Ntombikayise Priscilla Khubeka
| Rayuwa | |
|---|---|
| Haihuwa | 1946 |
| ƙasa | Afirka ta kudu |
| Mutuwa | 1987 |
| Yanayin mutuwa |
(blunt trauma (en) |
| Sana'a | |
| Sana'a |
anti-apartheid activist (en) |
Ntombikayise (Ntombi) Priscilla Kubheka (1946-1987) 'yar Afirka ta Kudu ce mai fafutukar yaki da wariyar launin fata kuma memba ce a reshen jam'iyyar ANC mai ɗauke da makamai, Umkhonto we Sizwe. Ta rasu tana da shekaru 41 a shekarar 1987 bayan da jami’an tsaron ƙasar Afirka ta Kudu suka yi garkuwa da su tare da yi mata tambayoyi saboda rawar da take takawa a matsayin kodinetan ƙungiyar Umkhonto we Sizwe (MK). An yi ta cece-ku-ce sosai kan mutuwar Kubheka a yayin zaman kwamitin gaskiya da sasantawa, inda da farko jami'an 'yan sandan Afirka ta Kudu suka ce ba su da alhakin mutuwar ta. An tono gawarta a watan Mayun 1997, kusa da KwaDukuza, inda aka bayyana cewa Kubheka ta mutu ne sakamakon harbin bindiga.[1]
Ɓacewa
[gyara sashe | gyara masomin]Kubheka ta zauna a KwaMashu, wani gari ne a arewacin Durban. Ta yi aiki a matsayin kodineta ga membobin MK na waje da na ciki da ke zaune a KwaMashu. Da yake neman samun bayanai kan zuwan mambobin MK huɗu daga Swaziland, jami'an 'yan sandan Vlakplaas sun haɗa kayansu da reshen tsaro na Durban don kutsawa cikin hanyar sadarwar Kubheka. A ƙarƙashin jagorancin Kyaftin Adriaan David Baker da ke aiki tare da Port Natal Security Branch, biyu C1/Vlakplaas askaris, Simon Radebe da Xola Frank 'Jimmy' Mbane, an umurce su da suke tuntuɓar ta. Suna yin riya cewa su 'yan MK ne, sun ba ta damar taimaka mata wajen karɓar masu fafutuka daga Swaziland. A watan Mayun 1987, Mista Mbane ya tuka Ms Kubheka zuwa Battery Beach daga inda tawagar Port Natal suka sace ta. An rufe mata ido, an ɗaure kuma aka kai ta wurin harbi da aka watsar a Winkelspruit, kudancin Durban. Duk da haka an rufe mata ido, daga nan jami’an tsaro na Port Natal suka yi mata tambayoyi. Wannan tawagar ta ƙunshi Kanar Andy Taylor, Kyaftin Hentie Botha, Sajan Laurance 'Laurie' Wasserman, Sajan Cassie van der Westhuizen, Joe Coetzer da Warrant Officer 'Bossie' Basson.[2]
Shaida
[gyara sashe | gyara masomin]A yayin zaman afuwar da Hukumar Gaskiya da Sasantawa ta gudanar, an ba da bayanai mabanbanta game da mutuwar Kubheka daga waɗanda ke da hannu a mutuwarta. Kyaftin Botha ya ce Kanar Taylor ne ya gudanar da tambayoyin a Zulu, inda ya bugi Ms Kubheka a bayanta da wata sjambok. A cewar Kyaftin Botha, wannan ba wani mummunan hari ba ne, amma an yi niyya ne don isar da munin lamarin da kuma jan hankalinta ta ba su haɗin kai. Kyaftin Botha ya shaida cewar an shafe kusan mintuna goma sha biyar zuwa ashirin ana tambayar ta kuma Taylor ta buge ta kusan sau goma zuwa goma sha biyar da wata sjambok. Shaidar Sajan van der Westhuizen ta nuna cewa an shafe sa'a guda ana tambayar. Duk waɗannan bayanai biyun dai Mbane ya yi ta cece-kuce da shi inda ya yi zargin cewa an shafe kusan sa’o’i biyu ana tambayar ta, inda ya rika jin kukan ciwon da ta ke yi daga waje. Botha da sauran waɗanda suka shigar da karar sun shaida cewa, a yayin da ake yi musu tambayoyi, Ms Kubheka ta amince ta ba su haɗin kai amma kwatsam ta mutu sakamakon bugun zuciya. Sun yi ikirarin cewa ta damke kirjinta ta faɗi, ta samu bugun zuciya sakamakon kibanta.
An jefar da gawar Ms Kubheka a kusa da wurin zama na Bhambayi, mai nisa daga gidanta Sajan Wasserman da Salman Gerhardus du Preez. Kyaftin Botha ya tabbatar da cewa danginta ba su san mutuwarta ba kuma sun yi imanin cewa ta tafi gudun hijira. Daga baya aka yi ta yayata cewa ta bar ƙasar zuwa Mozambik saboda kulawar Reshen Tsaro.
Binciken gawawwakin
[gyara sashe | gyara masomin]Iyalin Kubheka sun ƙalubalanci waɗannan da'awar cikakkun bayanai game da mutuwar Kubheka. Sun ƙara da cewa ‘yan sandan sun harbe ta a kai kafin su jefar da gawarta, wanda kuma aka tabbatar da hakan bayan fitar da gawarta.[3] Ruƙunin Bincike na TRC da aka tono gawarwakin Ms Kubheka ce daga kabarin matalauta a makabartar Charlottedale, KwaDukuza a watan Mayu 1997. Masu neman sun yi zargin cewa an tono gawar da ba daidai ba. A cikin binciken da aka yi bayan mutuwar mutum, wani masanin ilimin cututtuka ya kammala cewa ragowar sun yi daidai da na Ntombi Kubheka. An gano harsashi mai tsawon 7.65mm da aka kasheta dashi a cikin kwanyar, wanda ke nuni da cewa an harbe ta a kai. Ƙoƙarin yin amfani da gwajin DNA daga samfuran ƙashi da hakora ya ci tura saboda waɗannan sun lalace kuma ba za a iya amfani da su don buga DNA ba. An aika da kwanyar zuwa Jami'ar Glasgow, wanda ya yi kyakkyawan ganewar fuska na kwanyar. Da yake ƙalubalantar waɗannan binciken, masu neman izini sun buƙaci wani kwararre ya bincika kwanyar. Wani rahoto da hukumar ‘yan sandan Afirka ta Kudu ta fitar a ɗakin gwaje-gwajen kimiyyar shari’a da ke Pretoria ya kara tabbatar da cewa kokon kan na Ntombi Kubheka ne. Masu neman ba su ƙalubalanci waɗannan sakamakon ba, ko da yake sun ci gaba da adawa da sakamakon binciken.
Mambobi shida na Ofishin Tsaro na Port Natal, Radebe da Baker sun nemi a yi musu afuwa saboda rawar da suka taka wajen sace gawar Ms Kubheka, mutuwa da kuma zubar da gawar. Masu neman Botha, Du Preez, Wasserman da Van de Westhuizen an ki yin afuwa saboda gaza yin cikakken bayani. Kanar Taylor ya mutu kafin sauraron afuwar sa. Masu neman Radebe da Baker, waɗanda ba su kasance a wurin ba a lokacin da ake tambayoyi ko kuma suna da hannu a zubar da gawar, an yi musu afuwa game da sace ta. Mista Mbane bai nemi a yi masa afuwa ba.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ TRC Final Report Volume 6 Section 4 Chapter 2 Archived 2012-05-16 at the Wayback Machine
- ↑ TRC Special Report
- ↑ IOL News