Jump to content

Kogin Kwango

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Kogin Kwango
General information
Tsawo 1,770 km
Labarin ƙasa
Map
Tsarin Daidaiton Labarin Kasa 3°22′17″S 17°21′29″E / 3.3714°S 17.3581°E / -3.3714; 17.3581
Kasa Angola da Jamhuriyar dimokuradiyya Kwango
Territory Lunda Sul Province (en) Fassara
Hydrography (en) Fassara
Tributary (en) Fassara
Watershed area (en) Fassara 263,500 km²
Ruwan ruwa Kongo Basin
River mouth (en) Fassara Kogin Kasai

The Cuango or Kwango ( Portuguese  ; French  ; Dutch ) kogi ne mai iyaka tsakanin Angola da Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo . Ita ce babbar ma'ajiyar bakin hagu ta Kogin Kasai a cikin kwarin Kogin Kongo . [1] [2] Tana ratsa Malanje a Angola. Kwarin Kogin Kwango yana da albarkatu masu yawa na lu'u-lu'u a cikin Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster a Lardin Lunda Norte, wanda aka gano a babban mashigar kogin da kuma kan filaye da baranda a filayen ambaliyar ruwansa. [3] A ƙarni na 19, ana kuma kiran Kogin Kwango da Quango, musamman a cikin ayyukan mai bincike David Livingstone . [4]

Masarautar Rund, wadda ta faɗaɗa ta zama Daular Lunda, ta ƙunshi yankuna daga Kogin Kwango zuwa Kogin Luapula . Sarakunanta sun shiga cikin cinikin bayi . Faɗaɗar Lunda a cikin kwarin ta haɓaka gado na siyasa da al'adu iri ɗaya yayin da kuma ta haɓaka cinikin bayi, wanda ya haifar da ƙarancin yawan jama'a tsakanin kogunan Kwango da Kwilu .

Turawan Portugal sun mallaki kwarin Kogin Kwango suka kuma kwace Masarautar Kasaje . [5] Kogin Kwango ya kasance ƙarƙashin yarjejeniyar Portugal a Lisbon a ranar 25 ga Mayu 1891, da kuma sanarwar 24 ga Maris 1894.

Cuango, wanda ke lardin Lunda Norte a cikin kwarin Kogin Cuango, ana ɗaukarsa a matsayin "a tsakiyar yankin lu'u-lu'u na arewa maso gabashin Angola," yankin lu'u-lu'u mafi arziki a Angola. Garin ya taka muhimmiyar rawa a lokacin Yaƙin Basasa na Angola, yayin da Uniao Nacional para a Independencia Total de Angola ( UNITA ) da sojojin gwamnati suka yi ƙoƙarin kwace birnin da kuma riƙe shi. UNITA ta miƙa garin ga gwamnati a ranar 30 ga Satumba 1997, a matsayin wani ɓangare na Yarjejeniyar Lusaka .

Yanayin ƙasa

[gyara sashe | gyara masomin]

Page Samfuri:Stack/styles.css has no content.  Kogin Cuango ya samo asali ne daga tsaunukan Alto Chicapa a lardin Lunda Sul na Angola, kuma yana kwarara kudu-arewa-yamma, yana ketare kan iyaka da Jamhuriyar Dimokuradiyyar Kongo, sannan ya haɗu da Kogin Kasai kusa da garin Bandundo . Bayan haka, ya kwarara zuwa Kogin Kongo . Kogin yana tasowa a cikin tudun Lunda, ya samar da kwarin da ke da zurfi. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2025)">ana buƙatar ambato</span> ]

Kogin Kwango yana da 1,100 kilometres (680 mi) mai tsawo daga tushensa zuwa ga haɗuwa da Kogin Congo, wanda 855 kilometres (531 mi) yana cikin Angola. [1] [2] Kogin yana malala jimillar yankin magudanar ruwa na 263,500 square kilometres (101,700 sq mi) . Kogin Wamba da Kwilu na gefen dama na bakinta ne. [6]

