Jump to content

Okunade Sijuwade

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.

Samfuri:Infobox royal styles

Okunade Sijuwade
Ooni of Ife (en) Fassara

Rayuwa
Haihuwa Ile Ife, 1 ga Janairu, 1930
ƙasa Najeriya
Harshen uwa Yarbanci
Mutuwa Landan, 28 ga Yuli, 2015
Ƴan uwa
Mahaifi Omo-Oba Adereti Sijuade
Karatu
Makaranta Northampton College (en) Fassara
Abeokuta Grammar School
Harsuna Turanci
Sana'a
Sana'a sarki da ɗan siyasa
Imani
Addini Kiristanci

Alayeluwa Oba Okunade Sijuwade CFR (1 ga watan Janairun shekara y1930 zuwa 28 ga watan Yulin shekara 2015) shi ne mai mulkin gargajiya na hamsin ko Ooni na Ife daga shekarar 1980 zuwa mutuwarsa a shekarar 2015, yana ɗaukar Sunan sarauta Olubuse II . [1] Ya kasance mai mulkin gargajiya na Ile-Ife, garin Yoruba a Jihar Osun, Najeriya . An naɗa shi a ranar 6 ga watan Disamba shekara ta 1980 a wani bikin da Sarkin Kano, Oba na Benin, Amayanabo na Opobo da Olu na Warri, da kuma wakilan Sarauniyar Ingila suka halarta.[2]

Oba Okunade Sijuwade an haife shi ne a cikin shekarar 1930 zuwa gidan mulkin Sijuwade wanda yake wani ɓangare na gidan mulkin Ogboru, Ilare, Ile-Ife . Kakan mahaifinsa shi ne Ooni Adelekan Sijuwade - Olubuse I na 46th Ooni na Ife wanda ya yi mulki daga 1884 - 1910. Yayinda mahaifinsa yake Omo-Oba Adereti Sijuade (1895 - 11 Mayu 1949) kuma mahaifiyarsa, Yeyeolori Emilia Ifasesin Sijuwade (née Osukoti Adugbolu), daga garin Akure.Ya kasance Kirista kuma a watan Nuwamba na shekara ta 2009 ya halarci babban taron shekara-shekara na Cocin Bishara na Foursquare a Najeriya tare da wasu sarakuna na gargajiya 17. Ya bayyana cewa shi cikakken memba ne na cocin kuma ya ce duk sarakuna da suka bi shi yanzu za su zama mambobi.[3]A bikin ranar haihuwarsa watanni biyu bayan haka, Firayim Ministan Anglican Communion ya bayyana Sijuwade a matsayin "mai mulki mai tawali'u, wanda ke da tsoron Allah a zuciya".[4]

Oba Okunade Sijuwade ko Yarima Okunade Siyuwade kamar yadda aka kira shi ya fara karatun firamare a Makarantar Igbedin, Abeokuta daga inda ya ci gaba zuwa Makarantar Grammar ta Abeokuta a karkashin jagorancin sanannen malamin ilimi Reverend I O Ransome-Kuti, wanda shine shugaban makarantar. Bayan barin Abeokuta Grammar School, Oba Okunade Sijuwade ya koma Kwalejin Oduduwa a Ile-Ife kafin ya halarci Kwalejin Fasaha ta Northampton a Ingila don nazarin gudanar da kasuwanci

Ayyukan kasuwanci

[gyara sashe | gyara masomin]

Ya yi aiki na shekaru uku a kasuwancin mahaifinsa, sannan na shekaru biyu tare da Nigerian Tribune, da farko a matsayin mai ba da rahoto sannan kuma mai gudanar da tallace-tallace kafin ya tafi jami'a. Lokacin da yake da shekaru 30 ya kasance manajan a AG Leventis, wani kamfani na Girka da Najeriya. A shekara ta 1963 ya zama Darakta na Tallace-tallace na National Motors mallakar jihar a Legas . [5]Bayan ya ga damar kasuwanci a lokacin ziyarar da ya kai Tarayyar Soviet a shekarar 1964, ya kafa WAATECO kamfani don rarraba motoci da kayan aiki da aka gina a Soviet a Najeriya, wanda ya zama cibiyar daular kasuwanci mai yawa. Ya kuma saka hannun jari a cikin dukiya a garinsu na Ile Ife . A lokacin da aka naɗa Sijuwade Ooni a 1980 ya zama mai arziki.[6] Ba da daɗewa ba bayan ya zama Ooni na 50 na Ife, Oba Okunade Sijuwade ya kafa Kungiyar Sijuwade, wacce shi ne shugaban. Kamfanin yana aiki a bangarori da yawa ciki har da mai da iskar gas, ababen more rayuwa, dukiya, masana'antu, da karɓar baƙi. Kamfanin yana da haɗin gwiwa tare da kamfanoni masu yawa kamar Centrica, Equinor (tsohon Statoil), CCC, Eser da RCC (Reynolds Construction Company) kuma ya aiwatar da kwangila da ayyukan sama da dala biliyan 2 a Najeriya.[7] A cikin 2016, an ambaci Oba Okunade Sijuwade a cikin Takardun Panama . [8]

