Ma'adanai na ruwa

Ma'adanai na ruwa
type of natural resource (en)
Bayanai
Ƙaramin ɓangare na	Kadarorin muhalli
Kayan haɗi	ruwa
Wuri

gonar aje ma adanan ruwa

Albarkatun Ruwa albarkatun kasa ne na ruwa waɗanda zasu iya amfani da mutane, misali a matsayin tushen samar da ruwan sha ko ruwan ban ruwa. Kashi 97% na ruwa a Duniya ruwan gishiri ne kuma kashi uku ne kawai ruwa mai laushi; dan kadan fiye da kashi biyu bisa uku na wannan an daskare shi a cikin glaciers da kankara. Sauran ruwan sha da ba a daskare ba ana samun su galibi a matsayin ruwan kasa, tare da karamin ɓangaren da ke sama da ƙasa ko a cikin iska. Tushen ruwa mai laushi ya haɗa da ruwa mai lawu, a ƙarƙashin kogin kogi, ruwa mai zurfi da ruwan daskarewa. Tushen ruwa mai laushi wanda ba na halitta ba ko na mutum ba na iya haɗawa da ruwan da aka tsabtace shi don zaɓuɓɓukan sake amfani, da ruwan teku mai laushi. Mutane suna amfani da albarkatun ruwa don aikin noma, masana'antu da ayyukan Gida.

Ma'adanai na ruwa

Abubuwan dake cikin ruwa suna cikin barazana daga batutuwa da yawa. Akwai karancin ruwa, gurɓataccen ruwa, rikice-rikicen ruwa da Canjin yanayi. Ruwa mai laushi shine tushen sabuntawa. Koyaya, samar da ruwan kasa a duniya yana raguwa sosai. Rashin ruwa na kasa (ko overdrafting) yana faruwa misali a Asiya, Kudancin Amurka da Arewacin Amurka.

Tushen ruwa mai laushi

 

Tushen ruwa mai laushi ya haɗa da ruwa mai lawu, a ƙarƙashin kogin kogi, ruwa mai zurfi da ruwan daskarewa.

Ruwa na sama

Tafkin Chungará da Dutsen Parinacota a arewacin Chile

Ruwa na sama ruwa ne a cikin kogi, tafkin ko ruwa mai laushi. Ruwa na sama yana cike da hazo kuma ya ɓace ta hanyar fitarwa zuwa Tekuna, evaporation, evapotranspiration da sake caji na ruwa. Abinda kawai ke shigarwa ga kowane tsarin ruwa na sama shine hazo a cikin ruwa. Adadin ruwa a cikin wannan tsarin a kowane lokaci ya dogara da wasu dalilai da yawa. Wadannan dalilai sun hada da damar adanawa a cikin tafkuna, wuraren da ke da ruwa da wuraren ajiya na wucin gadi, ƙarancin ƙasa a ƙarƙashin waɗannan jikin adanawa, halaye na runoff na ƙasar a cikin ruwa, lokacin hazo da ƙimar evaporation na gida. Duk waɗannan abubuwan suna shafar rabo na asarar ruwa.

Mutane galibi suna ƙara ƙarfin ajiya ta hanyar gina tafkuna da rage shi ta hanyar zubar da ruwa. Mutane sau da yawa suna ƙara yawan runoff da sauri ta hanyar shimfida wuraren da kuma yin amfani da kwararar rafi.

Ana iya ƙara ruwa na ƙasa ta hanyar shigo da ruwa daga wani ruwa ta hanyar tashar ruwa ko bututun mai.

An kiyasta Brazil tana da mafi yawan ruwa mai laushi a duniya, sannan Rasha da Kanada suka biyo baya.

