Jump to content

Ma'aikatar Muhalli, Yankin da Canjin Yanayi

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Ma'aikatar Muhalli, Yankin da Canjin Yanayi
Bayanai
Iri government agency (en) Fassara

 

The Ministry of Environment, Range and MoERCC ( Somali Wasaardda Local, Changeka Cimiladda da Ci gaban Reer Miyiga ) kungiya ce ta gwamnati da ke da alhakin Muhalli, Sauyin yanayi da raya karkara na gwamnatin Puntland mai hedikwata a babban birnin Puntland Garowe, kuma Mohamed Abdirahman Farole ne ke rike da mukamin minista tun 2024. [1] [2]

Ma'aikatar tana da alhakin tabbatar da cewa an sami haƙƙin tsarin mulki na kowane mutum don rayuwa da jin daɗin yanayi mai tsabta, lafiya da daidaitaccen muhalli, da juriya game da canjin yanayi, fari, da bala'o'i masu alaƙa.

Kafawa da tarihi

[gyara sashe | gyara masomin]

An kafa Puntland a ranar 1 ga Agusta 1998, kuma daga baya, an kirkiro Ma'aikatar Kiwon Lafiya, Kiwon Lafiyar Dabbobi, da Kare Muhalli. A watan Janairun shekara ta 2005, bayan zaben Shugaba Adde Muse a ranar 8 ga watan Janairu shekara ta 2005 a Zaben shugaban kasa na Puntland, Gwamnatin Puntland ta sami sake fasalin. Shugaba Muse ya fadada adadin ma'aikatu ta hanyar ƙara ƙarin biyar, waɗanda daga baya Majalisar Wakilai ta Puntland ta tabbatar da su. Ministan farko na ma'aikatar da aka sake fasalin shi ne Ibrahim Ali Hersi, [3] wanda ya yi aiki a lokacin gwamnatin Adde Muse daga 2005 zuwa 2009. Daga baya, Shugaba Abdirahman Farole, magajin Muse, ya nada Abdiqani Yusuf Adde a matsayin Minista, tare da Osman Awad Ali a matsayin Mataimakin Minista.[4]

Ma'aikatar ta gina gine-ginen Rage ambaliyar ruwa a karkashin sabon tsarin daidaita canjin yanayi, wanda Majalisar Dinkin Duniya da Tarayyar Turai suka goyi bayan, a matsayin wani ɓangare na kokarin magance yanayin da ke karuwa a yankin.[5]

A yankin Nugal, wanda ya sha wahala daga ambaliyar ruwa mai tsanani saboda guguwa ta wurare masu zafi wacce ta yi ikirarin rayuka sama da 100 a ƙarshen 2013, an gina tsare-tsaren ambaliyar biyu da kuma riƙe madatsun ruwa, a cewar Ma'aikatar Muhalli.[5]

A ranar 30 ga Afrilu 2015, wata tawagar gwamnati ta ziyarci sabon madatsar ruwan da aka kammala a Bilcil, mai nisan kilomita 65 (41 mil) a gabashin Garoowe, wanda aka gina a fadin wani rafi mai mahimmanci don inganta yanayin yanayi game da ambaliyar ruwa.[5]

Da farko an kira shi Ma'aikatar Muhalli, Canjin Yanayi, da Ci gaban Karkara wanda aka taƙaice MoECCRD daga baya ya canza Ma'aikatu na Muhalli, Range da Canjin Yanayin (MoERCC).

A ranar 11 ga Oktoba 2018, ma'aikatar tare da hadin gwiwar Yombays Village kuma tare da tallafi daga Shirin Ci Gaban Majalisar Dinkin Duniya (UNDP) da kuma kudade daga Cibiyar Muhalli ta Duniya, sun gina sabon madatsar ruwa mai mita 5,000 kusa da garin Yombays a Yankin Nugaal. Wannan madatsar ruwan za ta samar da ruwa mai tsabta, mai aminci ga mutane sama da 5,000 a yankin, daga cikinsu sama da 4,000 sun fito ne daga al'ummomin makiyaya.[6]

