Ntsu Mokhehle
![]() | |||||
| |||||
| Rayuwa | |||||
| Haihuwa |
Teyateyaneng (en) | ||||
| ƙasa | Lesotho | ||||
| Mutuwa | Bloemfontein, 6 ga Janairu, 1999 | ||||
| Karatu | |||||
| Harsuna |
Turanci st (mul) | ||||
| Sana'a | |||||
| Sana'a | ɗan siyasa | ||||
| Imani | |||||
| Jam'iyar siyasa |
Lesotho Congress for Democracy (en) | ||||
Ntsu Mokhehle (26 Disamba 1918 - 6 Janairu 1999) ɗan siyasan Lesotho ne, wanda ya kafa Basutoland African Congress (BAC) a shekarar 1952. Ya kafa Basutoland Congress Party a shekarar 1957 sannan daga baya a shekarar 1997 ya kafa Lesotho Congress for Democracy (LCD). Ya yi aiki a matsayin Firayim Minista na uku na Lesotho daga ranar 2 ga watan Afrilu 1993 zuwa ranar 17 ga watan Agusta 1994 da daga ranar 14 Satumba 1994 zuwa 29 ga Mayu 1998.
Rayuwar farko da ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]An haifi Mokhehle a ƙaramin ƙauyen Mokhehle, wanda ke da nisan mil kaɗan daga Teyateyaneng a ranar 26 ga watan Disamba 1918. Mahaifinsa, Cicerone Mokhehle, shi ne shugaban ƙauyen kuma ɗaya daga cikin farkon Sufeto na Makarantu Basotho. An shigar da shi Jami'ar Fort Hare, Transkei a shekarar 1940 inda ya karanta kimiyya.[1][2] Ya buga labarai a cikin jaridar Basotho Mochochonono kuma daga baya ya shiga cikin ayyukan zanga-zangar da suka kai ga korar shi daga jami'a a shekarar 1942. Mokhehle ya shiga Lekhotla la Bafo a lokacin da yake Lesotho. Ya koma Jami'ar Fort Hare a shekarar 1944 kuma ya kammala karatun digiri na MSC a fannin ilimin dabbobi bayan ya gano wasu sabbin nau'ikan cututtuka.
Aikin siyasa
[gyara sashe | gyara masomin]Ya shiga jam'iyyar African National Congress a matsayin ɗalibi a jami'ar Fort Hare kuma ya taka rawar gani wajen kafa kungiyar matasa ta ANC kuma ya zama memba na haya. Ya koma Lesotho ya ci gaba da siyasa kuma ya kafa jam'iyyar Basutoland Congress Party (wanda aka sake masa suna Basotho Congress Party bayan samun 'yancin kai a shekarar 1966) a shekarar 1952 kuma ya jagoranci jam'iyyar (ya zama shugaban jam'iyyar farko) har zuwa shekara ta 1997 lokacin da ya yi murabus ya kafa sabuwar jam'iyyar siyasa, Lesotho Congress for Democracy (LCD). Ya yi yaki da mulkin mallaka a Lesotho kuma ya buƙaci a ƙara masa mulkin kai. Ya kuma kafa jaridun siyasa masu tasiri na Mohlabani (The Warrior) da Makatolle. Ra'ayinsa na siyasa ya sa aka kore shi daga matsayinsa na mai koyarwa a makarantar sakandaren Basutoland a shekarar 1954. Jam'iyyarsa ta Basutoland Congress Party ta lashe kujeru da yawa a lokacin zaɓukan farko da aka gudanar a Lesotho a shekarar 1960. A zaɓen shekarar 1965, Basutoland Congress Party ta zo na biyu a jam'iyyar Basotho National Party of Leabua Jonathan. Bayan zaɓen 1965, ya kulla ƙawance da Sarki Moshoeshoe na biyu da bai yi nasara ba don hana Lesotho 'yancin kai sai dai idan ba a sake gudanar da wani babban zaɓe ba kuma an baiwa manyan hakimai karfi. Ƙungiyar ta ƙare lokacin da gwamnati ta murkushe taron Moshoeshoe