Jump to content

Jerin masallatai a Brunei

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Jerin masallatai a Brunei
jerin maƙaloli na Wikimedia

Ya zuwa 2019, gwamnatin Brunei ta gina Masallaci (Masallatai) sama da 102, surau 5 da balai ibadat 11 (gidan ibada). Ana amfani da waɗannan masallatai don fiye da addu'a kawai; ana amfani da su don al'umma da abubuwan addini ciki har da karatun Alkur'ani, laccoci na addini, da abincin dare na Shukr. Ma'aikatar Harkokin Addini ta Ma'aikatu tana kula da dukkan masallatai a Brunei.[1]

Masallatai a Brunei za a iya raba su zuwa kashi uku: masallatai na kasa, manyan masallatai, da masallatai a ƙauye. Masallacin Omar Ali Saifuddien (Masallacin SOAS) da Masallacin Jame 'Asr Hassanil Bolkiah (Masallaci naJAHB) sune masallatai biyu na jihar. Masallacin Setia Ali a Serasa da Masallacin Mohammad Jamalul Alam a Kuala Belait misalai ne na manyan masallatai, ko masallatai na mukim, waɗanda ke aiki a matsayin muhimman cibiyoyin addini a kowane gundumar kuma suna iya ɗaukar mutane 2,000. Masallatai na ƙauye sun fi ƙanƙanta, suna cikin ƙauyuka, kuma suna da damar kusan masu bautar 1000. Misalan waɗannan masallatai sun haɗa da Mohamed Bolkiah a Serusop da Masallacin Sultan Sharif Ali a Sengkurong .[2]

Gine-ginen masallaci a Brunei yana nuna haɗin masarautar al'adun Malay tare da mulkin Islama, yana aiki da dalilai na addini da al'adu. Masallatai na ƙananan birane da ƙauyuka sun yi wahayi zuwa gare su ta hanyar ƙirar gargajiya ta Malay, yayin da masallatai na ƙasa da manyan masallatai suka haɗa abubuwa na Larabci da Kudancin Asiya tare da alamomin Malay. Wannan tsarin zane yana nuna matsayin masallatai, tare da masallatai masu girma da ke da alaƙa da jihar da waɗanda ke da ƙananan matsayi waɗanda ke nuna yanayin gida. Ma'anar gine-ginen Melayu Islam Beraja (MIB), kodayake an kafa shi ne daga baya, yana da tushe a cikin kayayyaki daga mulkin Sultan Omar Ali Saifuddien III kuma yana ci gaba da tasiri ga gine-ginin zamani.[3] Hanyoyin gine-ginen Bruneian Malay suna ƙarƙashin jagorancin Adat Istiadat Diraja (Kwamitin Sarauta), Shari'a (Dokar Islama), da Adat Istiadat Melayu (Kwamnatin Malayi), tare da dokar Islama da ke mamayewa da tsara kayayyaki don ɗaukar dabi'un Islama, al'adun Malay, da alamomin sarauta. Masallatai suna taka muhimmiyar rawa wajen tabbatar da cewa an haɗa waɗannan abubuwa cikin tsarin shari'a da al'adu na ƙasar.[3]

Tarihin gine-gine

[gyara sashe | gyara masomin]

Tarihin Farko

[gyara sashe | gyara masomin]

Sultan Sharif Ali ya gina masallaci na farko a kasar a Kota Batu, wanda aka fi sani da Masjid Besar. [1][4] A shekara ta 1975, mai bincike Robert Nicholl ya ba da rahoton wannan masallaci na farko a matsayin babba da cikakke, tare da zinariya da rabin taimako, a lokacin harin Francisco de Sande a shekara ta 1578. [5] Daga baya a shekara ta 2004, Pengiran Badarudin ya yanke shawarar cewa Sultan Saiful Rijal ya gina masallacin, wanda ke da rufin da ke da tsayi mai tsayi tare da ƙirar pyramidal wanda gine-ginen Malay ya rinjayi.[6] Yana da ginshiƙai da aka kafa a rabi a bangon don barin haske da iska su gudana, tare da ginshiƙi mai hasumiya da aka yi da itace mai baƙar fata da bedok (drum) don sanarwar da lokutan addu'a. Rubutun Larabci da matani na Alkur'ani sun yi wa bangon masallacin ado. A ranar 23 ga Yuni 1578, Mutanen Espanya sun lalata masallacin a lokacin Yaƙin Castilian . Masallatai da balai ibadat tare da rufin da aka yi da ganyen nibong an gina su a Berakas, Subok, da Melabau a karni na 18, duk suna amfani da kayan katako masu ƙarfi.[2]

