Karamoja
Yankin Karamoja, wanda aka fi sani da Karamoja, yanki ne a Uganda. Ya ƙunshi yanki na 27,528km kuma ya haɗa da gundumar Kotido, gundumar Kaabong, gundumar Karenga, gundumar Nabilatuk, gundumar Abim, gundumar Moroto, gundumar Napak, gundumar Amudat da gundumar Nakapirit. Ana hasashen yankin zai sami yawan jama'a miliyan 1.4 a shekarar 2022 ta UBOS[1]
Yanayin garin
[gyara sashe | gyara masomin]A cikin 2011, yankin Karamoja ya kasance wurin da aka gano mahimman burbushin halittu. Masana burbushin halittu sun gano gawar Ugandapithecus major, kakannin firfimate mai shekaru miliyan 20. Martin Pickford, daya daga cikin masu binciken da suka gudanar da binciken ya ce "Kasusuwa ne mai matukar muhimmanci kuma tabbas zai sanya Uganda cikin taswira ta fuskar kimiyyar kimiyya."
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Turawan mulkin mallaka ne suka mallaki yankin daga 1916 zuwa 1962.[2] yunwar da ta afkawa yankin a shekarar 1980, ta fuskar yawan mace-mace, daya ne daga cikin mafi muni a tarihi. 21% na yawan jama'a sun mutu, ciki har da 60% na jarirai.
Rikicin makami
[gyara sashe | gyara masomin]Wannan sashe yana buƙatar ƙarin bayani don tabbatarwa. Da fatan za a taimaka inganta wannan labarin ta ƙara ambato zuwa amintattun tushe a wannan sashe. Ana iya ƙalubalanci abubuwan da ba a samo su ba kuma a cire su. Nemo tushe: "Karamoja" - labarai · jaridu · littattafai · malami · JSTOR (Janairu 2016) (Koyi yadda da lokacin cire wannan sakon) Yayin da makiyaya da rikice-rikice ke da alaƙa da juna, haɗin gwiwar sarrafa albarkatun ƙasa, kamar kiwo, kiwo da ruwa ya zama mahimmanci. Ta fuskar harkokin tattalin arziki, yankin ya dogara ne da kiwon shanu, da hako ma'adinai, da cinikayyar amfanin gona tare da gundumomi makwabta. A tsakiyar shekara ta 2006, kamar yadda jaridar Inner City Press ta fara bayar da rahoto sannan kuma jaridar The New Vision ta ruwaito, hukumar raya kasa ta Majalisar Dinkin Duniya ta dakatar da shirye-shiryenta na kwance damarar makamai a Karamoja domin mayar da martani kan take hakin bil-Adama a cikin shirin kwance damara na tilas da sojojin Uganda (UPDF) suka yi. An samu rahotannin cin zarafi da fararen hula da dama sakamakon kwance damarar makamai, yayin da dakarun sojoji da mayakan makiyaya suka yi arangama. Yakin kwance damarar yakan kunshi UPDF da ke kewaye da manyatas (kauyuka) da kuma kwashe mutane daga ciki, kafin yin kitsa binciken boye makamai. A cikin Satumba 2007, Human Rights Watch ta fitar da wani rahoto mai shafi 97[3] [4]
Harshe da kabilanci
[gyara sashe | gyara masomin]Babban labarin: Harshen Karamojong Karimojong wani bangare ne na Karimojong Cluster na kabilar Nilotic (wanda kuma aka sani da Teso Cluster). Harsunan Jie da Dodoth ba iri ɗaya bane, amma suna fahimtar juna tare da Karimojong. Kabilar Ethur ba ta da tabbas, amma ana ɗaukar su a matsayin ainihin Nilotic (idan an gauraye) kuma ana ɗaukar harshensu a matsayin yaren Luo. Ik da Tepeth suna da yarukan nasu, amma waɗannan suna ƙarƙashin matsi mai girma daga harshen Karimojong (Shashanci) da ke kewaye da su. [5]