• 
  Hoton wuri mai laushi na halitta (Sinclair Wetlands, New Zealand)

Ruwa daga kankara

Ana ɗaukar ruwan ƙanƙara a matsayin ruwa na sama. Himalayas, wanda galibi ake kira "The Roof of the World", ya ƙunshi wasu daga cikin manyan wurare masu tsawo a Duniya da kuma mafi girman yanki na kankara da permafrost a waje da sanduna. Goma daga cikin manyan koguna na Asiya suna gudana daga can, kuma fiye da biliyan daya na rayuwarsu sun dogara da su. Don rikitar da al'amuran, yanayin zafi yana tashi da sauri fiye da matsakaicin duniya. A Nepal, zafin jiki ya tashi da digiri 0.6 na Celsius a cikin shekaru goma da suka gabata, yayin da a duniya, Duniya ta yi zafi kusan digiri 0.7 na Celsius a tsawon shekaru ɗari da suka gabata.

Ruwa na kasa

Lokaci na tafiye-tafiye na ruwa a ƙarƙashin ƙasa

A karkashin kogin

A ko'ina cikin kogin, jimlar ruwan da aka kai shi ƙasa sau da yawa zai zama haɗuwa da ruwan da ke bayyane tare da gudummawa mai yawa da ke gudana ta hanyar duwatsu da datti waɗanda ke ƙarƙashin kogin da ambaliyar ruwa da ake kira Yankin hyporheic. Ga koguna da yawa a cikin manyan kwari, wannan ɓangaren da ba a gani ba na kwarara na iya wucewa sosai fiye da kwararar da ake gani. Yankin hyporheic sau da yawa yana samar da ma'amala mai ƙarfi tsakanin ruwa mai zurfi da ruwa mai zurfin ƙasa daga aquifers, musayar gudana tsakanin koguna da aquifers waɗanda za a iya caji ko ƙarewa. Wannan yana da mahimmanci musamman a yankunan karst inda ramuka da koguna na karkashin kasa suka zama ruwan dare.

Tushen ruwa mai amfani

Akwai maɓuɓɓugar ruwa mai kyau da yawa. Ɗaya ana sarrafa ruwa mai guba (ruwa mai dawowa). Wani kuma shine janareto na ruwa na yanayi. Rashin ruwa mai tsabta wani muhimmin tushe ne. Yana da mahimmanci a yi la'akari da tasirin tattalin arziki da muhalli na waɗannan fasahohin.

Ruwa mai cire gishiri

This section is an excerpt from Desalination.[gyara sashe]

Ma'adanai na ruwa
Reverse osmosis desalination plant.jpg Wata cibiyar cire gishiri daga ruwan teku ta amfani da fasahar reverse osmosis
Rayuwa
Sana'a

Desalination (a Hausa: Cire gishiri daga ruwa ko Tsarkake ruwan gishiri) wata fasaha ce da ake amfani da ita wajen cire gishiri da sauran ma'adanai daga ruwan teku ko ruwan da ke ɗauke da gishiri domin a mayar da shi ruwan da ya dace da sha, ban ruwa, ko amfani a masana'antu. Wannan fasaha ta zama muhimmin mafita ga ƙasashe da yankunan da ke fama da ƙarancin ruwan sha.

Bincike kan wasu zaɓuɓɓuka

Samun iska a kan teku

Hoton zane na hanyar da aka tsara don kama danshi a saman teku da kuma jigilar shi zuwa ƙasa mai kusa don inganta Tsaro na ruwa

Taswirar damuwa da bambancin sararin samaniya na amfanin ruwa tare da yankin da aka tsara kusa da bakin teku na kilomita 200 a duk faɗin duniya

Masu bincike sun ba da shawarar "ƙaruwar ruwa mai laushi ta hanyar kama iska mai laushi a kan tekuna" don magance halin yanzu kuma, musamman, karancin ruwa / rashin tsaro a nan gaba.