Masjid Marbut Pak Tunggal, farkon Karni na 20 a Brunei

Masjid Marbut (Pak) Tunggal, ko Masjid Pekan Brunei, an gina shi da rufin asbestos biyu da Minaret wanda aka raba kashi uku.[7] Ita ce masallaci na farko da aka gina a ƙasa, an kafa ta ne a wurin da Masallacin SOAS yake a yanzu a lokacin mulkin Sultan Muhammad Jamalul Alam II. Gininsa ya haɗu da tubali da itace. A wurin da Ginin TAIB yake a yanzu, an gina Masjid Kajang a ƙarƙashin Sultan Ahmad Tajuddin . Masallaci ne na katako mai tsawo tare da ganye na nibong da ke rufe shi wanda zai iya saukar da mutane 500. Shekaru na 1930 sun ga karuwa a gina masallatai a wajen garin Brunei, musamman wadanda ke Jalan Gadong da Kampong Lambak, dukansu biyu sun lalace a lokacin yakin duniya na biyu. An gina ƙananan masallatai a cikin shekarun 1950 da 1960 ta mazauna yankin da kansu, tare da taimakon hukuma daga baya.[2]

Masallatai a Brunei an fara amfani da su a matsayin ɗakunan ajiya ga ɗalibai a shekara ta 1914. Koyaya, lokacin da rajista ya karu da sauri, masallatai sun daina amfani da su a matsayin makarantu na al'ada kuma gwamnati ta gina sabbin wurare don adana yawan ɗalibai masu yawa. A Kampong Sultan Lama, an gina masallaci kafin Yaƙin Duniya na II, amma an rushe shi a lokacin da Japan ta mamaye Brunei daga 1941 zuwa 1945.[2]

Kafin shekarun 1950, an gina masallatai na Brunei daga itace, bamboo, da ganyen dabino, suna nuna gine-ginen Malay tare da ɗakunan katako a kan stilts da rufin pyramidal don iska. Yawancin lokaci ya fi na yau da kullun, rufin yana da ƙuƙwalwa a saman. Veranda, wani nau'in gine-gine wanda ya nuna gidan gargajiya na Malay, suma sun kasance masu yawa. Wadannan masallatai na farko ba su da dome da minarets, siffofin da suka zama ruwan dare a masallatai da aka gina a cikin shekarun 1950 lokacin da aka yi amfani da kankare, suna nuna tasirin gine-ginen Hindu da Buddha da kuma duniyar Malay (Indonesia da Malay Peninsula). Wadannan masallatai galibi sun haɗa da wuraren da aka rufe don karatun Alkur'ani, koyarwar addini, da sauran ayyukan rukuni. Wadannan sarari an san su a cikin gida kamar balai adat kuma an kewaye su da hypostyles.[3]

Sultan Omar Ali Saifuddien III (1950-1967)

[gyara sashe | gyara masomin]

Sarautar Sultan Omar Ali Saifuddien III ta ga ci gaban gine-ginen masallacin Bruneian na zamani yawanci ya haɗu da al'adun al'adun Bruneian tare da abubuwan Larabci da Indo-Islama, kamar su rufin albasa, ganuwar Moroccan da aka sassaƙa, da arches da yawa. Masallatai da yawa sun haɗu da gine-ginen gargajiya da na gargajiya, suna amfani da kayan yanki da al'amuran ado don adana asalin al'adu, koda kuwa siffofin kasashen waje suna rinjayar su. Ko da bayan sabuntawa, tsofaffin masallatai daga shekarun 1950 da 1970 har yanzu suna nuna dabarun gine-gine na gargajiya da suka dace da yanayin yankin.[3]

Masallacin Setia Ali a cikin 2018

Yawancin manyan masallatai na Brunei an gina su ne tsakanin shekarun 1950 zuwa ƙarshen shekarun 1980, a cikin salon da ya kasance na musamman ga Brunei kuma Sultan ne ya tsara shi. Masallacin Setia Ali a Serasa, wanda aka gina a 1961, yana daya daga cikin sanannun masallatai daga wannan zamanin. Masallacin yana da zauren murabba'i wanda aka gina a kan wani dandamali mai goyon bayan stilt kuma yana da veranda da ke kewaye da shi. Rashin rufin conical, wanda ya kunshi rufin da ke da ma'auni wanda ya haɗu a saman kuma yayi kama da laima mai buɗewa, shine fasalin da ya fi dacewa. Wani sanannen fasalin gine-gine a Brunei da Malaysia a wannan lokacin shine laima mai kama da laima. Gidan da ke da siffar albasa a hankali ya maye gurbin rufin Malay na al'ada don goyon bayan laima mai siffar dome. A lokacin mulkinsa, wannan bangare na gine-gine ya zama alama ce ta gine-ginen masallacin Brunei, kodayake ya rasa shahara bayan mutuwarsa.[3]

