Majalisar Jama'ar Uganda
|
| |
| Bayanai | |
| Iri | jam'iyyar siyasa |
| Ƙasa |
Uganda da Commonwealth realm of Uganda (en) |
| Ideology (en) |
Tsarin zamantakewar Afirka da African nationalism (en) |
| Political alignment (en) |
Bangaren hagu da left-wing (en) |
| Aiki | |
| Mamba na |
National Consultative Forum (en) |
| Mulki | |
| Hedkwata | Kampala |
| Tarihi | |
| Ƙirƙira | 1960 |
| Wanda ya samar | |
| upcparty.net | |
Majalisar Jama'ar Uganda (UPC; Congress ya Watu wa Uganda) jam'iyya ce ta siyasa a Uganda . [1][2]
Milton Obote ne ya kafa UPC a shekarar 1960, wanda ya jagoranci kasar zuwa 'yancin kai tare da memba na UPC na majalisar dokoki A.G. Mehta . [3] Obote daga baya ya yi wa'adin shugaban kasa sau biyu a karkashin tutar jam'iyyar. Obote har yanzu shine shugaban jam'iyyar lokacin da ya mutu a watan Oktoba na shekara ta 2005, kodayake a baya ya sanar da niyyarsa ta sauka.[4]
Jam'iyyar ta lashe tara daga cikin kujeru 289 da aka zaba a babban zaben 2006. [5] A zaben shugaban kasa na wannan ranar, dan takarar UPC Miria Obote, tsohuwar uwargidan shugaban kasa, ta lashe kashi 0.8 cikin 100 na kuri'un.
A ranar 14 ga Mayu 2010, jam'iyyar ta zabi Olara Otunnu, tsohon mataimakin sakatare-janar na Majalisar Dinkin Duniya na yara da rikice-rikicen makamai, don jagorantar jam'iyyar. Ya maye gurbin gwauruwar Obote Miria . [6]
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]UPC ta mamaye siyasar Uganda daga 'yancin kai har zuwa 1971, [7] lokacin da Idi Amin ya hambarar da Milton Obote. [6] Jam'iyyar ta koma mulki a karkashin Obote a 1980 har sai Tito Okello ya sake hambarar da shi a 1985. Tarihin UPC yana da alaƙa da rarrabuwar kabilanci wanda ya addabi Uganda tun lokacin da ta kasance mai kare Burtaniya.[5][6]
Kafin samun 'yancin kai
[gyara sashe | gyara masomin]
Yayin da 'yancin kai ya kusanci a cikin 1940s-1950s, a bayyane yake cewa Baganda (babban kabilanci) suna son samun ikon cin gashin kansu a Uganda, kuma jam'iyyar Sarki Buganda Kabaka Yekka ("Sarkin Kawai") ta jaddada wannan sha'awar. Koyaya, yawancin 'yan Uganda na wasu kabilun da wasu masu ilimi na Buganda ba su yarda da wannan ba waɗanda suka kafa wata jam'iyya ta daban, Jam'iyyar Democrat, don neman hadin kan kasa. Kodayake ba a yarda da su ba a Buganda, Jam'iyyar Democrat tana da goyon baya sosai a sauran mutanen Bantu na Kudu.
A cikin wannan gurbataccen ya fito da madadin - Majalisar Dokokin Kasa ta Uganda (UNC). Kodayake wani dan arewa (Milton Obote) ne ya jagoranci, UNC ya zama mafi zamani kuma yana karɓar baki kuma ya ja hankalin mutanen kudu da yawa musamman a gabas. UNC ta kafa kawance tare da Ƙungiyar Jama'ar Uganda (UPU) kuma ta fito a matsayin UPC. Jam'iyyun uku (Kabaka Yekka, UPC, da Jam'iyyar Democrat) sun yi takara a zaben farko kafin samun 'yancin kai.