A watan Disamba na shekara ta 2023, Ma'aikatar Muhalli, Range, da Canjin Yanayi sun kwace yawancin Cheetahs na Arewa maso gabashin Afirka da aka yi amfani da su ba bisa ka'ida ba, jinsin da ke cikin haɗari ta hanyar farauta, cinikin namun daji ba bisa ka-ida ba, farauta, asarar mazaunin, da raguwar yawan ganima. Akwai karuwar yanayin da ake samu na 'yan Cheetah na Arewa maso gabashin Afirka, galibi daga Puntland, ana shigo da su cikin Saudi Arabia, Hadaddiyar Daular Larabawa, da Yemen.[7]

Ma'aikatar Cikin Gida, Harkokin Tarayya da Dimokuradiyya tare da Ma'aikatu na Muhalli sun kammala taron kwana uku da aka gudanar a Garoowe daga 17 zuwa 19 Disamba 2024. Taron ya tara jami'an ma'aikatar, magajin gari na yanki da aka zaba a zaben dimokuradiyya na 2023, da wakilan Majalisar dokokin Puntland.[8]

Tattaunawar ta mayar da hankali kan karfafa kananan hukumomi yayin da suke ba da fifiko ga juriya ta yanayi a yankin da ke kara fuskantar girgizar yanayi.

Puntland, kamar Yankin Somaliya mafi girma, yana fama da fari mai maimaitawa, hamada, da ƙalubalen muhalli da canjin yanayi ya kara tsanantawa.[9]

Babban sakamako ya haɗa da:

  • Kare Muhalli: Ƙaddamarwa don dakatar da sare daji, hana farautar namun daji, da kuma magance yaduwar lalacewar muhalli wanda ya shafi yanayin halittu na Puntland.   
  • Dokar fadada birane: Kafa ƙa'idodi masu tsauri don hana birane da ba a ba da izini ba da ci gaban ƙasa, tabbatar da manufofin amfani da ƙasa masu ɗorewa.   
  • Advocacy na kiyayewa: Inganta wayar da kan jama'a da aiwatar da manufofi don kare albarkatun kasa na Puntland daga amfani da ayyukan da ba za a iya jurewa ba.   
  • Ayyukan Yanayi na Al'umma: Karfafawa kananan hukumomi su karɓi dabarun ci gaban yanayi da haɗa kariya ta muhalli cikin tsarin mulkin gida.   
  • Haɗin gwiwar kasa da kasa: Yin kira ga al'ummomin duniya da abokan ci gaba da ba da fifiko ga kudade don daidaita yanayin yanayi da shirye-shiryen kiyaye muhalli a yankunan da suka fi shafa a Puntland.

A ranar 24 ga watan Janairun 2025, an sami akalla dolphins 140 a kan Mareero Beach kusa da Bosaso, cibiyar kasuwanci da babban birnin gudanarwa na Yankin Bari a Puntland. Daga cikin wadannan, an tabbatar da mutuwar 60, yayin da 30 suka samu nasarar komawa cikin teku. Kwamitin da ma'aikatar ta nada ya ayyana bincike game da lamarin tare da Ma'aikatun Kifi da albarkatun ruwa.[10][11]

Jerin ma'aikatu

[gyara sashe | gyara masomin]
  • Ibrahim Ali Hersi [3]
  • Abdiqani Yusuf Adde [3]
  • Guled Salah Barre, 2014 - 2015[12]
  • Ali Abdullahi Warsame, 2015 - 2018[13]
  • Ismail Dirie Gama'diid, 2019 - 2022[14]
  • Abdirashid Ali Gelle, yana aiki 2022-?[15]
  • Mohamed Abdirahman Farole, 2024 - yanzu[16]

Ma'aikatar Muhalli, Range, da Canjin Yanayi an ba ta aiki tare da mahimman manufofi da yawa, [17] gami da:

  • Ci gaba da manufofi da tsarin shari'a
  • Shirya da aiwatar da ka'idojin muhalli
  • Rage canjin yanayi da yaki da hamada
  • Gudanar da bincike na muhalli da sarrafa bayanai
  • Ci gaba da tsare-tsaren dabarun da kasafin kuɗi
  • Mai ba da shawara game da yanayin yanayi da batutuwan muhalli
  • Inganta samar da abinci da adanawa
  • Inganta ilimin muhalli da wayar da kan jama'a
  • Ci gaba da tsarin ci gaba mai ɗorewa
  • Tsaro da bambancin halittu, gami da nau'ikan da ke cikin haɗari na ƙasa da na ruwa
  • Magana da rage haɗarin bala'i da ke da alaƙa da yanayi
  • Tsaro gandun daji, gami da itatuwan da ke samar da resin
  1. "Puntland Rejects Claims of Shunning Somali Govt Support in ISIS Battle, Calls Claims 'False'". Garowe Online (in Turanci). 2020-06-30. Retrieved 2025-04-01.
  2. "OP-ED: Puntland's Silent Crisis—Protecting Our Ocean, Securing Our Future". Garowe Online (in Turanci). 2020-06-30. Retrieved 2025-04-01.
  3. 3.0 3.1 3.2 "President Cade forms the state government". Somali Forum - Somalia Online (in Turanci). 2005-01-26. Retrieved 2025-07-01.
  4. "President Faroole names Puntland government cabinet". Somali Forum - Somalia Online (in Turanci). 2009-01-17. Retrieved 2025-07-01.
  5. 5.0 5.1 5.2 "Somalia – New Dam Projects to Provide Water And Flood Protection – FloodList". floodlist.com. Retrieved 2025-07-01.
  6. "Newly built dam will bring clean water to 5,000 people in southern Puntland - Somalia | ReliefWeb". reliefweb.int (in Turanci). 2018-10-12. Retrieved 2025-07-01.
  7. Evangelista, Paul H.; Young, Nicholas E.; Schulte, Darin K.; Tricorache, Patricia D.; Luizza, Matthew W.; Durant, Sarah M.; Jones, Kelly W.; Mitchell, Nicholas; Maule, Tomas; Ali, Abdullahi H.; Tesfai, Redae T.; Engelstad, Peder S. (June 2025). "Mapping illegal trade routes of live cheetahs from the Horn of Africa to the Arabian Peninsula". Conservation Biology: The Journal of the Society for Conservation Biology. 39 (3): e14412. Bibcode:2025ConBi..3914412E. doi:10.1111/cobi.14412. ISSN 1523-1739. PMC 12124172 Check |pmc= value (help). PMID 39450672 Check |pmid= value (help).
  8. "Puntland to Combat Widespread Environmental Degradation in a Region Prone to Climate Shocks". hornobserver.com (in English). 2024-12-20. Retrieved 2025-07-01.CS1 maint: unrecognized language (link)
  9. "Puntland to Combat Widespread Environmental Degradation in a Region Prone to Climate Shocks". hornobserver.com (in English). 2024-12-20. Retrieved 2025-07-01.CS1 maint: unrecognized language (link)
  10. "Nearly 140 Dolphins wash ashore on Somalia's Puntland coast, investigation underway". www.hiiraan.com (in Turanci). Retrieved 2025-07-04.
  11. "Over 100 dolphins were washed ashore in Somalia's northeastern region of Puntland". hornobserver.com (in English). 2025-01-24. Retrieved 2025-07-04.CS1 maint: unrecognized language (link)
  12. "Wasaaradda Deegaanka Puntland oo gaadiid siisey afar degmo". Garowe Online (in Turanci). 2020-06-30. Retrieved 2025-07-01.
  13. "Wasiirka Deegaanka Puntland oo kormeeray Biyo-xireen [Sawirro]". Garowe Online (in Turanci). 2020-06-30. Retrieved 2025-07-01.
  14. "Madaxweynaha Puntland oo magacaabey Xukuumad kooban [Magacyada]". Garowe Online (in Turanci). 2020-06-30. Retrieved 2025-07-01.
  15. "Detail ES". Emergency (in Sifaniyanci). Retrieved 2025-07-01.
  16. "Puntland Vice President Praises Environment Ministry's Climate Efforts During Visit". Garowe Online (in Turanci). 2020-06-30. Retrieved 2025-07-01.
  17. "About Ministry". www.moercc.com (in Turanci). Archived from the original on 2025-07-01. Retrieved 2025-07-01.