Lardin Coquilhatville
| Équateur (fr) | |||||
|
| |||||
| Wuri | |||||
| |||||
| Ƴantacciyar ƙasa | Jamhuriyar dimokuradiyya Kwango | ||||
| Babban birni |
Mbandaka (mul) | ||||
| Yawan mutane | |||||
| Faɗi | 7,501,902 (2010) | ||||
| • Yawan mutane | 18.6 mazaunan/km² | ||||
| Harshen gwamnati |
Faransanci Lingala (en) | ||||
| Labarin ƙasa | |||||
| Yawan fili | 403,292 km² | ||||
| Sun raba iyaka da | |||||
| Bayanan tarihi | |||||
| Rushewa | 2015 | ||||
| Ta biyo baya |
Lardin Ecuador, Tshuapa (en) | ||||
| Bayanan Tuntuɓa | |||||
| Lamba ta ISO 3166-2 | no value da CD-EQ | ||||
| Wasu abun | |||||
|
| |||||
| Yanar gizo | equateur.cd | ||||
Équateur (Faransanci don "Equator") lardi ne a arewa maso yammacin Kongo Belgian da Jamhuriyar Kongo mai cin gashin kanta, wanda a yanzu ake kira da Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo. Ya samo asali ne a gundumar Équateur na Kongo Free State, mallakar Sarki Leopold II na Belgium. An inganta shi zuwa matsayin lardi a cikin 1917. Daga tsakanin 1933 zuwa 1947 an sanya masa suna Coquilhatville. A cikin 1962 an raba shi zuwa ƙananan larduna uku, amma an sake haɗa su a cikin 1966. Équateur na ɗaya daga cikin larduna goma sha ɗaya na Jamhuriyar Demokaradiyyar Kongo har zuwa 2015, lokacin da aka raba shi zuwa sabon, ƙaramin lardin Équateur, da Tshuapa, Mongala, Nord-Ubangi da lardin Sud-Ubangi.
Lardin yana arewacin kasar, ya yi iyaka da Jamhuriyar Kongo daga yamma, Jamhuriyar Afirka ta Tsakiya zuwa arewa, daga gabas da lardin Orientale, daga kudu kuma ya yi iyaka da lardunan Kasai-Oriental, Kasai-Occidental, da Bandundu.[1] Kalmar "Équateur" ita ce Faransanci ga Equator, wanda ke da nisan kasa da kilomita 4 (2.5 mi) kudu da babban birnin lardin Mbandaka, wani birni a kan Kogin Kongo.
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]An ƙirƙiri gundumar Équateur ta hanyar dokar Leopold II a ranar 1 ga Agusta 1888, wanda ya ayyana iyakokin Jamhuriyar Kwango da gundumomi goma sha ɗaya, gami da Équateur. An nada shugabannin gundumomi na farko a ranar 27 ga Oktoba 1888.[1] Da farko dai babu kwamishina na Equateur, amma a ranar 25 ga watan Yunin 1889 gwamna janar ya nada Van Kerchhoven, magajin Camille Coquilhat, a matsayin kwamandan gundumar Ubangi da Uele da ke Nouvelle-Anvers (tsohon tashar Bangala). Shugaban farko na gaskiya na Équateur shine Charles-François-Alexandre Lemaire (1863-1925), wanda aka nada a watan Disamba 1890. Ya koma babban birnin gundumar zuwa sabon mai suna Coquilhatville.[2]
A cikin 1908 jihar Beljiyam ta hade da Kongo Free State a matsayin Belgian Kongo. A cikin 1917 gundumar Équateur ta zama lardin Équateur a ƙarƙashin Georges Moulaert (1875-1958), wanda ya zama mataimakin gwamnan lardin a ranar 20 ga Agusta 1917.[3] A cikin 1933 an sake kiran lardin Coquihatville lardin, ƙarƙashin kwamishinan lardi. Kwamishina na farko shine J. Jorrissen.[4] A ranar 27 ga Mayu 1947 lardin ya sake samun sunan Équateur/Evenaar. Ya zama lardi mai cin gashin kansa na jamhuriyar Kongo a ranar 30 ga Yuni 1960. A ranar 14 ga Agusta 1962 An raba Équateur zuwa lardunan Cuvette Centrale, Ubangi, da wani yanki na tsakiya wanda ya zama Moyen-Congo a ranar 5 ga Fabrairu 1963.
A ranar 25 ga Afrilu 1966 Cuvette Centrale, Moyen-Congo da Ubangi sun sake haduwa a matsayin lardin Equateur. A cikin 2015 lokacin da aka sake raba ta a ƙarƙashin sharuɗɗan Tsakanin Mulki na 2006, ta kafa sabbin larduna biyar:[5]
•Nord-Ubangi, wanda ya ƙunshi 56.644 km2 (21.870 sq mi), tare da babban birninsa a birnin Gbadolite.
•Mongala, wanda ya ƙunshi 58.141 km2 (22.448 sq mi), tare da babban birninta a birnin Lisala.
•Sud-Ubangi, wanda ya ƙunshi 51.648 km2 (19.941 sq mi), tare da babban birninta a birnin Gemena.
•Équateur, wanda ya ƙunshi 103.902 km2 (40.117 sq mi), tare da babban birninta a birnin Mbandaka
•Tshuapa, wanda ya ƙunshi 132.957 km2 (51.335 sq mi), tare da babban birninta a birnin Boende
Rarrabawa
[gyara sashe | gyara masomin]A karkashin Jamhuriyar Demokradiyyar Kongo, an raba lardin zuwa garuruwan Mbandaka, Gbadolite da Zongo da gundumomin Équateur, Nord-Ubangi, Sud-Ubangi, Mongala da Tshuapa.