Masallacin Hassanal Bolkiah a cikin 2023

Masallatai a Brunei sun samo asali ne daga tsarin gine-gine, suna nuna haɗin zamani da al'ada. Wasu fannoni na gargajiya, irin su cibiyoyin sadarwa masu haɗuwa, an riƙe su lokacin da ginin masallaci a Brunei ya sauya daga gine-ginen katako zuwa masonry da dutse. Da farko an yi niyyar zama tsari, waɗannan katako sun zama kayan ado, suna nuna juriya na gine-ginen Malay a cikin ƙirar masallacin zamani. Musamman abin mamaki shine cibiyoyin sadarwa da aka fallasa a Masallacin Utama Mohammed Salleh a Temburong da Masallacin Hassanal Bolkiah a Tutong, waɗanda aka gama a 1966 da 1968, bi da bi. Wadannan cibiyoyin sadarwa suna tunatar da haɗin gwiwar aikin katako. Musamman a manyan kusurwoyi da sauran wurare masu muhimmanci, kamar sarari tsakanin babban zauren da zauren addu'a na mata a Masallacin Mohamed Bolkiah, katako a cikin waɗannan masallatai suna haifar da kyawawan alamu.[3]

Yana yiwuwa cewa Payung Diraja ko Lafiya (laima na sarauta), tsohuwar alama ce ta sarauta ta Bruneian, ta zama abin koyi ga laima mai siffar dome. Wannan alamar, wacce ta kasance wani ɓangare na alamar ƙasa ta Panji-panji, tana tsaye ne don adalci, zaman lafiya da kwanciyar hankali, da kuma girmamawa ta sarauta. Laima na sarauta yana da tarihin al'adu mai arziki kuma ana amfani dashi don kare Sultan a lokacin bukukuwan. Tun daga 1868, an yi wa Brunei pitis ado da alamar laima mai fuka-fuki. An kuma haɗa zane a kan yanki daya-centi wanda aka rarraba don tunawa da kambi na Golden Jubilee na Hassanal Bolkiah.[3]

Wasu daga cikin tsofaffin masallatai na katako na Brunei an sake gina su tare da gine-ginen masonry a ƙarƙashin mulkin Sultan. Wadannan sabbin gine-gine an yi su ne da kayan da suka fi karfi kuma suna da karfin da ya fi girma. Babu masallatai na katako na tarihi da suka rage, sabanin wadanda ke Malaysia da Indonesia, tunda an lalata su ko kuma an rushe su a lokacin mamayar Japan kuma an sake gina su da tubali da gine-ginen kankare. Dokar Antiquities and Treasure Trove Act ta 1967 ta kafa tsarin dokokin Brunei don kare tarihin gine-ginen ta, rarraba abubuwan tunawa na dā kamar waɗanda aka gina kafin 1 ga Janairu 1894. Koyaya, tun daga shekara ta 2018, Brunei tana da gine-gine 27 da wuraren da aka tsara a matsayin abubuwan tunawa na tarihi; babu wani daga cikinsu masallatai ko wuraren tsoffin masallatai.[3]

Sultan Hassanal Bolkiah (1967-yanzu)

[gyara sashe | gyara masomin]
Masallacin Kampong Pandan a cikin 2023

Abubuwan gine-ginen Larabci, musamman dome, sun fi yawa a cikin gine-ginin masallacin Brunei a ƙarƙashin mulkin Sultan Hassanal Bolkiah . Misali, gine-ginen Masallacin Kampong Pandan da Masallacin Perpanduan Lambak Kanan suna da kama da haka, tare da minarets guda biyu waɗanda Al-Masjid an-Nabawi ya rinjayi su, dome mai siffar oval, drum na pentagonal, da kuma tsakiya na tsakiya. Masallacin Al-Ameerah Al-Hajjah Maryam, tare da zauren sa na quadrangular, layi madaidaiciya, drum din zagaye, da dome, shine babban misali na gine-ginen gargajiya na Larabci. Ya nuna alamar dawakai da siffar albasa, da kuma kyawawan kayan ado tare da zane-zane da rubutun Musulunci. Saboda girman su da muhimmancin al'adu, yawancin masallatai daga wannan zamanin an gina su ta amfani da kayan aiki masu daraja kamar marmara, dutse, da tagulla. Haɗin masallatai na Brunei na al'adun gargajiya na Malay da na Larabci ya nuna jajircewar ƙasar don kiyaye al'adun al'adu yayin da take rungumar zamani. Haɗuwa mai kyau na waɗannan abubuwan yana kama halayen gine-ginen Brunei, inda tsohuwar da zamani ke zaune cikin jituwa.[3]