Rikici na Mashahuri

[gyara sashe | gyara masomin]

Lokacin da Sijuwade ya zama Ooni na Ife a watan Disamba na shekara ta 1980 ya gaji rikici mai gudana game da rinjaye tsakanin obas na Yoruba. A shekara ta 1967 an warware rikicin lokacin da aka zabi Cif Obafemi Awolowo a matsayin shugaban Yoruba. [9]A shekara ta 1976 Gwamnan Jihar Oyo, Janar David Jemibewon, ya ba da umarnin cewa Ooni na Ife zai zama shugaban dindindin na Majalisar Jiha ta Obas da Shugabannin. Sauran Obas karkashin jagorancin Alaafin na Oyo, Oba Lamidi Adeyemi ya ce ya kamata matsayin ya juya. Rikici ya kwanta lokacin da aka sassaƙa Jihar Osun daga Jihar Oyo a watan Agustan 1991, amma rashin lafiya zai ci gaba. A watan Janairun shekara ta 2009 an nakalto Sijuwade yana cewa Oba Adeyemi yana mulkin daular da ta mutu (Daular Oyo, wacce ta rushe a shekara ta 1793). [10] Adeyemi ya amsa ta hanyar ambaton "rashin ma'ana" a cikin maganganun Sijuwade kuma yana cewa Ooni "ba ya dace da tarihin kansa". [11] Adeyemi, Babban Shugaban Majalisar Obas da Shugabannin Jihar Oyo, ya kasance a bayyane ba daga taron shugabannin Yoruba a watan Afrilun 2010. [9]Zuwa ƙarshen shekara ta 2009 an warware rikici na cikin gida tsakanin Ooni, Awujale na Ijebuland da Alake na Egbaland. Sijuwade ya gano takaddamar ta zuwa faɗuwa tsakanin Obafemi Awolowo da Ladoke Akintola a lokacin Jamhuriyar farko ta Najeriya, wanda ya haifar da rarrabuwa tsakanin sarakunan gargajiya. Ya lura cewa sarakunan gargajiya sun kasance muhimmiyar karfi a kasar a lokacin rashin lafiya na Shugaba Umaru Yar'Adua . [12]A watan Fabrairun shekara ta 2009, Sijuwade ta taimaka wajen yin sulhu a cikin takaddamar mallakar ƙasa tsakanin al'ummomin Ife da Modakeke, wanda aka warware a wani bangare ta hanyar ɗaukaka Ogunsua na Modakeke a matsayin Oba.[13] Sabon Oba, Francis Adedoyin, zai kasance a ƙarƙashin jagorancin Oba Okunade Sijuwade . [14]

Rayuwa ta mutum

[gyara sashe | gyara masomin]

Oba Okunade Sijuwade yana da mata 4 da yara 20 gabaɗaya. Matansa sune::[15][16]

A cewar Forbes Oba Okunade Sijuwade shine Sarki na uku mafi arziki a Afirka. Ya kuma mallaki gidaje da yawa a Najeriya da Ingila ciki har da Chester Terrace, Grosvenor Square, da kuma gidan ƙasa a Burnham, Buckinghamshire . [17] A cikin 80s, jim kadan bayan Oba Okunade Sijuwade ya zama Ooni na Ife, ya ziyarci Shugaba Rajiv Gandhi na Indiya da Saudi Arabia">Sarki Fahd Al Saud na Saudi Arabia a gayyatar kasashen biyu don inganta dangantakar abokantaka tsakanin su da Najeriya. Bayan 'yan shekaru a matsayin Ooni, ya ziyarci Japan don saduwa da Sarkin sarakuna Akihito tare da Emir Ado Bayero na Kano.[18]

