Kwayar cutar Monkeypox
kwayar cutar monkeypox (MPV, MPXV, ko hMPXV) [1][lower-alpha 1] nau'in kwayar cutar DNA ce mai nau'i biyu wanda ke haifar da Cutar parax a cikin mutane da sauran dabbobi masu shayarwa. kwayar cuta ce ta zoonotic wacce ke cikin jinsin Orthopoxvirus, wanda ke sa ta kasance da alaƙa da ƙwayoyin cuta, cowpox, da vaccinia. MPV yana da nau'ika, tare da membrane na waje na lipoprotein. Kwayar halitta tana da kimanin 190 kb.Kwayoyin cutar kyanda da karambau duka sunaye ne, kuma allurar rigakafin kyanda tana da tasiri a kan karambau idan aka ba ta cikin shekaru 3-5 kafin a kamu da cutar.[4] Alamomin karambau a cikin mutane sun haɗa da kuraje wanda ke samar da blisters sannan kuma crusts, zazzabi, da kumburi na bargo.[5] Kwayar cutar tana yaduwa tsakanin dabbobi da mutane ta hanyar hulɗa ta kai tsaye ga raunin ko ruwa na jiki.[6] An ba da kwayar cutar sunan kwayar cutar karambau bayan an ware ta daga birai, amma yawancin masu dauke da wannan kwayar cutar ƙananan dabbobi ne.[5]
Kodayake akwai rundunonin halitta da yawa na kwayar cutar karambau, ainihin makunsa da kuma yadda ake yaduwar kwayar cutar a cikin yanayi suna buƙatar ƙarin nazarin su.[7]
History
[gyara sashe | gyara masomin]Preben von Magnus ne ya fara gano kwayar cutar Monkeypox a Copenhagen, Denmark, a cikin shekara ta 1958 a cikin birai masu cin kwaguwa (Macaca fascicularis) ana amfani da su a matsayin dabbobi na dakin gwaje-gwaje.[8] Da farko an ba da kwayar cutar sunan monkeypox saboda an ware shi daga birai; bincike na gaba ya nuna cewa birai ba su ke da rinjaye wajen yaɗa cutar ba. Sauran ƙananan dabbobi masu shayarwa a cikin gandun daji na tsakiya da Yammacin Afirka ana zargin suna samar da wani kaso na cutar [9][10]
Ƙananan barkewar ƙwayoyin cuta tare da kamuwa da cuta ta biyu daga mutum zuwa mutum ya soma faruwa akai-akai a yankunan da ke cikin Afirka ta Tsakiya; ana zaton hanyar farko ta kamuwa da cutar ita ce hulɗa da dabbobi masu kamuwa da cututtuka ko ruwan jikinsu.[11] Daga baya an sami barkewar cutar da yawa a yankunan da ke waje da yankunan da suka faru a Afirka ta Tsakiya, da kuma hukumar lafiyar jama'a guda 2 na ujila da suka shafi duniya, barkewar cutar ta 2022-2023 da kuma cutar ta 2023-2024. A watan Agustan 2024 an ruwaito cewa Hadaddiyar Daular Larabawa za ta ba da allurar rigakafin Monkeypox ga Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo, Najeriya, Afirka ta Kudu, Ivory Coast, da Kamaru.[12]
- ↑ "Mpox (monkeypox) outbreak 2022". World Health Organization. Archived from the original on 2023-01-07. Retrieved 2023-01-07.
- ↑ "Taxon Details | ICTV". ictv.global. Retrieved 2024-08-30.
- ↑ "WHO recommends new name for monkeypox disease" (Press release). World Health Organization (WHO). 28 November 2022. Retrieved 29 November 2022.
- ↑ "Baby boomer alert: Will your childhood smallpox vaccine protect against monkeypox?". News @ Northeastern. 2022-08-11. Archived from the original on 2022-11-18. Retrieved 2022-11-18.
- 1 2 "WHO Factsheet – Mpox (Monkeypox)". World Health Organization (WHO). 18 April 2023. Retrieved 21 May 2023.
- ↑ "Monkeypox in the U.S." U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 2022-10-18. Archived from the original on 2022-10-26. Retrieved 2022-10-26.
- ↑ "Mpox in Animals". U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 2023-04-27. Retrieved 2023-06-08.
- ↑ "Monkeypox". New Scientist. Reed Business Information. 80: 682–. 30 November 1978. ISSN 0262-4079. Archived from the original on 13 January 2023. Retrieved 3 November 2016.
- ↑ Igiebor FA, Agbontaen OJ, Egharevba PA, Amengialue OO, Ehiaghe JI, Ovwero E, Ehiaghe FA (May 2022). "Monkeypox: Emerging and Re-Emerging Threats in Nigeria". Journal of Basic and Applied Sciences. Benin City, Nigeria: Faculty of Science, Benson Idahosa University. 7 (1): 119–132. Archived from the original on 2022-06-07. Retrieved 2022-06-07.
- ↑ Lansiaux E, Jain N, Laivacuma S, Reinis A (December 2022). "The virology of human monkeypox virus (hMPXV): A brief overview". Virus Research. 322: 198932. doi:10.1016/j.virusres.2022.198932. PMC 9534104 Check
|pmc=value (help). PMID 36165924 Check|pmid=value (help). - ↑ Meyer H, Perrichot M, Stemmler M, Emmerich P, Schmitz H, Varaine F, Shungu R, Tshioko F, Formenty P (August 2002). "Outbreaks of disease suspected of being due to human monkeypox virus infection in the Democratic Republic of Congo in 2001". Journal of Clinical Microbiology. 40 (8): 2919–2921. doi:10.1128/JCM.40.8.2919-2921.2002. PMC 120683. PMID 12149352.
- ↑ "UAE donates monkeypox vaccines to 5 African countries". gulfnews.com (in Turanci). 2024-08-31. Retrieved 2024-09-22.
- ↑ The World Health Organization (the authority on disease names) announced the new name "mpox" in November 2022. But virus naming is the responsibility of the International Committee on the Taxonomy of Viruses (ICTV), which is currently reviewing all orthopoxvirus species. In June 2024, the official species name of the virus was updated to Orthopoxvirus monkeypox as part of this update.[2][3]
<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found