Janareto na ruwa a ƙasa

Binciken kimantawa mai yuwuwa ya ba da shawarar na'urorin girbi na ruwa masu amfani da hasken rana waɗanda ke cikin ci gaba, tare da ka'idojin ƙira, gano cewa za su iya taimaka wa mutane biliyan su sami damar samun ruwan sha mai aminci, kodayake irin wannan ƙarni na ƙasa na iya "ƙuntata ƙoƙarin haɓaka ababen more rayuwa na dindindin" a wasu matsaloli.

Amfani da ruwa

Jimlar albarkatun ruwa mai sabuntawa na duniya, a cikin mm / shekara (1 mm daidai yake da 1 L na ruwa a kowace m²) (ma'auni na dogon lokaci na shekarun 1961-1990). Ƙuduri shine 0.5 ° longitude x 0.5 ° latitude (daidai da 55 km x 55 km a ma'auni). An lissafa shi ta hanyar samfurin ruwa mai laushi na duniya WaterGAP.

Adadin ruwan da ake samu a kowane lokaci yana da mahimmanci. Wasu masu amfani da ruwa na mutane suna da buƙatar ruwa. Misali, gonaki da yawa suna buƙatar ruwa mai yawa a cikin bazara, kuma babu ruwa kwata-kwata a cikin hunturu. Sauran masu amfani suna da ci gaba da buƙatar ruwa, kamar tashar wutar lantarki da ke buƙatar ruwa don sanyaya. A cikin dogon lokaci matsakaicin ruwan sama a cikin ruwa shine iyakar sama don matsakaicin amfani da ruwa na halitta daga wannan ruwa.

Water resource management

Gudanar da albarkatun ruwa aiki ne na tsarawa, haɓakawa, rarrabawa da kuma kula da amfani da albarkatun ruwa yadda ya kamata. Wani ɓangare ne na kula da zagayowar ruwa . Fagen kula da albarkatun ruwa zai ci gaba da daidaitawa da batutuwan da ke faruwa a yanzu da kuma nan gaba da ke fuskantar rarraba ruwa. Tare da ƙaruwar rashin tabbas na sauyin yanayi na duniya da kuma tasirin ayyukan gudanarwa na baya, wannan yanke shawara zai fi wahala. Wataƙila canjin yanayi zai haifar da yanayi da ba a taɓa fuskanta ba. Sakamakon haka, ana ƙara amfani da dabarun gudanarwa na madadin, gami da hanyoyin haɗin gwiwa da ƙarfin daidaitawa don ƙarfafa yanke shawara kan ruwa.

A mafi kyau, tsarin kula da albarkatun ruwa yana la'akari da duk buƙatun ruwa masu karo da juna kuma yana neman ware ruwa bisa adalci don biyan duk buƙatun amfani da buƙatu. Kamar yadda yake a sauran kula da albarkatun ƙasa, wannan ba kasafai yake yiwuwa ba a aikace don haka masu yanke shawara dole ne su ba da fifiko ga batutuwan dorewa, daidaito da inganta al'amura (a cikin wannan tsari!) don cimma sakamako mai kyau. Ɗaya daga cikin manyan abubuwan da ke damun albarkatun ruwa a nan gaba shine dorewar rabon albarkatun ruwa na yanzu da na gaba.

Manufar Ci Gaba Mai Dorewa ta 6 tana da manufa da ta shafi kula da albarkatun ruwa: "Manufa ta 6.5: Nan da shekarar 2030, aiwatar da tsarin kula da albarkatun ruwa na hade a dukkan matakai, gami da ta hanyar hadin gwiwa tsakanin iyakoki kamar yadda ya dace."

Gudanar da ruwa mai ɗorewa

A halin yanzu, kusan kashi 0.08 cikin 100 na dukkan ruwan da ake samu a duniya ne ake iya samunsa. Kuma ana ci gaba da samun buƙatar sha, masana'antu, nishaɗi da noma . Saboda ƙarancin kaso na ruwan da ake da shi, inganta ruwan da muka bari daga albarkatun ƙasa ya zama ƙalubale a duk faɗin duniya.

