Makarantar Mfantsipim
|
makarantar sakandare da boys' school (en) | ||||
|
| ||||
| Bayanai | ||||
| Farawa | 1876 | |||
| Sunan hukuma | Mfantsipim School | |||
| Motto text (en) | Dwen Hwe Kan da Think and look ahead | |||
| Ƙasa | Ghana | |||
| Color (en) |
crimson (en) | |||
| Lambar aika saƙo | P.O.BOX 101 | |||
| Shafin yanar gizo | mfantsipim.com | |||
| Wuri | ||||
| ||||
| Ƴantacciyar ƙasa | Ghana | |||
| Yankuna na Ghana | Yankin Tsakiya | |||
| Babban birni | Cape Coast | |||
Makarantar Mfantsipim makarantar sakandare ce ta yara maza a Cape Coast, Ghana, wanda Ikilisiyar Methodist ta kafa a 1876 don inganta ci gaban ilimi, ɗabi'a, da ruhaniya a Gold Coast na lokacin. Sunan da aka kafa shi ne Wesleyan High School kuma shugaban farko shi ne James Picot, masanin Faransa, wanda ke da shekaru 18 kawai a lokacin da aka nada shi.
Ana kiran Mfantsipim da lakabi da Makarantar saboda ta haifi wasu manyan makarantu kamar Kwalejin Prempeh .
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]An fara gabatar da ra'ayin kafa makarantar sakandare don haɓaka ƙa'idodin ilimi a Gold Coast a 1865 amma ba a fahimta ba har zuwa 1876 lokacin da aka kafa makarantar sakandaren Wesleyan a Cape Coast tare da gudummawa daga 'yan kasuwa na gida da goyon bayan Methodist Missionary Society a Landan. Da farko an yi niyyar makarantar ta kasance a Accra, saboda shawarar da Gwamnatin Burtaniya ta yanke na motsa babban birnin Gold Coast daga Cape Coast zuwa Accra a shekara ta 1870. Koyaya, saboda tashin hankali na cikin gida da gaggawa don aiwatar da ra'ayin, an kafa shi a Cape Coast, kodayake akwai shirye-shiryen farko don daga baya motsa shi zuwa Accra, sake komawa wanda bai taɓa faruwa ba.
A ranar 3 ga Afrilu 1876, an kafa makarantar a matsayin Wesleyan High School.
Tushen da Ci gaban Farko
[gyara sashe | gyara masomin]An kafa Makarantar Mfantsipim a 1876 a matsayin Wesleyan High School a Cape Coast, da farko don horar da malamai tare da rajista na farko na dalibai 17. Tunanin kafa makarantar sakandare a Gold Coast ya samo asali ne daga 1865, amma ya ɗauki shekaru goma sha ɗaya don fahimtar wannan hangen nesa. An zaɓi wurin makarantar a cikin tashin hankali na gida da kuma buƙatar gaggawa don fara ma'aikatar, duk da shirye-shiryen farko na kafa ta a Accra.[1][2]
Shugaban makarantar na farko shi ne James Picot, wani matashi masanin Faransa, wanda ke da shekaru 18 kawai a lokacin da aka nada shi. Duk da ƙuruciyarsa da ƙarancin ƙwarewa, Picot ya taka muhimmiyar rawa a farkon kwanakin makarantar.[3]
Canjin suna da juyin halitta
[gyara sashe | gyara masomin]A cikin 1905 wani digiri na makarantar, John Mensah Sarbah, ya kafa wata makarantar adawa mai suna MFants; sunan ya samo asali ne daga "Mfantsefo-apem", [4] a zahiri yana nufin "dubban Fantes" amma a zahiri yana ma'anar "tattara rundunonin malamai don canji" da Fantes suka fara. A watan Yulin wannan shekarar, an haɗu da makarantun biyu a ƙarƙashin kulawar Cocin Methodist, suna riƙe da sunan Mfantsipim.[5]
A ranar 9 ga watan Maris na shekara ta 2000, tsohon shugaban makarantar Mfantsipim, O. K. Monney, ya mutu bayan ya sha wahala daga ciwon daji na ɗan lokaci.[6]
Canjin tarihi da fadadawa