Ya zuwa 2021, an gina masallatai 24 a Brunei a ƙarƙashin mulkin Sultan. Wadannan masallatai suna da ginshiƙai na kankare, ƙirar bene waɗanda ke da kusurwa huɗu, da rufin pyramidal. Sau da yawa ba su da ɗakuna kuma an gina su da kayan aiki masu sauƙi. Sau da yawa suna da wuraren da aka tsara don abubuwan zamantakewa da addini kamar bukukuwan aure da karatun Alkur'ani. Dato Idris Haji Abbas ne ya tsara shi kuma ya gama a shekarar 1994, Masallacin Universiti Brunei Darussalam yana da "style na gine-ginen Brunei" wanda ya haɗu da abubuwa na Islama, Malay, da na wurare masu zafi. Tare da babban zauren murabba'i da aka saita a kan wani dandamali mai tsawo tare da veranda mai tsayi, ƙirar sa tana girmama yanayin zafi da kuma bambancin al'adun yankin. Rufinsa mai siffar dala uku an yi shi da yumbu kuma yana dauke da windows huɗu a bangarorin biyu tsakanin tushe da matakan tsakiya. Hasumiyoyi biyu da aka ɗaga kaɗan tare da ƙananan pyramid da ginshiƙai huɗu suka ɗora a gefen babban ƙofar. Ana samun damar ƙofar gaba ta hanyar balai adat a kowane bangare na budewa. Wadannan gine-ginen an ƙawata su da alamu na lissafi da Rub da Hizb da aka yi da beige, baki, da pink tiles.[3]

Masallacin Suri Seri Begawan Raja Pengiran Anak Damit a cikin 2023

Lokacin da yake gina Masallacin Suri Seri Begawan Raja Pengiran Anak Damit a Madang, masanin gine-gine Dato Idris Haji Abbas ya yi amfani da irin wannan salon Musulunci na Malay da aka sani da gine-ginen MIB. An kammala masallacin a shekarar 2014. [8] Wannan masallaci yana da ɗaki mai yawa wanda yayi kama da dogon gida, tsarin bene na murabba'i, da rufin pyramidal mai laushi tare da tsakiya na tsakiya. Babban ƙofar yana kwaikwayon gine-ginen masallacin UBD tare da ƙananan rufin da aka ɗora da ƙaramin dome. A kusurwoyi na gaba, duk da haka, manyan minarets sun maye gurbin ƙananan hasumiya biyu na masallacin. Da yake nuna tarihin gine-ginen Brunei, ciki yana da kayan gine-ginin katako na gargajiya na Malay, kamar kayan ado da kuma zane-zane na hakoran shark a kan allon fascia.[3]

Tsarin tsari na gine-ginen gargajiya na Malay, wanda ke da matsayi na sararin samaniya da hanyoyin da ke haɗa hanyoyin da ke ba da wurare don ayyuka da yawa ciki har da ɗakuna masu amfani da yawa, ɗakunan karatu, da wuraren zamantakewa, tasiri ne na yau da kullun ga masallatai a Brunei. Masallatai na gari da Adnan Badarudin ya kirkira a cikin 1995, kamar su Masallatai da Kampong Lumapas, da Masallacin Duli Pengiran Muda Mahkota Pengiran Muda Haji Al-Muhtadee Billah, misalai ne na masallatai da ke nuna wannan falsafar gine-gine. Yawancin lokaci, waɗannan masallatai suna da tsawo sassan rufin da aka haɗa da babban zauren, kuma suna da rufin rufin pyramidal. Kalmomin Musulunci, arabesques, ogee ko arches na doki, da kuma zagaye ko nau'in albasa sune siffofin ado na yau da kullun. Ana amfani da su a waje da ciki a cikin nau'ikan lissafi da kayan lambu. Wadannan halaye sun bambanta gine-ginen Musulunci da fasaha daga jigogi na al'adun Malay ta hanyar nuna girmamawa kan siffofin fasahar da ba na wakilci ba.[3]

Ƙungiyar Masu Bincike, Injiniyoyi, da Gine-gine ta Brunei (PUJA) da Babban Majalisar MIB ta Brunei sun haɗa kai tun 2012 don ci gaba da amfani da ra'ayoyin MIB a cikin gini. Muhimmancin shigar da siffofin Islama, Malay, sarauta, da na bikin a cikin tsarin gine-gine na Brunei - musamman ga gine-ginen gwamnati - an jaddada shi a taron da aka gudanar a watan Fabrairun 2013. Wannan taron ya ba da umarnin abubuwa na Islama kuma ya kafa gine-ginen MIB a matsayin salon ƙasa. Makarantar Al-Falaah a cikin Diplomatic Enclave ta nuna wannan dabarar, wanda ya haɗu da siffofin gine-ginen Islama, al'adun gargajiya na Malay, da alamomin sarauta. Gine-ginen masallatai a Brunei yana da tasiri daga al'adun Gabas ta Tsakiya, amma kuma yana la'akari da asalin al'adu na gida da abubuwan halitta, yana nuna sadaukarwar ƙasar don kiyaye halayyar gine-ginen kansa.[3]

Masallatai na kasa

[gyara sashe | gyara masomin]

