Makarantar Monastic
 Makarantar Monastic | |
|---|---|
| Bayanai | |
| Ƙaramin ɓangare na | makaranatar addini |
| Bangare na |
monastery (en)  |
Makarantun sufi ( Latin ) tare da makarantun cocin Katolika, manyan cibiyoyin ilimi mafi girma a Latin Yamma tun daga farkon Tsakiyar Zamani har zuwa ƙarni na 12. [1] Tun daga shirin ilimi na Cassiodorus, manhajar karatu ta yau da kullun ta haɗa da nazarin addini, Trivium, da Quadrivium . A wasu wurare makarantun sufaye sun rikide zuwa jami'o'in zamanin da waɗanda daga ƙarshe suka maye gurbin cibiyoyin biyu a matsayin cibiyoyin ilimi mafi girma. [2]
Tarihi
[gyara sashe | gyara masomin]Tun daga zamanin mulkin Pachomius ( wanda ya rasu a shekara ta 348 AD) da kuma Mulkin Jagora na ƙarni na shida da kuma Mulkin St. Benedict, an buƙaci sufaye da mata masu ibada su shiga cikin karatu sosai. [1] Wannan karatun ya ɗauki halayen makarantar da ke magana game da batutuwa na addini da na duniya. [3] Tun daga ƙarni na 5, malaman addinin Kirista daban-daban sun ɗauki nauyin ilmantar da waɗanda suka shiga gidan ibada tun suna ƙanana. Manyan makarantun addinin Kirista sun fi mai da hankali kan ruhaniya da na ruhaniya fiye da na littafi mai tsarki ko na tauhidi, amma an yi nuni da cewa waɗannan su ne halayen da suka sa aka zaɓi sufaye da yawa da aka horar a makarantar sufaye a Lerins a matsayin bishop. [4]
Shugaban ƙasar Romawa Cassiodorus ya yi watsi da siyasa a shekara ta 537, daga baya kuma a ƙarnin ya kafa gidan ibada a ƙasashensa a Vivarium da ke kudancin Italiya. Cassiodorus ya tsara cewa gidan ibadarsa zai zama wurin karatu, yana ba da jagora ga wannan binciken a cikin littafinsa na Gabatarwa ga Karatun Allahntaka da na ɗan adam ( Institutions ), wanda ya ƙunshi rubuce-rubucen addini da ayyukan fasaha na sassaucin ra'ayi . Cassiodorus ya kafa wannan shirin karatu a madadin makarantar Kirista da shi da Paparoma Agapetus suka yi fatan kafawa a Roma. [5] A kowane hali, manhajar karatun da Cassiodorus ya tsara ta ƙunshi nazarin adabi na rubuce-rubuce masu inganci waɗanda ya lissafa a cikin Institutions ɗinsa, bin ƙa'idodin da ya shimfida a cikin littafinsa na De orthographia . [6]
An kuma sami cibiyoyin ilmantarwa a Spain ta ƙarni na bakwai, duka a manyan gidajen ibada da kuma cibiyoyin bishop. Ɗaliban da ke gidan sufi na Saints Cosmas da Damian, a Agali kusa da Toledo, sun koyi fannoni na kimiyya kamar magani da kuma tushen ilmin taurari. [7]
A zamanin da makarantun sufaye suka shahara a ƙarni na 9 da na 10, koyarwar manyan malamai kamar Alcuin, Hrabanus Maurus, Heiric of Auxerre da Notker Balbulus ta ɗaga darajar gidajen ibadarsu kuma ta jawo hankalin ɗalibai daga nesa su halarci darussansu. [1]
Duk da cewa wasu makarantun sufaye sun ba da gudummawa ga ci gaban jami'o'in zamanin da, amma ci gaban jami'o'in bai yi kasa a gwiwa ba. Wasu malaman sufaye kamar Bernard na Clairvaux sun dauki neman ilimi ta amfani da dabarun karatu a matsayin kalubale ga manufar sufaye ta sauki. Ci gaban jami'o'in zamanin da da kuma ilimin boko a Renaissance na karni na 12 sun ba wa ɗalibai wasu wurare daban-daban da sabbin damar koyo, wanda hakan ya haifar da raguwar makarantun sufaye a hankali. [1]
Gudummawa ga kimiyya a Zamanin Tsakiya
[gyara sashe | gyara masomin]Gidan ibadar ya taka muhimmiyar rawa wajen kiyayewa da ci gaba da kimiyya a duk tsawon Zamanin Tsakiya. Babban gudummawar da suka bayar shi ne kiyaye al'adun rubutu na masana falsafa irin su Aristotle da Plato a raye a lokacin sauyawa daga koyo na gargajiya zuwa Zamanin Tsakiya. Tsakanin addu'a, cin abinci, da barci, sufaye sun shiga ayyukan aiki daban-daban bisa ga Dokar Benedictine. Waɗannan ayyukan sun kama daga lambu zuwa kwafin littattafai. Ta hanyar wannan, sufaye sun koyi karatu a cikin rubutun Girkanci na Gargajiya kuma daga baya suka fara ba da iliminsu ga rubuce-rubuce masu amfani da na yau da kullun. Yawancin manyan ɗakunan karatu da rubutun da suka girma a gidajen ibada sun kasance saboda wajibcin sufaye su koyar da ƙananan yaran da suka zo wurinsu bayan iyayensu sun sadaukar da rayuwarsu ga rayuwar sufaye. [8]