[gyara sashe | gyara masomin]Da farko an gina shi a kan filin Cape Coast Castle, daga baya aka tura Mfantsipim zuwa wurin da yake yanzu a Kwabotwe Hill a arewacin Cape Coast a cikin 1930. Wannan yunkuri ya nuna wani muhimmin mataki a fadada makarantar da ci gaba.[7]
Al'adun ilimi da al'adu
[gyara sashe | gyara masomin]Makarantar tana murna da abubuwan da suka faru a shekara-shekara kamar Ranar Magana da Kyauta, [8] wanda ya samo asali ne daga 1908, wanda Rev. W. T. Balmer ya fara. Waƙar yabo ta makaranta, Botae Pa, ta rera a abubuwan da suka faru daban-daban, ta ƙunshi tarihin makarantar, dabi'u, da burin.[7][9]
Kimiyya da Lissafi na Kasa Quiz 2025
[gyara sashe | gyara masomin]An shirya matakin ne don babban wasan karshe na Kimiyyar Kimiyya da Lissafi ta Kasa ta 2025 (NSMQ) a ranar 6 ga Nuwamba, 2025, inda masu kare Mfantsipim School, masu cin nasara sau biyu Opoku Ware School, da Kwalejin St. Augustine za su fuskanci abin da ya yi alkawarin zama daya daga cikin mafi ban sha'awa a tarihin kwanan nan.[10]
Shahararrun ɗalibai
[gyara sashe | gyara masomin]
- Ernest Addison, gwamnan Bankin Ghana na yanzu
- Paa Kwesi Amissah-Arthur, tsohon mataimakin shugaban Jamhuriyar Ghana
- Kofi Annan, wanda ya lashe kyautar Nobel ta zaman lafiya kuma tsohon Sakatare Janar na Majalisar Dinkin Duniya
- Kow Nkensen Arkaah, tsohon mataimakin shugaban Jamhuriyar Ghana [11]
- Raphael Armattoe, masanin kimiyya, mai kishin kasa, marubuci [12]
- Albert Adu Boahen, masanin kimiyya, masanin tarihi da siyasa [13]
- Kofi Abrefa Busia, shugaban siyasa, masanin kimiyya kuma Firayim Minista na Ghana (1969-1972) [14]
- Mohamed Ibn Chambas, tsohon shugaban hukumar ECOWAS
- Joseph W.S. de Graft-Johnson, tsohon mataimakin shugaban Jamhuriyar Ghana
- Joe de Graft, marubuci, marubucin wasan kwaikwayo kuma ɗan wasan kwaikwayo; darektan farko na Ghana Drama Studio
- J. E. Casely Hayford, ɗan jarida kuma ɗan siyasa [15]
- Kobina Arku Korsah, babban alƙali na farko na Ghana [16]
- John Mensah Sarbah, diflomasiyya, fitaccen lauya kuma shugaban siyasa a Gold Coast (yanzu Ghana) [17]
- Nana Kobina Nketsia V, Babban Cif (Omanhen) na Essikado (British Sekondi) Yankin gargajiya a Yankin Yammacin Ghana [18]
- Alex Quaison-Sackey, jami'in diflomasiyya, shugaban baƙar fata na farko na Babban Taron Majalisar Dinkin Duniyashugaban Majalisar Dinkin Duniya
- Kobina Sekyi, lauya, marubuci, mai kishin kasa [19]
- Tsatsu Tsikata, masanin kimiyya kuma lauya [20]
- Arthur Wharton, ɗan wasan ƙwallon ƙafa na farko na Ingila [21]
Kyaututtuka
[gyara sashe | gyara masomin]Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ Richard Bagudu (2007). Judging Annan. Bloomington, IN: AuthorHouse. ISBN 9781425960933, pp. 22–23.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- 1 2 "Mfantsipim School: History, Academic Excellence, and Admission Process". 5 May 2023. Archived from the original on 4 December 2024. Retrieved 17 December 2025.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tsatsu Tsikata | Who's Who in Ghana".
- ↑ "Arthur Wharton: the world's first black professional footballer in from Ghana". Modern Ghana. 17 October 2014.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
- ↑ "Tears at Mfantsipim school amidst tight security". Ghanaweb. 17 September 2019. Retrieved 4 June 2020.
- ↑ Samfuri:Usurped, Ghana Schools.