Masallatai biyu na Negara (masallatai na jihar), wanda aka fi sani da masallatai (manyan masallatai), a Brunei, Masallacin SOAS da Masallacin JAHB, suna tsaye ne don jituwa tsakanin masarauta da Islama a matsayin addinin gwamnati.[3] An gina shi a shekara ta 1958 tare da gudummawar mutum daga marigayi Sultan Omar Ali Saifuddien III da Sultan Hassanal Bolkiah a shekara ta 1994, waɗannan masallatai sune gumakan ƙasa waɗanda suka samo asali sosai a cikin sanin jama'ar Bruneian Malays.[3]

Sultan Omar Ali Saifuddien III ana yawan ba da izini tare da tsara Masallacin SOAS, da kansa ya kula da ƙirar waɗannan masallatai da sauran tsarin gudanarwa da yawa. A wannan lokacin, gine-ginen masallacin Brunei na musamman ya kasance, wanda ya bambanta da ƙwarewarsa da haɗa gumakan al'adun yankin.[3] Masallacin, wanda ke kusa da Kogin Kedayan kuma an kewaye shi da tafkin wucin gadi, yana aiki ne a matsayin hanyar haɗi ta alama tsakanin Brunei da ta gabata da ta yanzu. Masallacin yana da fannoni na al'adun Malay da aka haɗa cikin gine-ginen Mughal. Misali mafi shahara shine kwatankwacin Karni na 16 na Mahligai (barge na sarauta) a cikin tafkin, wanda shine haihuwar jirgin Sultan Bolkiah.[3]

Ana iya samun damar tun 1967, an tsara wannan jirgin ne bayan tsoffin Jiragen ruwa da 'yan asalin Borneo suka yi amfani da su don yaƙi, bukukuwan jana'izar, da bukukuwan sarauta. Yana da baka mai kama da tsuntsu, stern, da kuma tsakiya na hypostyle tare da rufin pyramidal. Hotunan Turai, zane-zane na katako, zane-zanen zane, da murals akai-akai sun haɗa da waɗannan tasoshin. Hanyar jirgin ruwa ta Masallacin SOAS da tafkin da ke kewaye da shi an yi musu ado da tuddai waɗanda suka yi kama da ካልisi (garkuwa ta gargajiya). Jirgin da kansa an yi masa ado da kayan ado na furanni da kayan lambu waɗanda suka samo wahayi daga tsarin saƙa kayan Bruneian da kayan sarauta. Alamar sarauta ta Sultan Sharif Ali tana nunawa a ƙarshen babban ɗakin. An kuma yi wa maɓuɓɓugar ruwa da yankin wanka ado da mosaics waɗanda ke kwaikwayon launuka masu arziki, alamu, da ƙirar kayan ado mafi kyau na Brunei, waɗanda suke da daraja sosai kuma suna da alaƙa da al'adun sarauta.[3]

Masallacin SOAS yana da gyare-gyare waɗanda suka haɗa da saka sabbin kayan ado a cikin babban ɗakin dakuna da rufin shigarwa yayin gina Masallacin JAHB a 1994. Kyakkyawan gine-gine na gine-ginen addini da na duniya musamman ya nuna tsarin ganye da aka sani da air muleh, wanda ake ɗauka a matsayin alamar ƙasa kuma yana nuna asalin Malay da halin Bruneians. Ana amfani da alamu na iska a cikin ƙirar ciki na Masallacin JAHB, da kuma a cikin bangon minaret, entablatures, da gilashin gilashi. Babban ɗakin ɗakin yana nuna nau'ikan fuka-fuki, wani bangare na Alamomin sarauta da na ƙasa, yayin da minarets' octagonal tessera ke samar da "pixelated" wanda ke nuna kayan ado na gargajiya na Bruneian.[3]