Ayyukan siyasa

[gyara sashe | gyara masomin]

A watan Yulin 2008, Sijuwade ya ce ya damu da cewa kungiyoyin zamantakewa da al'adu na Yoruba kamar su Afenifere da Majalisar Dattawan Yoruba suna ɗaukar matsayi na jam'iyya a siyasa.[19] A watan Janairun 2010 ya halarci taron kungiyar Atayese pan-Yoruba, wanda ya ba da kira ga kundin tsarin mulkin tarayya na gaske wanda kasashe daban-daban a Najeriya za su sami 'yancin kai mafi girma wajen gudanar da al'amuran su.[20]

Da yake bikin cika shekaru 80 da haihuwa a watan Janairun 2010, Sijuwade ya ba da lakabi ga 'yan siyasa da matansu da yawa, ciki har da gwamnan Jihar Oyo Ikedi Ohakim, gwamnan Jihir ta Oyo Otunba Adebayo Alao-Akala, gwamnan Jihar Nijar Babangida Aliyu, gwamnan Gwamnan Jihar Abia Theodore Orji, Sanatoci Jubril Aminu da Iyabo Obasanjo-Bello da sauransu. Baƙi a bikin sun haɗa da tsohon shugaban Najeriya Olusegun Obasanjo, Shugaban Jamhuriyar Benin Dokta Thomas Boni Yayi da Sarki Otumfuo Osei Tutu II, Asantehene na Kumasi, Ghana. Lokacin da aka sake zabar Peter Obi, gwamnan Jihar Anambra, a ranar 7 ga Fabrairu 2010, Sijuwade ya taya shi murna, yana mai cewa nasararsa nufin Allah ne.[21]A watan Agustan shekara ta 2010 ya yi sulhu a cikin rikice-rikicen mallaka tsakanin jihohin Oyo da Osun game da Jami'ar Ladoke Akintola, yana kiran taron da Yarima Olagunsoye Oyinlola, gwamnan Jihar Osun, Otunba Adebayo Alao-Akala, gwamnan Jihar Oyo da kuma Sakataren Dindindin na Ma'aikatar Ilimi ta Tarayya ya halarta wanda ya haifar da shirin aiki.[22][23]An ce Sijuwade da Gwamna Oyinlola suna da ikon yanke shawarar wanda ya zama gwamnan Jihar Osun na gaba.[24] A watan Fabrairun 2010 Sijuwade da wasu sarakuna na gargajiya 16 sun amince da Sanata Iyiola Omisore a matsayin dan takarar gwamnan jihar Osun a zaben 2011.[25] Daga baya an yi zargin cewa Sanata Omisore ya fadi tare da Sijuwade saboda gazawarsa na ci gaba da tallafawa yunkurin Omisore na zama gwamna. Omisore ya musanta zargin, yana mai cewa dangantakar ta kasance mai kyau kuma "Ooni shine sarkinmu kuma ya kamata mu kiyaye shi kuma mu girmama shi".[26]A watan Yunin 2010 Sijuwade da sauran sarakunan gargajiya sun amince da takarar Fatai Akinade Akinbade a matsayin gwamna.[27]

Rikici game da mutuwa

[gyara sashe | gyara masomin]

An bayar da rahoton mutuwarsa a ranar 28 ga Yulin 2015 a asibitin Landan yana da shekaru 85 amma majalisar gargajiya ta Ile Ife ta karyata labarin wanda ya yi iƙirarin cewa yana da rai kuma yana da lafiya.[28] Babban Shugabannin Ife sun sanar da mutuwarsa a hukumance lokacin da suka ziyarci gwamnan Jihar Osun a Najeriya, Rauf Aregbesola, a ranar 12 ga watan Agusta 2015 a ofishin gwamnan a babban birnin jihar, Osogbo. Shugaban Najeriya Muhammadu Buhari ya nuna ta'aziyya ga iyalinsa game da mutuwarsa.

