Jump to content

Kogin Lualaba

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Kogin Lualaba
General information
Tsawo 1,800 km
Labarin ƙasa
Map
Tsarin Daidaiton Labarin Kasa 2°08′52″N 22°28′55″E / 2.1477777777778°N 22.481944444444°E / 2.1477777777778; 22.481944444444
Kasa Jamhuriyar dimokuradiyya Kwango
Hydrography (en) Fassara
Tributary (en) Fassara
Ruwan ruwa Kongo Basin
River mouth (en) Fassara Kogin Congo
Kogin Lualaba, a ja

Kogin Lualaba ( French , Kongo , Swahili ) yana gudana gaba ɗaya a cikin gabashin Jamhuriyar Dimokuraɗiyyar Kongo . Yana samar da mafi girman kwararar ruwa zuwa Kogin Kongo, yayin da tushen Kongo ana ɗaukarsa Chambeshi . Lualaba yana da 1,800 kilometres (1,100 mi) tsayi. Tushenta yana cikin kusurwar kudu maso gabashin ƙasar kusa da Musofi da Lubumbashi a Lardin Katanga, kusa da Zambiya Copperbelt.

Hanyar da ake ciki

[gyara sashe | gyara masomin]

Tushen kogin Lualaba yana kan tudun Katanga, wanda tsayinsa ya kai 1,400 metres (4,600 ft) sama da matakin teku. Kogin yana gudana zuwa arewa zuwa ƙarshe kusa da Kisangani, inda sunan Kogin Congo ya fara a hukumance. Daga tudun Katanga yana faɗuwa, tare da magudanan ruwa da raƙuman ruwa waɗanda ke nuna saukowa, zuwa tudun Manika. Yayin da yake saukowa ta saman Upemba Depression (Kamalondo Trough), 457 metres (1,499 ft) a cikin 72 kilometres (45 mi) . Kusa da magudanar ruwa ta Nzilo, an rufe ta don samar da wutar lantarki ta ruwa a madatsar ruwa ta Nzilo .

A Bukama a cikin Gundumar Haut-Lomami kogin ya zama mai tafiya na kimanin kilomita 640 (400 ta hanyar jerin tabkuna masu santsi a cikin ƙananan Upemba Depression, gami da Tafkin Upemba da Tafkin Kisale. Ankoro yana kan iyakar yammacin Kogin Lualaba, a gaban haɗuwa da Kogin Luvua daga gabas. Wasu masu ilimin ƙasa suna kiran kogin da aka haɗu a ƙasa da wannan batu "Upper Congo".

A ƙasa da Kongolo, kogin ya zama wanda ba za a iya tafiya ba yayin da ya shiga cikin ƙanƙanin ƙofar Portes d'Enfer (Gates of Hell). Tsakanin Kasongo da Kibombo, kogin yana iya tafiya kusan kilomita 100 (62 , kafin rapids ya sake sa shi ba zai iya tafiya ba tsakanin Kibombo da Kindu (Port-Empain). Daga Kindu har zuwa Boyoma Falls a Ubundu, rafin yana iya sake tafiya sama da kilomita 300. Boyoma Falls ko Stanley Falls sun ƙunshi magudanan ruwa guda bakwai, a kan tsawon kilomita 100 (62 na kogi, tsakanin Ubundu da Kisangani. An yi alama da ƙarshen kogin bayan ruwa na bakwai, kusa da Kisangani, inda ya zama Kogin Kongo.

Kogin Lualaba yana aiki a matsayin iyakar arewa da yammacin Upemba National Park, yana kare wuraren zama a kan Kibara Plateau a Lardin Katanga na kudu maso gabashin Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo.

Manyan hanyoyin da ke cikin Kogin Lualaba sune:

Birane da garuruwa

[gyara sashe | gyara masomin]
Layin baƙar fata yana nuna hanyar Stanley.

Birane da garuruwa tare da kusa da Kogin Lualaba sun hada da:

  • Ankoro - a bakin yamma, a gaban haɗuwa da Kogin Luvua.
  • Bukama
  • Kabalo
  • Kasongo
  • Kongolo
  • Kisangani - kusa da karo na bakwai na Boyoma Falls .
  • Ubundu - kawai sama da cataract na farko na Boyoma Falls.

An taɓa ɗaukar Kogin Lualaba a matsayin tushen yiwuwar Kogin Nilu, har sai Henry Morton Stanley ya yi tafiya a ciki kuma ya tabbatar da cewa ya shiga cikin Tekun Atlantika.[1] Stanley ya kira shi Livingstone . "Da Livingstone bai yi magana game da kogin a Nyangwe a matsayin Lualaba ba, bai kamata in ambaci kalmar ba sai dai a matsayin cin hanci da rashawa ta Waguha na kalmar Wenya Lu-al-ow-wa..."[1]

  1. 1 2 Stanley, H.M., 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, Vol. One ISBN 0486256677, Vol. Two ISBN 0486256685