Jump to content

Mutanen Belizean Kriol

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Mutanen Belizean Kriol
Harsuna
Creole na Belize da Turanci
Kabilu masu alaƙa
Belizeans (en) Fassara

Belizean Creoles, kuma aka sani da Kriols, ƙabilar Creole ne ƴan asalin Belize.

Belizean Creoles da farko zuriyar gauraye ne na bautar Yamma da Afirka ta Tsakiya waɗanda aka kawo Honduras na Biritaniya (Belize na yanzu tare da Bay na Honduras) da kuma masu yanke katako na Ingilishi da na Scotland, waɗanda aka sani da Baymen waɗanda suka yi fataucinsu.[1][2] A cikin shekarun da suka wuce kuma sun yi aure da Miskito daga Nicaragua, Jamaicans da sauran mutanen Caribbean, Mestizos, Turawa, Garifunas, Mayas, Sinawa da Indiyawa. An kawo na ƙarshe zuwa Belize a matsayin ƴan leburori. Yawancin Kriols sun samo asali daga zuriyarsu zuwa da yawa daga cikin rukunin da aka ambata.

Harshen Belize Kriol, wanda aka samo asali ta hanyar hulɗa tsakanin mutanen Afirka da Turawa, a tarihi su ne kawai suke magana. Creoles sun kasance mafi yawan jama'a har zuwa 1980s kuma sun zama daidai da asalin ƙasar Belize. A cikin karni na 21st, ana samun Creoles galibi a cikin birane, kamar Belize City, da kuma mafi yawan garuruwa da ƙauyuka na bakin teku.

Har zuwa farkon 1980s, Belizean Creoles ya ƙunshi kusan kashi 60% na al'ummar Belize. Amma, alƙaluman ƙasar sun canza sosai. Saboda haɗe-haɗen tasirin ƙaura zuwa Belize na mutane daga wasu ƙasashen Amurka ta tsakiya, da ƙaura da aka kiyasta kimanin 85,000 Creoles, yawancinsu zuwa Amurka, a farkon karni na 21st Creoles suna da kusan kashi 25% na al'ummar Belize.[3] Sakamakon ƙarni na kakannin kabilanci, mutanen da ke bayyana a matsayin Creole suna bayyana nau'ikan siffofi na zahiri, kama daga fata mai duhu da gashi mai laushi, zuwa fata mai laushi da gashi mai gashi, tare da gradations da yawa a tsakanin. Kalmar Creole tana nuna al'adar kabilanci maimakon kowane ƙunƙuntaccen ma'auni na zahiri.

A Belize, Creole shine ma'auni na kowane mutum na aƙalla ɗan asalin Baƙar fata na Afirka wanda ba Garinagu ba, ko duk wanda ke jin Kriol a matsayin yare na farko ko na kaɗaici. Don haka, baƙi daga Afirka da Indiyawan Yamma waɗanda suka zauna a Belize kuma suka yi aure tare da mutanen gida na iya bayyana sunan Creole. Tunanin Creole a matsayin gauraye jinsi ya rungumi kusan kowane mutum wanda ke da zuriyar Afro-Turai hade da kowace kabila, gami da Mestizo ko Maya.

Lokacin da Majalisar Kriol ta ƙasa ta fara daidaita rubutun Kriol, ta yanke shawarar haɓaka rubutun Kriol don harshe kawai amma don ci gaba da amfani da haruffan Creole don komawa ga mutane cikin Ingilishi.[4][5]

Bisa ga binciken da aka yi a cikin gida, Belizean Creoles sun fito ne daga ƙungiyoyin ƙungiyoyi tsakanin masu amfani da polyglot da kuma mazauna Turai waɗanda suka bunkasa kasuwancin katako a karni na 17, da kuma bayi na Afirka da suka yi garkuwa da su kuma suka yi amfani da su a matsayin bayi don yankewa da jigilar katako. Majalisar Kriol ta kasa ta Belize ta ce an yi amfani da bayi bakaken fata a matsayin ma'aikata a gabar tekun Amurka ta tsakiya tun daga karni na 16 da kuma baya, kuma Mutanen Espanya sun yi amfani da su a gabar tekun. A shekara ta 1724, Birtaniya ma suna samun bayi daga Jamaica da sauran wurare don yanke katako da mahogany. Magana ta farko game da bayi na Afirka a mazaunin Birtaniyya na Belize ya bayyana a cikin asusun mishan na Spain na 1724, wanda ya bayyana cewa Burtaniya kwanan nan suna shigo da su daga Jamaica da Bermuda. Turawa sun yi lalata da ’yan bautar mata, wanda hakan ya haifar da yara da dama masu gauraye.

A cikin rabin na biyu na karni na sha takwas, yawan bayi ya yi shawagi kusan 3,000, wanda ya kai kusan kashi uku cikin hudu na yawan jama'a.[6] Yawancin bayi, ko da an kawo su ta kasuwannin Yammacin Indiya, an haife su ne a Afirka, musamman daga Ghana ( mutanen Ga da Ewe,[7] Ashanti - Fante [8]), a kusa da Bight of Benin da Bight of Biafra; Najeriya (Yoruba, Igbo, Efik[7]); Kongo, Angola. An kwashe sauran bayi daga kabilar Wolof, Fula, Hausawa da Kongo.

  1. Belize-Guatemala Territorial Issue - Chapter 1". Archived from the original on 2021-08-01. Retrieved 2008-07-18
  2. (Johnson, Melissa A.) The Making of Race and Place in Nineteenth-Century British Honduras. Environmental History, Vol. 8, No. 4 (Oct., 2003), pp. 598-617
  3. (Johnson, Melissa A.) The Making of Race and Place in Nineteenth-Century British Honduras. Environmental History, Vol. 8, No. 4 (Oct., 2003), pp. 598-617
  4. Decker, Ken (2005) The Song of Kriol: A Grammar of the Kriol Language of Belize. Belize City: Belize Kriol Project, pp. 2]
  5. Crosbie, Paul, ed. (2007) Kriol-Inglish Dikshineri: English-Kriol Dictionary. Belize City: Belize Kriol Project, pp. 196]
  6. Bolland, Colonial Society, p. 51.
  7. Belize Kriol". Archived from the original on 2008-09-28. Retrieved 2013-03-11
  8. "La expresión musical popular.... LA PRENSA Nicaragua". Archived from the original on 2013-10-29. Retrieved 2013-02-28. La expresión musical popular centroamericana y la herencia africana (in Spanish: Central American popular musical expression and African heritage). Posted by Manuel Monestel