Maganin gaggawa
| Maganin gaggawa | |
|---|---|
Description (en)  | |
| Iri |
Babban rauni emergency (en) |
| Medical treatment (en) | |
| Magani |
first aid (en) |
| Identifier (en) | |
| MeSH | D004630 |
Maganin gaggawa shine mummunan rauni ko rashin lafiya wanda ke haifar da haɗari ga rayuwar mutum ko lafiyar dogon lokaci, wani lokacin ana kiransa yanayin da ke da haɗari "rayuwa ko gaɓoɓin". Wadannan gaggawa na iya buƙatar taimako daga wani, ƙwararren mutum, kamar yadda wasu daga cikin waɗannan gaggawa, kamar cardiovascular (zuciya), numfashi, da gastrointestinal ba za a iya magance su da wanda aka azabtar da kansa ba. Dangane da tsananin gaggawa, da ingancin duk wani magani da aka bayar, yana iya buƙatar shigar da matakan kulawa da yawa, daga Masu taimakon farko ta hanyar masu aikin likita na gaggawa, likitocin asibiti, likitoci na gaggawa da masu ilimin anesthesiologists.
Duk wani martani ga yanayin kiwon lafiya na gaggawa zai dogara sosai da halin da ake ciki, mai haƙuri da ke ciki, da kuma wadatar albarkatu don taimaka musu. Hakanan zai bambanta dangane da ko gaggawa ta faru yayin da take asibiti a ƙarƙashin kulawar likita, ko a waje da kulawar likita (alal misali, a kan titi ko shi kaɗai a gida).
Amsa
[gyara sashe | gyara masomin]Kira sabis na gaggawa
[gyara sashe | gyara masomin]
Don gaggawa da ke farawa a waje da kulawar likita, wani muhimmin bangare na samar da kulawa mai kyau shine kiran sabis na kiwon lafiya na gaggawa (yawanci motar asibiti), ta hanyar kiran taimako ta amfani da lambar tarho ta gaggawa ta gida, kamar 999, 911, 111, 112 ko 000. Bayan sun tantance cewa lamarin gaggawa ce ta kiwon lafiya (kamar yadda ya saba da, alal misali, kiran 'yan sanda), masu aika gaggawa za su gudana ta hanyar tsarin tambayoyi kamar AMPDS don tantance matakin fifiko na kiran, tare da sunan mai kira da wurin.
Taimako na farko da taimakon gaggawa
[gyara sashe | gyara masomin]Wadanda aka horar da su don yin taimakon farko na iya aiki a cikin iyakokin ilimin da suke da shi, yayin da suke jiran matakin kulawa na gaba.
Wadanda ba su iya yin taimakon farko ba za su iya taimakawa ta hanyar kasancewa cikin kwanciyar hankali da kasancewa tare da wanda ya ji rauni ko mara lafiya. Wani korafi na yau da kullun na ma'aikatan sabis na gaggawa shine halin da mutane ke tattare da taron jama'a a kusa da wurin wanda aka azabtar, saboda yawanci ba shi da amfani, yana sa mai haƙuri ya fi damuwa, kuma yana hana aiki mai kyau na ayyukan gaggawa. Idan ya yiwu, masu amsawa na farko ya kamata su sanya takamaiman mutum don tabbatar da cewa an kira ayyukan gaggawa. Ya kamata a aika wani mai kallo don jira isowarsu kuma ya jagoranci su zuwa wurin da ya dace. Ƙarin masu kallo na iya taimakawa wajen tabbatar da cewa an cire taron jama'a daga mara lafiya ko mai rauni, yana ba da damar mai amsawa ya isa ya yi aiki.
Kariya ta shari'a ga masu amsawa
[gyara sashe | gyara masomin]Don hana jinkirin taimakon ceton rai daga masu kallo, jihohi da yawa na Amurka suna da "Dokokin Samariya masu Kyau" waɗanda ke kare masu ba da amsa ga farar hula waɗanda suka zaɓi taimakawa a cikin gaggawa. A yanayi da yawa, jama'a gaba ɗaya na iya jinkirta ba da kulawa saboda tsoron alhakin idan sun haifar da lahani ba da gangan ba. Dokokin Samariya masu kyau galibi suna kare masu amsawa waɗanda ke aiki a cikin ilimin su da horo, kamar yadda "mutum mai hankali" a cikin wannan yanayin zai yi aiki.
Ma'anar yardar da aka nuna na iya kare masu amsawa na farko a yanayin gaggawa. Mai amsawa na farko bazai taɓa mai haƙuri ba tare da yardar mai haƙuri. Koyaya, ana iya bayyana yarda ko nunawa:
- Idan mai haƙuri ya iya yanke shawara, dole ne ya ba da izini, mai bayani kafin a ba da taimako.
- Koyaya, idan mai haƙuri ya ji rauni sosai ko ba shi da lafiya don yin yanke shawara - alal misali, idan ba su da hankali, suna da yanayin tunani mai canzawa, ko kuma ba za su iya sadarwa ba - yarda da aka nuna ya shafi. Samun izini yana nufin cewa ana iya ba da magani, saboda ana zaton mai haƙuri zai so wannan kulawa.
Yawancin lokaci, da zarar kulawa ta fara, mai ba da amsa na farko ko mai ba da agaji na farko bazai bar mai haƙuri ba ko dakatar da kulawa har sai mai ba da taimako na horo daidai ko mafi girma (kamar mai ba da horo na gaggawa) ya ɗauki kulawa. Wannan na iya zama watsi da mai haƙuri kuma yana iya sanya mai amsawa ga alhakin shari'a. Dole ne a ci gaba da kulawa har sai an canja mai haƙuri zuwa matakin kulawa mafi girma; yanayin ya zama mai haɗari don ci gaba; ko kuma mai amsawa ba zai iya ci gaba ba saboda gajiya ko haɗari.
Sai dai idan halin da ake ciki yana da haɗari sosai kuma yana iya ƙara haɗari ga mai haƙuri, fitar da wanda ya ji rauni yana buƙatar ƙwarewa ta musamman, kuma ya kamata a bar shi ga ƙwararrun likitocin gaggawa da sabis na wuta.
Tsarin rayuwa
[gyara sashe | gyara masomin]A lokacin gaggawa na kiwon lafiya wanda mai haƙuri ba ya numfashi kuma ba shi da bugun jini, rayuwa tana dogara ne akan bin sarkar rayuwa, wanda ke da abubuwa huɗu: