Oya

Oya
Rayuwa
Ƴan uwa
Abokiyar zama	Ogun
Sana'a
Imani
Addini	Candomblé (en)

Ɔya ( Yorùbá : Ɔya, also known as Oyá, Oiá, Yànsàn-án, Yansã, Iyámsá, ko Iansã ) daya ne daga cikin manyan alloli na mata na Pantheon Yarabawa . Ita ce oriṣan iskoki, walƙiya, da guguwa kuma ita ce kawai oriṣa da ke da ikon sarrafa Eégún (ruhohin matattu), ikon da Babalú Ayé ya ba ta.

Imani da Halaye

Ta rayu a Duniya a matsayin ɗan adam daga garin Ira, a jihar Kwara ta yanzu, Najeriya, inda ta kasance matar Alaafin Oyo, Shango . A cikin Yaruba, ana kyautata zaton sunan Oya ya samo asali ne daga kalmar da aka ƙirƙira daga "ọ ya" wanda ke nufin "ta tsage," yana nufin alaƙarta da iska mai ƙarfi. An yi imanin cewa tana da ikon canzawa zuwa barewa, kuma sau da yawa ana nuna ta a matsayin ɗaya a cikin waƙoƙin gargajiya na Yaruba. Saboda haka, barewa tana aiki a matsayin babbar alama ta Oya, kuma an haramta wa firistocinta su kashe ɗaya. Ana kiranta da Ọya Ìyáńsàn-án, "uwar tara", saboda 'ya'ya tara da ta haifa tare da mijinta na uku Oko, bayan ta sha wahala daga rashin haihuwa tsawon rai. Ita ce mai kula da Kogin Nija (wanda Yarabawa suka sani da Odò-Oya).

A addinin Yarabawa, an auri Oya sau uku, da farko ga jarumi Orisha Ogun, sannan Shango, sannan a ƙarshe, wani allahn farauta da noma, Oko.

A al'adance ana bauta wa Oya ne kawai a yankunan ƙasar Yarabawa a lokacin da Daular Oyo ke ƙarƙashin iko da tasirinta. Saboda cinikin bayi na Tekun Atlantika, an sace mabiyanta da yawa daga asalin Oyo aka sayar da su ga Sabuwar Duniya, inda bautarta ta yaɗu. Bautar Oya ta kuma yaɗu zuwa wasu sassan ƙasar Yarabawa.  

Halaye

• Gaisuwa: "Eeparrei!", ko "Epahhey, Oia!"
• Ranar da aka keɓe: Laraba
• Launuka: ja, shunayya da bakan gizo, burgundy
• Alamomi: "Wutar buffalo" eruquerê, wani abu na al'ada; ko takobin tagulla
• Haramun: kabewa, stingray, da naman rago
• Abinci: acarajé/àkàrà

Daidaito

A nahiyar Amurka, ana haɗa Ọya da waliyan Katolika kamar Saint Teresa na Ávila (Oktoba, 15) da kuma Budurwar Candelaria (Fabrairu, 2).

Tatsuniyoyi da tatsuniyoyi

Mulki akan matattu

Oyá ta sami iko a kan matattu bayan ta yi rawa ga Babalú Ayé, wanda, ta hanyar tausayi da jarumtakarta, ya ba ta iko a kan Eégún. Wannan tatsuniya ta nuna alaƙar da ke tsakaninta da mutuwa da kuma canjin ruhaniya.

'Ya'yan tara

Bayan ta sha fama da rashin haihuwa, wani Babalawo ya ba Oyá shawara da ta yi hadaya da katantan ruwa guda 18,000, masaku masu launi, da naman rago. Ta bi umarnin kuma ta haifi 'ya'ya tara, wanda hakan ya sa aka sanya mata suna Iyansan.