Kamar yadda ake tsammani, Kabaka Yekka ya lashe mafi yawan kujeru a Buganda kuma UPC ta lashe mafi yawan kujera a arewa da gabas. Koyaya, Jam'iyyar Democrat (DP) karkashin jagorancin Benedicto Kiwanuka ta fito a matsayin babbar jam'iyya guda ɗaya. Kiwanuka yana gab da zama Firayim Minista na farko na Uganda mai zaman kanta lokacin da wata yarjejeniya mai ban mamaki tsakanin UPC da Kabaka Yekka ta hana shi.[8]
Kabaka ya ji tsoron cewa DP zai cire mulkin mallaka don tallafawa Uganda mai kama da zamani. Amma ga UPC, Milton Obote, ya fahimci cewa ya rasa zaben, ya ga kawancen a matsayin hanyar samun iko. A sakamakon haka, Obote ya ba Kabaka rawar da za a taka a cikin sabuwar gwamnati da kuma riƙe dukkan ikon sarauta. Kungiyar UPC / KY ta kafa gwamnatin farko ta Uganda tare da Milton Obote a matsayin Firayim Minista.[8]
Taron Tsarin Mulki na Uganda
[gyara sashe | gyara masomin]UPC, wanda Shugaba Milton Obote da memba na majalisar dokoki A.G. Mehta suka wakilta, sun jagoranci tattaunawa tare da Gwamnatin Burtaniya don shirya hanyar samun 'yancin kai na Uganda a Taron Tsarin Mulki na Uganda, wanda aka gudanar a Lancaster House a 1961. [9]
Gwamnati ta farko
[gyara sashe | gyara masomin]Haɗin gwiwar tsakanin UPC da Kabaka Yekka bai daɗe ba. Bayan shekaru hudu a mulki, Milton Obote ya ba da umarnin kai hari kan fadar Kabaka a shekarar 1966. John Mikloth Magoola Luwuliza-Kirunda ya zo a matsayin sakataren shirya a shekarar 1966. Wani jami'in soja mai suna Idi Amin ne ya jagoranci harin.[6] Kabaka ya tsere zuwa London kuma Obote ya ayyana kansa Shugaban Uganda. Wannan mataki fiye da wani abu ya fara faduwar UPC a matsayin sanannen jam'iyya a Uganda. Yayin da rashin shahara ya karu Obote ya kara juyawa ga goyon bayan gidansa na Arewa maimakon ƙoƙarin ƙarfafa jam'iyyar a Kudu. An soke zaben 1969 kuma Obote ya zama mai mulkin kama karya. Idi Amin ya hambarar da gwamnatinsa a shekarar 1971.[8][6]
Komawa zuwa mulki
[gyara sashe | gyara masomin]UPC ta dawo a 1979 bayan da aka hambarar da Idi Amin. Obote a matsayin shugaban UPC ya kasance a kusa da Junta Soja wanda ya maye gurbin Idi Amin kuma maimakon karfafa goyon bayan jam'iyyar a Kudancin Uganda ya ɗauki tsarin soja. Sojoji (a al'adance mutanen Arewa ne suka mamaye su) na'ura ce mai zalunci wacce ta aiwatar da ta'addanci da yawa musamman a Kudu. Wannan ya rushe rarrabuwar Arewa / Kudu tare da UPC da aka fi ɗauka a matsayin jam'iyyar Arewa fiye da kowane lokaci. Mutanen Kudancin sun juya zuwa Jam'iyyar Democrat da ƙaramar jam'iyya da ake kira Uganda Patriotic Movement (UPM) karkashin jagorancin tsohon memba na UPC, Yoweri Museveni .
A cikin zaɓen 1980, akwai babban tuhuma cewa UPC ta yi magudi da sakamakon tare da taimakon Junta Soja. Wannan ra'ayi ya kara ingantawa lokacin da Obote ya nada shugaban rundunar soji, Paulo Muwanga a matsayin mataimakin shugabansa lokacin da aka ayyana UPC a matsayin wanda ya lashe zaben. Yaƙin basasa ya ɓarke a Uganda lokacin da Yoweri Museveni ya ƙi sakamakon kuma ya tafi daji don yaƙi da gwamnati.[6]
Nasarar Yoweri Museveni ta ƙarshe ta kasance ne saboda rarrabuwar Arewa / Kudu da UPC ta taimaka wajen bunkasa a Uganda. Mutanen kudanci fiye da kowane lokaci sun fahimci cewa dole ne su dauki makamai don kare hakkinsu. A baya yawancin mutanen Kudancin sun raina aikin soja. Lokacin da Museveni ya zo mulki a shekarar 1986, sojojinsa sun mamaye mutanen Kudu musamman daga yamma.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ "UPC, Uganda Peoples Congress". www.upcparty.net.
- ↑ "Uganda Peoples Congress | Ugandan political party | Britannica". www.britannica.com (in Turanci).
- ↑ "A complete guide to Uganda's Fourth Constitution : history, politics, and the law | WorldCat.org". search.worldcat.org (in Turanci).
- ↑ "Xinhua - English". news.xinhuanet.com. Archived from the original on 2009-02-14.
- 1 2 "Untitled Document". Archived from the original on 2005-11-26. Retrieved 2005-11-28. Cite error: Invalid
<ref>tag; name ":0" defined multiple times with different content - 1 2 3 4 5 6 Stewart W. Missing or empty
|title=(help) Cite error: Invalid<ref>tag; name ":1" defined multiple times with different content - ↑ Sathyamurthy, T. V. (1975). "The Social Base of the Uganda Peoples' Congress, 1958-70". African Affairs. 74 (297): 442–460. doi:10.1093/oxfordjournals.afraf.a096641. ISSN 0001-9909. JSTOR 721687.
- 1 2 3 "What Uganda's history since independence reveals about 2016". www.independent.co.ug. 10 October 2016. Retrieved 2020-05-30. Cite error: Invalid
<ref>tag; name ":2" defined multiple times with different content - ↑ "Uganda : Report of the Uganda Constitutional Conference, 1961 and text of the agreed draft of a new Buganda agreement initialled in London on 9th October, 1961 | WorldCat.org". search.worldcat.org (in Turanci).