An yi ƙoƙari sosai wajen kula da albarkatun ruwa don inganta amfani da ruwa da kuma rage tasirin muhallin da amfani da ruwa ke yi wa muhallin halitta. Lura da ruwa a matsayin muhimmin ɓangare na yanayin halittu ya dogara ne akan haɗakar kula da albarkatun ruwa, bisa ga Ka'idojin Dublin na 1992 (duba ƙasa).

Gudanar da ruwa mai ɗorewa yana buƙatar cikakken tsari bisa ga ka'idodin Gudanar da Albarkatun Ruwa Mai Haɗaka, wanda aka fara bayyana shi a shekarar 1992 a taron Dublin (Janairu) da Rio (Yuli). Ka'idojin Dublin guda huɗu, waɗanda aka ayyana a cikin Sanarwar Dublin sune:

1. Ruwa mai tsafta wata hanya ce mai iyaka kuma mai rauni, wadda take da mahimmanci don ci gaba da rayuwa, ci gaba da muhalli;
2. Ya kamata a gina da kuma kula da ruwa bisa tsarin hadin gwiwa, wanda ya kunshi masu amfani, masu tsara tsare-tsare da masu tsara manufofi a dukkan matakai;
3. Mata suna taka muhimmiyar rawa wajen samar da ruwa, kula da shi da kuma kare shi;
4. Ruwa yana da darajar tattalin arziki a duk wasu amfani da yake yi, kuma ya kamata a amince da shi a matsayin wani abu na tattalin arziki.

Aiwatar da waɗannan ƙa'idodi ya jagoranci gyaran dokar kula da ruwa ta ƙasa a faɗin duniya tun daga shekarar 1992.

Ƙarin ƙalubalen da ke tattare da kula da albarkatun ruwa mai ɗorewa da adalci sun haɗa da gaskiyar cewa an raba ruwa da yawa a kan iyakoki waɗanda ƙila na ƙasashen duniya ne (duba rikicin ruwa ) ko kuma na cikin ƙasa (duba yankin Murray-Darling ).

Gudanar da albarkatun ruwa mai haɗaka

An bayyana tsarin kula da albarkatun ruwa mai hade (IWRM) ta hanyar hadin gwiwar ruwa ta duniya (GWP) a matsayin "tsari wanda ke inganta ci gaba da kula da ruwa, ƙasa da albarkatun da suka shafi hakan, domin inganta tattalin arziki da walwalar zamantakewa da ke haifar da hakan ta hanyar adalci ba tare da yin illa ga dorewar muhimman halittu ba".

Wasu masana sun ce IWRM yana da alaƙa da tsaron ruwa saboda tsaron ruwa manufa ce ko manufa, yayin da IWRM shine tsarin da ake buƙata don cimma wannan burin.

IWRM wani tsari ne da ya bayyana a tarurrukan ƙasa da ƙasa a ƙarshen shekarun 1900 da farkon shekarun 2000, kodayake cibiyoyin kula da ruwa masu haɗin gwiwa sun wanzu tsawon ƙarni da yawa. Tattaunawa kan hanyar da ta dace ta sarrafa albarkatun ruwa ta fara tun a shekarun 1950 kafin taron ruwa na Majalisar Dinkin Duniya na 1977. An ba da shawarar ci gaban IWRM musamman a cikin sanarwar ƙarshe ta ministoci a taron ƙasa da ƙasa kan ruwa da muhalli a 1992, wanda aka sani da Sanarwar Dublin . Wannan ra'ayi yana da nufin haɓaka canje-canje a cikin ayyuka waɗanda ake ɗauka a matsayin muhimman abubuwan da za su inganta kula da albarkatun ruwa . IWRM ya kasance batun taron ruwa na duniya na biyu, wanda ya sami halartar ƙungiyoyi daban-daban na masu ruwa da tsaki fiye da tarurrukan da suka gabata kuma ya ba da gudummawa ga ƙirƙirar GWP.

A cikin ma'anar Ƙungiyar Ruwa ta Duniya, IWRM ta dogara ne akan ƙa'idodi uku waɗanda tare suke aiki a matsayin tsarin gabaɗaya:

1. Daidaiton zamantakewa: tabbatar da daidaito ga dukkan masu amfani (musamman ƙungiyoyin masu amfani da aka ware da kuma waɗanda ba su da ƙarfi) don samun isasshen ruwa da ingancinsa da ake buƙata don ci gaba da walwalar ɗan adam.
2. Ingantaccen tattalin arziki: yana kawo mafi girman fa'ida ga mafi yawan masu amfani da shi ta hanyar amfani da albarkatun kuɗi da ruwa da ake da su.
3. Dorewa a Muhalli: yana buƙatar a amince da yanayin halittu na ruwa a matsayin masu amfani da su kuma a ware isasshen rabo don ci gaba da ayyukansu na halitta.

A shekara ta 2002, an tattauna ci gaban IWRM a taron koli na duniya kan ci gaba mai dorewa da aka gudanar a Johannesburg, wanda ke da nufin ƙarfafa aiwatar da IWRM a matakin duniya. Taron Ruwa na Duniya na uku ya ba da shawarar IWRM kuma ya tattauna raba bayanai, shiga cikin masu ruwa da tsaki, da kuma yanayin jinsi da aji.

A aikace, hanyoyin IWRM sun haɗa da amfani da ilimi daga fannoni daban-daban da kuma fahimtar masu ruwa da tsaki daban-daban don ƙirƙiro da aiwatar da ingantattun hanyoyin magance matsalolin ruwa da ci gaba. Saboda haka, IWRM kayan aiki ne mai cikakken tsari da aiwatarwa don sarrafawa da haɓaka albarkatun ruwa ta hanyar da ta daidaita buƙatun zamantakewa da tattalin arziki, kuma hakan yana tabbatar da kare yanayin halittu ga tsararraki masu zuwa. Bugu da ƙari, dangane da bayar da gudummawa ga cimma burin Ci Gaba Mai Dorewa (SDGs), IWRM tana ci gaba da canzawa zuwa hanyar da ta fi dorewa yayin da take la'akari da hanyar Nexus, wacce ita ce hanyar kula da albarkatun ruwa a fannoni daban-daban. Hanyar Nexus ta dogara ne akan fahimtar cewa "ruwa, makamashi da abinci suna da alaƙa ta hanyar zagayowar ruwa na duniya da na gida, carbon da makamashi."

Tsarin IWRM yana nufin guje wa tsarin kula da albarkatun ruwa mai rarrabuwa ta hanyar la'akari da waɗannan fannoni: Inganta muhalli, rawar da Cibiyoyi ke takawa, Kayan Aikin Gudanarwa. Wasu daga cikin sharuɗɗan da suka shafi haɗin gwiwa waɗanda kuma suke da mahimmanci a yi la'akari da su yayin aiwatar da IWRM sune: Nufin siyasa da jajircewa, haɓaka iya aiki, isasshen jari, kwanciyar hankali na kuɗi da dawo da farashi mai ɗorewa, sa ido da kimantawa. Babu wani tsari na gudanarwa guda ɗaya da ya dace. Fasahar IWRM tana cikin zaɓar, daidaitawa da amfani da haɗin da ya dace na waɗannan kayan aikin don wani yanayi. Ayyukan IWRM sun dogara ne akan mahallin; a matakin aiki, ƙalubalen shine a fassara ƙa'idodin da aka amince da su zuwa aiki na zahiri.

Gudanar da ruwa a wuraren birane

Tsarin ruwan birni na yau da kullun wanda ke nuna tsarkake ruwan sha da tsarin tsaftace najasa na birni