Jump to content

Liceu Vieira Dias

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Liceu Vieira Dias
Rayuwa
Haihuwa Luanda, 1 Mayu 1919
ƙasa Angola
Mutuwa Lisbon, 19 ga Augusta, 1994
Sana'a
Sana'a mawaƙi
Mamba Ngola Ritmos (en) Fassara
Kayan kida murya
Jita

Carlos de Aniceto "Liceu" Vieira Dias (1 Mayu 1919 - 19 Agusta 1994) mawaƙin Angola ne kuma ɗan gwagwarmayar yaki da 'yan mulkin mallaka, wanda ake ɗauka a matsayin uban shahararrun ma kiɗan/waƙa na Angola. Memba na ƙungiyar kiɗan Angolan Ngola Ritmos, an ɗauke shi a matsayin mawaƙi mai kyau. Ya taka rawar gani a fafutukar samar da 'yancin kai na Angola, yana ɗaya daga cikin waɗanda suka kafa kungiyar Jama'ar 'Yancin Angola (MPLA).

Tarihin Rayuwa

[gyara sashe | gyara masomin]

Iyayen Liceu, José Vieira Dias da Jaquenita do Aniceto de Carvalho, sun fito ne daga arewacin Angola kuma ƴan asalin Kongo ne. Sun yi ƙaura zuwa Luanda, inda aka haifi Liceu a ranar 1 ga watan Mayu 1919.[1] Liceu yana ɗaya daga cikin 'ya'yan ma'auratan yara goma, sauran su ne Fernando Torres Vieira Dias, Domingas Torres Vieira Dias, José Vieira Dias Filho, Antónia Diniz de Aniceto Vieira Dias, Joaquim Militão Vieira Dias, Zita Vieira Dias, Manuel Helder Vieira Dias, Novatoe.

A lokacin ƙuruciyarsa ya kasance ɗan wasa, kasancewa duka a cikin wasannin motsa jiki da kuma ƙwallon ƙafa a matsayin ɗan wasa na Clube Atlético de Luanda.[2] Sunansa "Liceu" ya fito ne daga Liceu Salvador Correia a Luanda, wanda aka kaddamar da shi kaɗan kafin haihuwarsa. Laƙabin wani ɓangare ne na babban abin da ya fi girma a wancan lokacin na ba wa yara suna dangane da wani lamari mai dacewa ko abin da ya faru a kusa da lokacin haihuwarsu.[3]

Ya fara harkar waka ne a lokacin da yake ma’aikacin gwamnati a babban bankin ƙasar Angola a shekarun 1930, muƙamin da ya riƙe har aka ɗaure shi a shekarar 1959. An tilasta masa ficewa daga makarantar a shekarar 1962, bayan da tsarin ladabtarwa ya yi ikirarin cewa ba ya zuwa aiki akai-akai duk da cewa an ɗaure shi a lokacin.[4]

Liceu yana daya daga cikin wadanda suka kafa Ngola Ritmos a shekarar 1947. An kafa ƙungiyar mawaƙa a gidan Manuel dos Passos a unguwar Bairro Operario na Luanda. Liceu, Nino Mário Araújo “Ndongo“, da Domingos Van-Dúnen ne suka kafa ta. Ba da daɗewa ba bayan kafa ƙungiyar, Francisco Machado, Lourdes Van-Dúnem, da Belita Palma sun shiga.[5] Tare da kaɗe-kaɗe da aka yi a kan katar, sun kuma buga gangunan dicanza da ngoma a cikin waƙoƙinsu. Salon wakokinsu ya shahara tun daga shekarun 1940 zuwa 1960, musamman a biranen da ke jin daɗin sakonsu na siyasa da na ƙasa. Tun daga lokacin an san Liceu da ƙungiyar a matsayin majagaba a shahararriyar kaɗe-kaɗe na Angola, inda kuma suka rera waƙa a cikin Kimbundu tare da turawan Portugal da aka tilastawa mulkin mallaka. [6]

Liceu kuma ya kasance ɗaya daga cikin waɗanda suka kafa kungiyar Movement for the Independence of Angola (MIA) da MPLA. [7] Daga baya an ɗaure shi fiye da shekaru goma a sansanin taro na Tarrafal da ke Cape Verde, ana tuhumar sa a cikin shari'ar hamsin. A lokacin da ya bar gidan yari a shekarar 1969, Liceu ya yi yunkurin sake haɗuwa da mambobin Ngola Ritmos tun daga shekarun 1970, amma ya ci karo da manyan matsaloli saboda tsanantar siyasa.[8] An toshe su yadda ya kamata daga ayyukan jama'a ko ayyukan siyasa. Bayan yakin neman 'yancin kai na Angola a shekarar 1975, yakin basasar da ya biyo baya ya kawo koma baya ga ayyukan kaɗe-kaɗe a Angola. A cikin shekarar 1978, Ngola Ritmos sun fito fili na ƙarshe tare da dukkan membobinsu. Liceu ya fara yin solo daga baya.

