Ma'aikatar Kudi da Shirye-shiryen Tattalin Arziki (Ghana)
| Bayanai | |
|---|---|
| Iri | finance ministry (en) |
| Ƙasa | Ghana |
| Mulki | |
| Hedkwata | Accra |
| Tarihi | |
| Ƙirƙira | 1957 |
| mofep.gov.gh
| |
Ma'aikatar Kudi da Shirye-shiryen Tattalin Arziki ita ce ma'aikatar gwamnati da ke da alhakin kiwon lafiya na tattalin arziki da kudi na Ghana. Ma'aikatar tana da hannu tare da Tsarin tattalin arziki, Manufofin kasafin kudi, lissafin kasa kasa, kasafin kudin kasa, da kuma samar da yanayi don saka hannun jari da ci gaba.
Babban ofisoshin Ma'aikatar suna cikin Accra .
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Komla Agbeli Gbedemah ita ce Ministan Kudi na farko na Ghana mai zaman kanta a karkashin Kwame Nkrumah [1] tsakanin 1954 da 1961.[2]
Kudin da aka yi
[gyara sashe | gyara masomin]Kafin gabatar da kasafin kudin Ghana a ranar 11 ga Maris, 2025, wani jami'in gwamnati ya jaddada muhimmancin daidaito da daidaito wajen gabatar da bayanan tattalin arzikin kasar. Ya gargadi Ministan Kudi Dr. Ato Forson game da sarrafa tattalin arziki don samun riba ta siyasa, yana jaddada cewa rikodin tattalin arzikin Ghana ya kamata ya dogara da bayanai daga cibiyoyin kamar Bankin Ghana da Hukumar Kididdiga ta Ghana. Ya yi gargadin cewa gabatar da kyakkyawan fata ko ra'ayi game da tattalin arziki na iya tsoratar da Masu saka hannun jari da lalata amincin kasar. ¹[3]
E-levy
[gyara sashe | gyara masomin]Levy na Lantarki (E-levy), an ƙaddamar da shi a cikin 2022 tare da ƙimar 1.75% akan duk ma'amaloli. Gwamnati za ta soke shi. Ana sa ran wannan yunƙurin zai haɓaka amfani da kuɗin wayar hannu, haɓaka haɗa kuɗi, da haɓaka ayyukan kasuwanci don masu ba da sabis na kuɗin wayar hannu. Ghana ta kasance a matsayin mafi kyau a duniya don ka'idojin Kuɗi ta Wayar hannu bisa ga 2024 GSMA Mobile Money Regulatory Index, ana sa ran ganin ƙarin ma'amalar kuɗin wayar hannu, ƙarfafa tsarin biyan kuɗi na dijital, da faɗaɗa hanyoyin samun sabis na kuɗi bayan cire E-levy. [4]
Sashen da hukumomi
[gyara sashe | gyara masomin][5] Wadannan sune Hukumomin gwamnati na Ma'aikatar:
- Cibiyar leken asiri ta kudi
- Cibiyar Horar da Lissafi
- Hukumar Haraji ta Ghana (GRA)
- Ma'aikatar Mai Kula da Babban Mai Ba da Bayani
- Hukumar Sayen Jama'a (PPA)
- Asusun Zuba Jari na Ghana
Ma'aikatar tana da alhakin kulawa game da:
- Bankin Ghana (BOG) [6]
- Hukumar Lotteries ta Kasa (NLA)
- Kwamitin Sayen Jama'a (PPB)
- Hukumar Kula da Kayan Gona ta Ghana (GCB)
- Hukumar Kula da Haraji (RAGB)
Rarrabawar da ke karkashin ma'aikatar sun hada da:
- Mai ba da shawara
- Kudin kasafin kudi
- Gudanar da Biyan Kuɗi
- Binciken Tattalin Arziki da Hasashen
- Dangantakar Tattalin Arziki ta waje
- Sashin Kudi
- Babban Gudanarwa
- Daraktan Bayanai da Sadarwa (ICT)
- Binciken Cikin Gida
- Shari'a
- Zuba jari na Jama'a
- Yankin Gaskiya
Jerin ministoci
[gyara sashe | gyara masomin]Dan Ghana na farko da ya jagoranci wannan ma'aikatar shine Komla Agbeli Gbedemah wanda ya ɗauki wannan matsayi a 1954 lokacin da Burtaniya ta ba Kwame Nkrumah damar kafa gwamnati kafin samun cikakken 'yancin kai a 1957. Ma'aikatar a lokuta daban-daban an sanya ta a matsayin Ma'aunin Kudi ko kuma kamar yadda take a halin yanzu, Ma'aikatu ta Kudi da Shirye-shiryen Tattalin Arziki.