II a Thaba Bosiu a cikin watan Disamba 1966. A shekarar 1970 jam'iyyar Basotho Congress Party ta lashe zaɓe kuma firayim minista Leabua Jonathan ya ki miƙa mulki, ya dakatar da tsarin mulki tare da ayyana dokar ta ɓaci. Ya kwace mulki ne da karfin tsiya kuma an ɗaure da yawa a gidan yari sama da shekara guda ba tare da an gurfanar da su a gaban kotu ba. A bayyane yake cewa Leabua mai adawa da Dimokraɗiyya ne kuma ya yi mulki ta ganga na bindiga. A cikin shekarar 1974, Basotho Congress Party yayi ƙoƙari girman ikon da bai yi nasara ba ta hanyar kai hari ga ofisoshin 'yan sanda kuma bayan da aka kama mutane da yawa, aka kashe da mulkin ta'addanci ta Cif Leabua ya ci gaba. Ntsu Mokhehle ya tsere daga Lesotho ya tafi gudun hijira ya zauna a Botswana, Zambia da Afirka ta Kudu. A lokacin da yake gudun hijira, ya jagoranci kafa rundunar 'yantar da 'yanci ta Lesotho kuma ya yi aiki a asirce tare da jami'an tsaron Afirka ta Kudu wajen hargitsa Lesotho.[3]
Jami'ar Fort Hare ta ba Mokhehle digiri na girmamawa a shekarar 1996 da Jami'ar Ƙasa ta Lesotho a shekarar 1990.
Sojoji ne suka hambarar da mulkin kama-karya Leabua Jonathan, wanda hakan ya sa aka dawo da shi tare da wasu a watan Fabrairun 1989. Jam'iyyar Basotho Congress Party ta Ntsu Mokhehle ta lashe zaɓen 1993 da gagarumin rinjaye wanda masu sa ido na ƙasa da ƙasa ke ganin adalci kuma ya yi mulki har zuwa shekara ta 1998. Ya jagoranci jam'iyyar Basotho Congress Party har zuwa shekara ta 1997 lokacin da ya yi murabus ya kafa sabuwar jam'iyyar siyasa, Lesotho Congress for Democracy (LCD). Bai halarci taron LCD ba a ƙarshen watan Janairu 1998 saboda rashin lafiya kuma bai nemi a sake zaɓen shi a matsayin shugaban jam’iyyar ba, amma duk da haka jam’iyyar ta sake zaɓen shi.[4] Bayan da Mokhehle ya dage cewa ba zai iya shugabancin jam'iyyar ba, an gudanar da wani sabon taro inda aka zaɓi mataimakin firaminista Pakalitha Mosisili a matsayin shugaban jam'iyyar a ranar 21 ga watan Fabrairu. LCD ya lashe zaɓen 'yan majalisar dokoki da ya biyo baya, kuma Mosisili ya maye gurbin Mokhehle a matsayin Firayim Minista.
Mutuwa
[gyara sashe | gyara masomin]Mokhehle ya mutu a Bloemfontein, Afirka ta Kudu a ranar 6 ga watan Janairu 1999.
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Khaketla, B. Makalo (1972). Lesotho, 1970: An African Coup Under the Microscope. University of California Press. p. 34. ISBN 9780520021686.
- ↑ Stephan Karschay, L B Machobane (6 August 1990). Government and Change in Lesotho, 1800–1966: A Study of Political Institutions. Springer. p. 253. ISBN 9781349209064.
- ↑ Scott Rosenberg, Richard F. Weisfelder (13 June 2013). Historical Dictionary of Lesotho (2nd ed.). Scarecrow Press. pp. 352–354. ISBN 9780810879829.
- ↑ "Lesotho Congress for Democracy Vacillates Before Electing New Leader", Summary of Events in Lesotho, Volume 5, Number 1, First Quarter 1998, trc.org.ls. Archived ga Faburairu, 7, 2012 at the Wayback Machine