Gundumar Brunei-Muara

[gyara sashe | gyara masomin]
Name Images Location Year
Omar Ali Saifuddien Mosque Pusat Bandar 1958[9]
Jame' Asr Hassanil Bolkiah Mosque Kampong Kiarong 1994[10]
Ash-Shaliheen Mosque Kampong Melabau 2012[11]
Duli Pengiran Muda Mahkota Pengiran Muda Haji Al-Muhtadee Billah Mosque Kampong Tamoi 1999[12]
Perdana Wangsa Haji Mohammad Mosque Kampong Setia 'A' 1995[13]
Al-Ameerah Al-Hajjah Maryam Mosque Kampong Jerudong 1999[14]
Mohamed Bolkiah Mosque Kampong Serusop 1979
Perpindahan Lambak Kanan Mosque Lambak Kanan 1996
Sultan Sharif Ali Mosque Kampong Sengkurong 1986[15]
Al-Muhtadee Billah Mosque Kampong Sungai Kebun 1987[16]
Setia Ali Mosque Kampong Serasa 1962[17]
Kampong Belimbing Mosque Kampong Belimbing 1995[18]
Pehin Datu Imam Haji Abdul Mokti Mosque Kampong Burong Pingai Ayer 1981[19]
Kampong Lambak Mosque Kampong Lambak 1994[20]
Kampong Salambigar Mosque Kampong Salambigar 1995[21]
Sufri Bolkiah Mosque Kampong Jaya Setia 1996[22]
Universiti Brunei Darussalam Mosque Kampong Rimba 1995[23]
Kampong Limau Manis Mosque Kampong Limau Manis 1994[24]
Kampong Bunut Mosque Kampong Bunut 1992[25]
Jubli Perak Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mosque Kampong Jangsak 1996[26]
Kampong Serdang Mosque Kampong Serdang 1996[27]
Kampong Pintu Malim Mosque Kampong Pintu Malim 1997[28]
Kampong Kapok Mosque Kampong Kapok 1996[29]
Kampong Batu Marang Mosque Kampong Batu Marang 1996[30]
Kampong Lumapas Mosque Kampong Lumapas 1995[31]
Kampong Sungai Hanching Mosque Kampong Sungai Hanching 1982[32]
Kampong Pulaie Mosque Kampong Pulaie 1987[33]
Kampong Kasat Mosque Kampong Kasat 1980[34]
Kampong Masin Mosque Kampong Masin 1987[35]
Pehin Khatib Abdullah Mosque Kampong Kulapis 2017
Hassanal Bolkiah Mosque Kampong Mentiri 2017
Pengiran Muda Abdul Mateen Mosque Kampong Mulaut 2012[36]
Ar-Rahman Mosque Kampong Tanjong Bunut 2018
Kampong Kilanas Mosque Kampong Kilanas 1968[37]
Duli Raja Isteri Pengiran Anak Damit Mosque Kampong Kilanas 2012[38]
Kampong Beribi Mosque Kampong Beribi 1984[39]
Pengiran Muda Abdul Malik Mosque Kampong Katok 2012[40]
Raja Isteri Pengiran Anak Hajah Saleha Mosque Kampong Rimba -
Suri Seri Begawan Raja Pengiran Anak Damit Mosque Kampong Madang 2014[8]
Rashidah Sa'adatul Bolkiah Mosque Kampong Sungai Akar 2013[41]
Kampong Pudak Mosque Kampong Pudak 1974[42]
Kampong Sungai Bunga Mosque Kampong Sungai Bunga -
Kampong Sungai Besar Mosque Kampong Sungai Besar 1984[43]
Kampong Tanah Jambu Mosque Kampong Tanah Jambu 1979[44]
Kampong Menunggol Mosque Kampong Menunggol 1980[45]
Kampong Panchor Murai Mosque Kampong Panchor Murai 1983[46]
Kampong Mentiri Mosque Kampong Mentiri 1984[47]
Kampong Junjungan Mosque Kampong Junjungan 1998[48]
Kampong Bengkurong Mosque Kampong Bengkurong 1991[49]
Jefri Bolkiah Mosque Kampong Batong 2013[50]
Az-Zakireen Meragang Mosque Kampong Meragang 2024
Sunan Hotuna Wurin da yake Shekara
Masallacin Al-Mashor Kampong Sungai Mau 1992[51]
Masallacin Kampong Bukit Sawat Kampong Bukit Sawat 1990[52]
Masallacin Kampong Labi Kampong Labi 1979[53]
Masallacin Kampong Sungai Liang Kampong Sungai Liang 1980[54]
Masallacin Kampong Sungai Teraban Kampong Sungai Teraban 1994[55]
Masallacin Mohammad Jamalul Alam Pekan Kuala Belait 1963[56]
Masallacin Pekan zai kasance Pekan zai kasance 1954[57]
Masallacin Kampong Pandan Kampong Pandan 1996[58]
Masallacin Skim Tanah Kurnia Rakyat Jati Lorong Tiga Selatan Kampong Lorong Tiga Selatan -[59]
Masallacin Zainab Kampong Lumut 1998[60]
Sunan Hotuna Wurin da yake Shekara
Masallacin Kampong Telisai Kampong Telisai 1984[61]
Masallacin Kampong Danau Kampong Danau 1973[62]
Masallacin Kampong Perp Goldman Bukit Beruang Kampong Bukit Beruang -
Masallacin Kampong Penabai Kampong Penabai 1993[63]
Masallacin Haji Abdul Azim Kampong Luagan Dudok 1992[64]
Masallacin Kampong Bukit Kampong Bukit 1997[65]
Masallacin Kampong Benutan Kampong Benutan 1996[66]
Masallacin Kampong Bukit Udal Kampong Bukit Udal 1995[67]
Masallacin Ar-Rahim Kampong Bukit Panggal 2019
Masallacin Kampong Birau Kampong Birau 1991[68]
Masallacin Kampong Bang Dalam Kampong Bang Dalam 1990[69]
Masallacin Kampong Lamunin Kampong Lamunin -
Masallacin Kampong Menengah Kampong Menengah 1990[70]
Masallacin Kampong Kiudang Kampong Kiudang 1972[71]
Masallacin Pengiran Muda Abdul Wakeel Kampong Kiudang -
Masallacin Kampong Penapar Kampong Penapar 1991[72]
Masallacin Kampong Layong Kampong Layong 1990[73]
Masallacin Kampong Lubok Pulau Kampong Lubok Pulau 1995[74]
Masallacin Kampong Tanjong Maya Kampong Tanjong Maya 1973[75]
Masallacin Kampong Kupang Kampong Kupang 1997[76]
Masallacin Kampong Sinaut Kampong Sinaut 1979[77]
Masallacin Kampong Keriam Kampong Keriam 1992[78]
Masallacin Pengiran Anak Haji Mohamed Alam Kampong Sengkarai 2017[79]
Masallacin Hassanal Bolkiah Pekan Tutong 1966[80]
Masallacin Kampong Penanjong Kampong Penanjong 1984[81]
Pengiran Anak Isteri Pengiran Anak Sarah Masallaci Kampong Sungai Kelugos -