| Adadin | Minista | Ya hau mulki | Ofishin hagu | Gwamnati | Jam'iyyar |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Komla Agbeli Gbedemah (MP) (
(Ghanawa na farko a wannan matsayi) ) |
1954 | 1957 | Gwamnatin mulkin mallaka | Jam'iyyar Jama'a ta Yarjejeniya |
| 1957 | 1961 | Gwamnatin Nkrumah | |||
| 2 | Ferdinand Koblavi Dokta Goka (MP) | 1961 | 1964 | ||
| 3 | Kwesi Amoako-Atta (MP) | 1964 | 1966 | ||
| 4 | Akwasi Afrifa Emmanuel Noi Omaboe |
1966 | 1969 | Majalisar 'Yancin Kasa | Gwamnatin Soja |
| 5 | Joseph Henry Mensah (MP) | 1969 | 1972 | Gwamnatin Busia | Jam'iyyar Progress (Ghana) |
| 6 | Ignatius Kutu Acheampong | 1972 | ? | Majalisar Ceto ta Kasa | Gwamnatin Soja |
| 7 | Amon Nikoi | ? | ? | ||
| 8 | Robert K. A. Gardiner | 14 ga Oktoba 1975 | Mayu 1978 | Babban Kwamitin Soja (Ghana) | |
| 9 | J. L. S. Abbey | ? | 1979 | ||
| 1979 | 1979 | Kwamitin Juyin Juya Halin Sojoji | |||
| 10 | Amon Nikoi | 1979 | 1981 | Gwamnatin Limann | Jam'iyyar Jama'a ta Kasa |
| 11 | George Benneh | Mayu 1981 | Disamba 1981 | ||
| 12 | Kwesi Botchwey | 1982 | 1993 | Kwamitin Tsaro na Kasa na wucin gadi | Gwamnatin Soja |
| 1993 | 1995 | Gwamnatin Rawlings | Majalisar Demokradiyya ta Kasa | ||
| 13 | Richard Kwame Peprah | 1995 | 2001 | ||
| 14 | Yaw Osafo-Maafo | 2001 | 2005 | Gwamnatin Kufuor | Sabuwar Jam'iyyar Patriot |
| 15 | Kwadwo Baah Wiredu | 2005 | 2007 | ||
| 16 | Anthony Akoto Osei | 2007 | 2009 | ||
| 17 | Kwabena Duffuor | 2009 | 2012 | Gwamnatin Mills | Majalisar Demokradiyya ta Kasa |
| 2012 | 2013 | Gwamnatin Mahama | |||
| 18 | Seth Terkper | 2013 | 6 ga Janairu 2017 | ||
| 19 | Ken Ofori-Atta[7] | 27 Janairu 2017 | 14 Fabrairu 2024 | Gwamnatin Akufo-Addo | Sabuwar Jam'iyyar Patriot |
| 20 | Mohammed Amin Adam | 14 Fabrairu 2024 | 6 ga Janairu 2025 | ||
| 21 | Cassiel Ato Forson | Janairu 2025 | Mai mulki | Gwamnatin Maham ta biyu | Majalisar Demokradiyya ta Kasa |
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "Komla Agbeli Gbedemah | the Daily Dose". Archived from the original on 2023-06-02. Retrieved 2025-09-30.
- ↑ "Komla Agbeli Gbedemah, Biography". www.ghanaweb.com. Retrieved 2023-08-24.
- ↑ "We expect Finance Minister to be truthful on Ghana's economic record at budget presentation - Oppong Nkrumah - MyJoyOnline". www.myjoyonline.com (in Turanci). Retrieved 2025-03-12.
- ↑ "E-Levy removal will enhance our business operations – MoMAG" (in Turanci). 2025-01-22. Retrieved 2025-03-09.
- ↑ "Departments & Agencies | Ministry of Finance | Ghana". www.mofep.gov.gh. Retrieved 2024-11-12.
- ↑ "Bank of Ghana, Biography". mobile.ghanaweb.com. Retrieved 2023-07-28.
- ↑ "Nana Addo swears in 12 ministers". Ghanaweb. Ghanaweb. 28 January 2017. Archived from the original on 4 September 2018. Retrieved 16 November 2017.