Al'adun Egungun da al'adu

Wani labari ya ba da labarin yadda Oyá ke jagorantar al'adun mata na sirri a cikin daji ta amfani da biri mai ɓoye don tsoratar da maza. Bayan da Ogun ta gano su, mazan sun dawo da ƙungiyar asiri amma har yanzu sun gane Oyá a matsayin wanda ya kafa ta, suna kiranta Oyá Igbalé.

Hanyoyin Oya

Ana kyautata zaton cewa Oya yana bayyana a cikin siffofi ko hanyoyi guda 23:

1. Oya Yansa Bí Funkó
2. Oya Dumí
3. Oya De
4. Oya Bumí
5. Oya Bomi
6. Oya Nira
7. Oya Igbalé
8. Oya Niké
9. Oya Tolá
10. Oya Dira
11. Oya Funké
12. Oya Iya Efon
13. Oya Afere
14. Oya Yansá Mimú
15. Oya Obinídodo
16. Oya Yansa Duma
17. Oya Yansa Doco
18. Oya Tombowa
19. Oya Ayawá
20. Oya Tapa
21. Oya Tomboro
22. Oya Yansa Odó
23. Oya Yansá Orirí

Candomblé

A Candomblé, ana kiran Oyá da Iansã ko lyá Mésàn, ko kuma mafi yawanci, Iansã, daga Yarabawa Yánsán . Ana girmama ta a matsayin jarumi mai ƙarfi, sarauniyar Kogin Niger, kuma uwar yara tara. Iansã tana sarrafa asirin da ke kewaye da matattu kuma ana danganta ta da launin ja a ƙasar Angola-Congo. Gaisuwarta ita ce "Eeparrei!" ko "Epahhey, Oia!"

Iansã, kamar yadda yake a addinin Yarabawa, yana umurtan iska, guguwa, da walƙiya. Ita ce sarauniyar kogin Nijar kuma uwar 'ya'ya tara. Mayaƙiya ce kuma ba a iya doke ta ba. Halayen Iansã sun haɗa da ƙarfin ji, ji, da fara'a. Wani iyawa da aka danganta ga Iansã shine iko akan asirin da ke kewaye da matattu. Iansã an haɗa shi da Saint Barbara . A cikin Candomblé nação (ƙungiyar) Angola Congo, Iansã yana da alaƙa da launin ja.

Abincin al'ada

Abubuwan da ake bayarwa sun haɗa da Àkàrà (acarajé), eggplant, mulberries, cakulan duhu, da kuma takamaiman puddings. Acarajé, wani soyayyen patty da aka yi da wake mai launin baƙi da kayan ƙanshi, abinci ne na al'ada kuma abincin da ake ci a titi a Bahia, Brazil.

Acarajé wani nau'in patty ne mai siffar zagaye wanda aka yi da wake mai launin baƙi, wanda aka niƙa, aka cika shi da ƙananan jatan lande, okra, gyada da aka niƙa, da sauran kayan ƙanshi masu daɗi. Ana soya patty mai kama da ƙwallon a cikin man dendê ( man ja ). Abincin gargajiya ne na Afro-Brazil wanda kuma kyauta ce ta gargajiya ga Iansã a cikin al'adar Candomblé . Ana amfani da nau'in acarajé mai sauƙi, wanda ba shi da kayan ƙanshi a cikin al'ada kuma ana sayar da sigar da aka yi da kayan ƙanshi daban-daban a matsayin abincin titi na yau da kullun a Bahia a arewa maso gabashin Brazil. Ipeté da bobo de inhame suma suna da alaƙa da Iansã.

A cikin harshen Yaraba, abincinta shine Àkàrà . Eggplant, mulberries, pudding, da cakulan duhu suma abinci ne na Oya.

Alamomi da kayan aiki

Ana nuna Oyá da walƙiya, takuba, flywhisks (iruké), da guguwa. Tana sanye da tufafi masu launuka daban-daban kuma tana ɗauke da kayan al'ada da aka ƙera da ƙarfe.