Gundumar Temburong

[gyara sashe | gyara masomin]
Sunan Hotuna Wurin da yake Shekara
Masallacin Kampong Labu Gidan Kampong Labu 1982[82]
Masallacin Kampong Batu Support Kampong Batu Support 1987[83]
Masallacin Utama Mohammed Salleh Pekan Bangar 1968[84]
Masallacin Kampong Puni Kampong Puni 1982[85]
Masallacin Kampong Belais Kampong Belais 1996[86]
Masallacin Pengiran Haji Abu Bakar Kampong Bokok 1988[87]
Masallacin Kampong Selangan Kampong Selangan 1979[88]
  • Musulunci a Brunei
  1. 1 2 Information Department 2009.
  2. 1 2 3 4  Nurul Atiqah binti Haji Abd Latif & Lilly Suzanna Shamsu 2022.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Lopes & Mohd Hasnan 2021.
  4. Sweeney 1968.
  5. Nicholl 1975.
  6. Pengiran Badarudin 2004.
  7. "Ruj. Tahukah Awda?". Pelita Brunei (in Harshen Malay). 2021-02-20. Retrieved 2024-08-30.
  8. 1 2 Azlan Othman (19 July 2014). "Sultan performs 1st Friday prayers at new mosque". www.sultanate.com. Borneo Bulletin. Retrieved 24 February 2018.
  9. Fish, William (27 September 1958). "6,000 roar their thanks as Sultan of Brunei opens mosque". p. 1. Retrieved 6 May 2020 via NewspaperSG.
  10. "Jame' 'Asr Hassanil Bolkiah". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  11. "Masjid Ash-Shaliheen". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  12. "Masjid Duli Pengiran Muda Mahkota Pengiran Muda Haji Al-Muhtadee Billah, Kampong Tamoi". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  13. "Masjid Perdana Wangsa Haji Mohammad". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). 2007-10-27. Archived from the original on 2007-10-27. Retrieved 2024-08-30.
  14. "Masjid Al-Ameerah Al-Hajjah Maryam, Kampong Jerudong". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  15. "1986 - Titah KDYMM Di Majlis Pembukaan Rasmi Masjid Sultan Sharif 'Ali, Mukim Sengkurong Negara Brunei Darussalam Pada Hari Jumaat, 28 Februari 1986". Informations Department (in Harshen Malay). 2018-05-26. Retrieved 2024-08-28.
  16. "Masjid Al-Muhtadee Billah, Sungai Kebun". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  17. "Majlis keagamaan rai ulang tahun ke-59 Masjid Setia Ali". Media Permata Online (in Harshen Malay). 2021-07-23. Archived from the original on 2021-07-23. Retrieved 2024-08-28.
  18. "Masjid Kampong Belimbing, Subok". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  19. "Masjid Pehin Datu Imam Haji Abdul Mokti, Kampong Burong Pingai Ayer". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 9 July 2021. Retrieved 4 July 2021.
  20. "Masjid Kampong Lambak". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  21. "Masjid Kampong Salambigar". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2021-07-26. Retrieved 26 July 2021.
  22. "Masjid Sufri Bolkiah, Perpindahan Berakas". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). 2007-10-27. Archived from the original on 2007-10-27. Retrieved 2024-08-30.
  23. Ministry of Religious Affairs of Brunei Darussalam. "Universiti Brunei Darussalam's Mosque". Archived from the original on 2011-08-24. Retrieved 2012-02-16.
  24. "Masjid Kampong Limau Manis". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2022-08-11. Retrieved 4 July 2021.
  25. "Masjid Kampong Bunut". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2019-11-15. Retrieved 4 July 2021.
  26. "Masjid Jubli Perak Sultan Haji Hassanal Bolkiah, Kampong Jangsak". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  27. "Masjid Kampong Serdang". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2021-07-28. Retrieved 28 July 2021.
  28. "Masjid Kampong Pintu Malim". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2021-07-27. Retrieved 27 July 2021.
  29. "Masjid Kampong Kapok". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  30. "Masjid Kampong Batu Marang". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  31. "Masjid Kampong Lumapas". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  32. "Masjid Kampong Sungai Hanching". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2021-07-26. Retrieved 26 July 2021.
  33. "Masjid Kampong Pulaie". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2021-07-22. Retrieved 22 July 2021.
  34. "Masjid Kampong Kasat". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  35. "Masjid Kampong Masin". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  36. Swan, Eddy (2012-08-15). "Brunei Share: Masjid Pengiran Muda Abdul Mateen". Brunei Share. Retrieved 2022-04-27.
  37. "Masjid Kampong Kilanas". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2019-11-15. Retrieved 4 July 2021.
  38. "Masjid Duli Raja Isteri Pengiran Anak Damit, Mukim Kilanas". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  39. "Masjid Kampong Beribi". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  40. "Masjid Pengiran Muda 'Abdul Malik, Kampong Tungku Katok". Ministry of Religious Affairs. Archived from the original on 2018-02-18. Retrieved 2022-04-27.