Liceu ya mutu a ranar 19 ga watan Agusta 1994 a Lisbon, Portugal.

Rayuwa ta sirri

[gyara sashe | gyara masomin]

Liceu ya auri Maria Natércia de Almeida Vieira Dias a shekarar 1949, yana da yara 4 tare da ita: Carlitos Vieira Dias, Luzia Zizi, Ferdinando "Xinito" Vieira Dias, da Felipe de Nery "Pino" Vieira Dias.

Ɗan uwansa, Ruy Mingas, ya rubuta waƙar "Homenagem a Liceu Vieira Dias" a matsayin girmamawa ga Liceu. Mingas kuma ya rubuta taken ƙasar Angola, Angola Avante. Iyalan Liceu kuma sun haɗa da ɗan'uwan Ruy André Mingas, wanda shi ma mawaƙi ne kuma mawaki; Saíde Mingas, masanin tattalin arziki wanda ya zama babban jagora a cikin MPLA a lokacin yakin basasa; kuma masanin harshe kuma mai bincike Amélia Mingas. Sauran 'ya'yansa sun haɗa da Hélder Vieira Dias, babban janar na soja a Angola, da Filomeno do Nascimento Vieira Dias, Archbishop na Luanda na yanzu. Hakanan yana da alaƙa da ɗan'uwan shugaban 'yan mulkin mallaka kuma ɗan kishin ƙasa Mário Pinto de Andrade.

Liceu Vieira Dias (dama) yana yin kai tsaye tare da Ngola Ritmos.

A cikin shekarar 2009, an fitar da wani shirin gaskiya na "Estórias para a História da Música Angolana", na Mário Rui Silva, , wanda ya keɓe Liceu a matsayin babban jigo a shahararriyar kiɗan Angola kuma a matsayin ɗaya daga cikin manyan masu fasaha a tarihin ƙasar.

Fim ɗin "O Lendário Tio Liceu e os N'gola Ritmos", na Jorge António [pt], ya sami lambar yabo mafi kyawun Documentary a bikin fina-finai na duniya na Luanda a 2010. [9]

  1. Liceu Vieira Dias e o N’gola Ritmos: música e resistência anticolonial em Angola. Por Dentro da África. 31 January 2017.
  2. Nascimento, Washington Santos. 2016. Liceu Vieira Dias e o N’gola Ritmos: Música e Resistência Anticolonial em Angola. ODEERE 1 (1):75-98.
  3. Alves, Amanda Palomo. (2015). "Angolano segue em frente": um panorama do cenário musical urbano de Angola entre as décadas de 1940 e 1970. Universidade Federal Fluminense.
  4. Fátima d'Alva Penha Salvaterra Peres (31 March 2010). A Revolta Activa - Os conflitos identitários no contexto de luta de Libertação Nacional. Universidade NOVA de Lisboa.
  5. "Mário Rui Silva e o Ngola Ritmos | Música | Cultura | Jornal de Angola - Online". 1 December 2017. Archived from the original on 2017-12-01. Retrieved 2 April 2024.
  6. "Mário Rui Silva e o Ngola Ritmos | Música | Cultura | Jornal de Angola - Online". 1 December 2017. Archived from the original on 2017-12-01. Retrieved 2 April 2024.
  7. Nelson Pestana (8 February 2017). "O manifesto de Viriato da Cruz (1956)". Novo Jornal.
  8. dos Santos, Jacques Arlindo (1999). ABC do Bê Ó (1 ed.). Luanda: Edições CC. pp. 122–123.
  9. "Semana de homenagem a Liceu Vieira Dias e Ngola Ritmos". Jornal de Angola. 6 May 2019. Archived from the original on 1 December 2023. Retrieved 31 May 2025.