Cassiodorus ya rubuta wani littafi mai suna "littafi" ga gidan sufancinsa inda ya ba da shawarar marubutan arna da yawa don yin karatu daga sufaye. Duk da cewa an fahimci cewa Cassiodorus ya ba da shawarar waɗannan karatun da ke haɓaka koyo na ruhaniya ko kuma suna hidima ga wani irin manufa mai tsarki, [9] yana da mahimmanci a tuna cewa nazarin rubutun gargajiya da na duniya ya wanzu a gidajen sufaye. Ra'ayin cewa manyan rubuce-rubuce da yawa na zamanin gargajiya za a rasa ba tare da sadaukarwar sufaye ba, gaskiya ne. Har ma ana iya cewa sun ceci yawancin rubuce-rubucen Girkanci na Gargajiya daga ɓacewa. [10]
Aikin likitanci yana da matuƙar muhimmanci a gidajen ibada na zamanin da. Kula da marasa lafiya muhimmin aiki ne. Akwai shaidar hakan daga gidan ibada na Vivarium, gidan ibada na Cassiodorus, wanda aka umurci malaman addinin Kirista su karanta littattafan likitanci na marubutan Girka kamar Hippocrates, Galen, da Dioscorides. Akwai kuma shaida game da amfani da rubuce-rubucen addini game da magani. Wataƙila yawancin gidajen ibada suna da ƙwarewa sosai a fannin aikin likitanci. [11] Duk da cewa makarantar gidan ibada ta fi mai da hankali kan koyarwar tauhidi, sun riƙe matsayi ga littattafan likitanci na gargajiya da na duniya. Ta hanyar koyarwar likita a gidajen ibada ne littattafan likitanci na gargajiya suka tsira har zuwa farkon Zamanin Tsakiya. [12]
Ganyayyaki na ɗaya daga cikin manyan gudummawar da makarantun sufaye suka bayar ga kimiyya, suna ba da wasu daga cikin cikakkun bayanai na tarihi. Gidajen sufaye sun kasance, kuma har yanzu suna nan, cibiyoyi ne da aka keɓe. Wannan yana nufin dole ne su sami damar samar da magani ga kansu, gami da kula da sufaye waɗanda za su yi rashin lafiya. Tunda kula da reshen asibiti ya zama dole, ba abin mamaki ba ne cewa sufaye sun saka lokaci mai tsawo a kan magani. A lokacin, wannan kusan ta hanyar maganin ganye ne kawai. Yawancin shaidar gudummawar da suka bayar a wannan fanni ana iya samun su a matsayin bayanai a gefen rubuce-rubucen ganye na zamanin da. Wasu daga cikin gudummawar da suka bayar sun kasance ga noma gabaɗaya na noman ganye kamar waɗanne tsire-tsire za a iya nomawa ko ya kamata a shuka a wuri ɗaya, da kuma wanne wuri ne mafi kyau a cikin lambun don samun isasshen hasken rana don isa ga kowace shuka. Yawancin ilimin tsire-tsire na waje da ake samu a cikin ganyayyaki ya samo asali ne daga cinikin tsire-tsire da kansu da kuma ilimin tsakanin gidajen sufaye. [13] Duk da cewa ba suruki ba ce, Hildegard ta Bingen, wata mai bautar gumaka wadda ta rayu rayuwa mai kyau ga sufaye, an san ta da gudummawarta ga al'adar likitanci a Zamanin Tsakiya. [14]
Duk da cewa gidajen ibada na zamanin da sun fi shahara da gudummawar da suke bayarwa ga al'adun likitanci, amma suna da hannu a wasu fannoni na kimiyya. Ɗaya daga cikin waɗannan ilimin da zai zama da muhimmanci ga rayuwa a gidan ibada shine ilmin taurari. Duk da cewa ba su gabatar da sabbin bayanai ko ci gaba a fannin ba, sun ci gaba da amfani da shi. Idan ba za su ƙara wa ilmin taurari ba, to me ya sa yake da muhimmanci? Kamar yadda aka faɗa a baya, gidajen ibada dole ne su kasance masu dogaro da kansu. Wannan yana nufin cewa domin su cika wajibcin addininsu dole ne su iya faɗin lokaci. Wannan ya kama daga kiyaye lokaci na yau da kullun don addu'a zuwa lura na shekara-shekara. Ilimin taurari yana da matuƙar muhimmanci ga kalandar addini ta shekara-shekara da kuma lura da bukukuwa kamar Kirsimeti da Ista.
A cikin babban tsarin ci gaban ilimi, gidajen ibada da makarantun sufaye sun ƙunshi ƙaramin ɓangare na babban duka. Duk da haka, suna da mahimmanci a cikin ikonsu wajen bayar da gudummawa ga kiyaye al'adun falsafa da kimiyya na rubutu. Gidajen ibada sun samar da yanayi mai ɗorewa don koyo a Turai ta tsakiya. Duk da cewa yawancin ilimin ya ƙunshi iyakokin bangon gidajen ibada, ilimi ya wuce wuraren da aka keɓe ta hanyar matafiya da mahajjata waɗanda za su zauna a gidajen ibada.