  41. Pg. Haji Hamdani, Dk. Nur Effa Ryina. "Masjid Rashidah Sa'adatul Bolkiah terima lawatan persinggahan IUHK". Pelita Brunei (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  42. "Masjid Kampong Pudak". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Archived from the original on 2021-07-09. Retrieved 5 July 2021.
  43. Abdul Latif, Haniza (2021-01-03). "Majlis Doa Kesyukuran 38 tahun Masjid Kampung Sungai Besar". Pelita Brunei (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  44. "Masjid Kampong Tanah Jambu". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  45. "Masjid Kampong Menunggol". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  46. "Masjid Kampong Panchor Murai". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  47. "Masjid Kampong Mentiri". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  48. "Masjid Kampong Junjungan". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  49. "Masjid Kampong Bengkurong". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  50. "Masjid Jefri Bolkiah, Kampong Batong". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  51. "Masjid Al-Mashor, Kampong Sungai Mau". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  52. "Masjid Kampong Bukit Sawat". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  53. "Masjid Kampong Labi". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  54. "Masjid Kampong Sungai Liang". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  55. "Masjid Kampong Sungai Teraban". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-28.
  56. "Masjid Mohammad Jamalul Alam, Kuala Belait". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  57. "Masjid Pekan Seria". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  58. "Masjid RPN Kampong Pandan". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 29 August 2017.
  59. "Masjid STKRJ Lorong 3 Selatan Seria". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  60. "Masjid Zainab". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  61. "Masjid Kampong Telisai". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  62. "Masjid Kampong Danau". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  63. "Masjid Kampong Penabai". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  64. "Masjid Haji Abd. Azim, Kampong Luagan Dudok". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  65. "Masjid Kampong Bukit". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  66. "SenaraiMasjid - Masjid Kampong Benutan". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  67. "Masjid Kampong Bukit Udal". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  68. "Masjid Kampong Birau". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  69. "Masjid Kampong Bang Dalam". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  70. "Masjid Kampong Menengah". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  71. "Masjid Kampong Kiudang". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  72. "Masjid Kampong Penapar". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  73. "Masjid Kampong Layong". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  74. "Masjid Kampong Lubok Pulau". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  75. "Masjid Kampong Tanjong Maya". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  76. "Masjid Kampong Kupang". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  77. "Masjid Kampong Sinaut". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  78. "Masjid Kampong Keriam". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  79. "Masjid PAHMA beri keselesaan beramal ibadat". Pelita Brunei (in Harshen Malay). 2017-04-11. Retrieved 2024-08-28.
  80. "Masjid Hassanal Bolkiah, Pekan Tutong". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  81. "Masjid Kampong Penanjong". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  82. "Masjid Kampong Labu Estate". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  83. "Masjid Kampong Batu Apoi". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  84. "Masjid Utama Mohammad Salleh, Pekan Bangar". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  85. "Masjid Kampong Puni". Ministry of Religious Affairs ( (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  86. "Masjid Kampong Belais". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  87. "Masjid Pengiran Haji Abu Bakar, Kampong Bokok". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.
  88. "Masjid Kampong Selangan". Ministry of Religious Affairs (in Harshen Malay). Retrieved 2024-08-29.

 

Haɗin waje

[gyara sashe | gyara masomin]

Samfuri:List of mosques