  1. "Oba Okunade Sijuwade Olubuse II". Online Nigeria Daily News. Retrieved 15 September 2010.
  2. "Oba Okunade Sijuwade at 80". ThisDay. 14 January 2010. Retrieved 15 September 2010.
  3. "Life And Times Of Oba Sijuwade 1930-2015: His Influence, Controversies And Affinity With Foursquare Church". Complete News (in Turanci). 2015-07-29. Retrieved 2023-07-02.
  4. "OBITUARY: Oba Okunade Sijuwade (1930-2015), the Ooni who loved Jonathan 'like a son'". TheCable (in Turanci). 2015-07-29. Retrieved 2023-07-02.
  5. "Oba Okunade Sijuwade: Two years after". Tribune Online (in Turanci). 2017-07-28. Retrieved 2023-07-02.
  6. "Okunade Sijuwade Olubuse II (1930-2015)". Daily Trust (in Turanci). 2015-08-19. Retrieved 2023-07-02.
  7. "OBITUARY: Oba Okunade Sijuwade (1930-2015), the Ooni who loved Jonathan 'like a son'". TheCable (in Turanci). 2015-07-29. Retrieved 2023-07-02.
  8. Awofolaju, Dr Akin. "His Imperial Majesty Oba Okunade Sijuwade Olubuse 11, CFR, CFR, DCL, LLD, (1930 - 2015) - ForeverMissed.com Online Memorials". www.forevermissed.com (in Turanci). Retrieved 2023-06-29.
  9. 9.0 9.1 Bashir Adefaka (24 April 2010). "Why I Took on Ooni of Ife – Alaafin of Oyo". Vanguard. Retrieved 16 September 2010.
  10. John Moyibi Amoda (10 February 2009). "Let The Eagle Perch and the Hawk Also". Vanguard. Retrieved 16 September 2010.
  11. Ola Ajayi (14 February 2009). "Feud Between Ooni and Alafin Gets Messier". Vanguard. Retrieved 16 September 2010.
  12. Abiodun Felix (30 December 2009). "Awolowo, Akintola's Rift Disunited Yoruba Monarchs – Ooni of Ife". Daily Champion. Retrieved 16 September 2010.
  13. Gbenga Faturoti (11 February 2009). "Indigenes Laud Ife-Modakeke Peace Pact". Daily Independent. Retrieved 16 September 2010.
  14. Gbenga Faturoti (10 February 2009). "Osun Govt, Ooni Elevate Modakeke Chief to Oba". Daily Independent. Retrieved 16 September 2010.
  15. "Okunade Sijuwade biography, net worth, age, family, contact & picture". www.manpower.com.ng. Retrieved 2023-06-29.
  16. "Okunade Sijuwade Olubuse 11 (1930-2015)". The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News (in Turanci). 2015-10-16. Retrieved 2023-06-29.
  17. "Rare gems: Ooni Aderemi and Sijuwade". The Guardian Nigeria News - Nigeria and World News (in Turanci). 2015-09-03. Retrieved 2023-06-29.
  18. "Here are the 5 Richest African Monarchs" (in Turanci). 2022-02-09. Retrieved 2023-06-29.[permanent dead link]
  19. Gbenga Olarinoye (9 July 2009). "Ooni Expresses Concern Over Yoruba Cultural Groups". Vanguard. Retrieved 16 September 2010.
  20. Dele Ogunyemi (15 January 2010). "We Want Regional Autonomy Now, Says Yoruba Group". Daily Champion. Retrieved 16 September 2010.
  21. Odogwu Emeka Odogwu (22 February 2010). "Anambra – Archbishop, Ooni, Esimai Commend INEC". Daily Champion. Retrieved 16 September 2010.
  22. Yinka Kolawole (2 August 2010). "FG, Ooni Wade into Lautech Crisis". ThisDay. Retrieved 16 September 2010.
  23. Ola Ajayi (7 August 2010). "Peace at Last As Oyo, Osun Sheath Swords Over LAUTECH". Vanguard. Retrieved 16 September 2010.
  24. Ademola Adeyemo (29 November 2009). "Osun – Governorship Race Hots Up". ThisDay. Retrieved 16 September 2010.
  25. Gbenga Faturoti (1 March 2010). "Monarchs Endorse Omisore to Succeed Oyinlola". Daily Independent. Retrieved 16 September 2010.
  26. Gbenga Olarinoye (19 May 2010). "I'm Sure of Picking Osun Guber Ticket, Says Omisore". Vanguard. Retrieved 16 September 2010.
  27. Zacheaus Somorin (1 June 2010). "Osun 2011 – Ooni, Others Adopt Akinbade". ThisDay. Retrieved 16 September 2010.
  28. "Ooni of Ife is not dead – Royal Traditional Council". Daily post Nigeria. 29 July 2015. Retrieved 29 July 2015.