". The Nurse Practitioner. 43 (8): 49–55. doi:10.1097/01.NPR.0000541468.54290.49. PMC 6391993. PMID 30028773.
  5. "Health literacy: report of the Council on Scientific Affairs. Ad Hoc Committee on Health Literacy for the Council on Scientific Affairs, American Medical Association". JAMA. 281 (6): 552–557. 1999-02-10. doi:10.1001/jama.281.6.552. ISSN 0098-7484. PMID 10022112.
  6. Yin, H. Shonna; Jay, Melanie; Maness, Leslie; Zabar, Sondra; Kalet, Adina (15 July 2015). "Health Literacy: An Educationally Sensitive Patient Outcome". Journal of General Internal Medicine (in Turanci). 30 (9): 1363–1368. doi:10.1007/s11606-015-3329-z. ISSN 0884-8734. PMC 4539338. PMID 26173523.
  7. 1 2 "Health Communication and Health Information Technology - Healthy People 2020". Archived from the original on 2020-10-21. Retrieved 2015-10-06.
  8. "Health Communication and Health Information Technology - Healthy People 2020". Archived from the original on 2014-09-20. Retrieved 2011-02-13.
  9. "Solicitation for Written Comments on an Updated Health Literacy Definition for Healthy People 2030". Federal Register. 2019-06-04. Retrieved 2020-09-22.
  10. Sparano, Romina Marazzato (2020-02-26). "Health Literacy is Multidimensional". Language Compass (in Turanci). Archived from the original on 2022-04-04. Retrieved April 13, 2022.