Kogin Cuango yana da magudanar ruwa da kuma raƙuman ruwa da dama. [6] Ana samun sauƙin kewayawa galibi a ƙananan kogin, wanda tsawonsa ya kai 307 kilometres (191 mi) daga bakinsa zuwa ga kwarin Kingushi. Ana iya yin tafiya a wani ɓangare a tsakiyar kogin tsakanin Kingushi da magudanar ruwan Franz Josef a tsawon kimanin 300 kilometres (190 mi) . [6]

Albarkatun ruwa

[gyara sashe | gyara masomin]

Ruwan da ke kwarara a kogin a lokacin bazara yana faruwa ne a watan Agusta. Matsakaicin fitar ruwa a ƙasan kogin a kowace shekara shine 2,700 cubic metres per second (95,000 cu ft/s) [6]

Ƙungiyoyin ƙabilun Yaka, Suku, Mbala, da Pende suna zaune a kwarin kogin. Ana ganin ƙwarewarsu ta hanyar sassaka abin rufe fuska a cikin tsarin siffofi na siffofi, da sauran abubuwa da aka sassaka. [7]

Tattalin Arziki

[gyara sashe | gyara masomin]

Duk da cewa ana amfani da kogin don kamun kifi, [6] ana haɓaka kwarin ne ta hanyar samar da aikin gona na rayuwa kawai. Abin lura a tarihi shine man dabino da samar da roba.

Babban aikin tattalin arziki da kuɗaɗen shiga ga Jihar Angola yana samuwa ne ta hanyar haƙo lu'u-lu'u daga kwarin. Kogin yana da wadataccen tushen lu'u-lu'u a cikin Chitamba-Lulo Kimberlite Cluster da ke Lardin Lunda Norte, wanda aka gano a babban magudanar ruwa da kuma kan filaye da baranda a filayen ambaliyar ruwanta. Lardin Lunda Norte da Lund Sul a cikin kwarin kogin sune mafi yawan ma'adinan lu'u-lu'u a kwarin da kuma a Angola. [8]

An bai wa BRC izinin neman izini, wanda ya kai tsawon 2,150 kilometres (1,340 mi) tsakanin Tembo da Kasonga Lunda a kan Kogin Kwango mai tsawon kusan 185 kilometres (115 mi) . [3] A ƙarƙashin lasisin haƙar ma'adinai wanda Soidale de Desenvolvimento Mineiro (SDM) ke riƙe da shi, yankunan da ake samarwa suna kan hanyoyin Tazua da Ginge River a kan Cuango. [9] [10]

  1. 1 2 "Kwango River". Encyclopædia Britannica. Retrieved 24 January 2011. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Brit" defined multiple times with different content.
  2. 1 2 "Kwango". The Free Dictionary by Farlex of The Great Soviet Encyclopedia. Retrieved 24 January 2011. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Great" defined multiple times with different content.
  3. 1 2 "Kwango River Project". BRC Congo Development S.P.R.L.; Kwango Mining S.P.R.L. Retrieved 24 January 2011. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Project" defined multiple times with different content.
  4. Livingstone, Justin D. (2019). "Glossary of Key Terms in the Missionary Travels Manuscript". Livingstone Online. Retrieved 6 April 2025.
  5. "Angola". History.com. Archived from the original on 8 March 2010. Retrieved 25 January 2011. Cite error: Invalid parameter "=history" in <ref> tag. The supported parameters are: details, dir, follow, group, name.
  6. 1 2 3 4 5 "Kwango". Retrieved 24 January 2011. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Free" defined multiple times with different content.
  7. "Kwango River". Encyclopædia Britannica. Retrieved 24 January 2011.
  8. "De Beers, diamonds and Angola developing an understanding". Dockstock – Documents for Special Business and Professionals. pp. 37–39. Retrieved 24 January 2011.
  9. "Technical Review Of Diamond Concessions On The Cuango River, Northern Angola" (PDF). A C A Howe International Limited. 2003. p. 8.
  10. "Alphabetical Locality Index – T". mindat.org. Tazua Mine, Luzamba, Cuango City Council, Lunda Norte Province, Angola