Jump to content

Palaeo-Arabic

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Palaeo-Arabic
Lamban rijistar harshe
ISO 639-3

Paleo-Larabci (ko Palaeo-Larabci, wanda a baya ake kiransa da larabci kafin zuwan musulunci ko kuma tsohon Larabci [1] [1] ) rubutun jahiliyya ne da ake amfani da shi wajen rubuta Larabci . An fara amfani da shi a karni na biyar, lokacin da ya gaji rubutun Nabataeo-Larabci na farko, kuma ana amfani da shi har zuwa farkon karni na bakwai, lokacin da aka daidaita rubutun Larabci a zamanin Musulunci. [1] [1] [1]

Shaida don amfani da Paleo-Larabci an taɓa keɓance shi a Siriya da Jordan . A cikin 'yan shekarun nan , An gano rubutun Paleo-Larabci a ko'ina cikin yankin Larabawa da suka haɗa da: Kudancin Larabawa ( rubutun Hima na Kirista ), [1] kusa da Taif a cikin Hejaz [2] da kuma a yankin Tabuk na arewa maso yammacin Saudi Arabia . [3]

Yawancin rubutun Paleo-Larabci Kiristoci ne suka rubuta, kamar yadda aka nuna ta ƙamus, sunan marubucin sa hannu, ko ta rubutun / zane na giciye da ke hade da rubutun. [4]

Kalmar "Paleo-Larabci" Kirista Robin ne ya fara amfani da shi a cikin sigar kalmar Faransanci "paléo-arabe". [5]

Paleo-Larabci yana nufin rubutun Larabci a cikin ƙarni kafin daidaita Larabci da aka yi a zamanin Musulunci. Kamar yadda Ahmad Al-Jallad da Hythem Sidky suka ce, ana iya bambanta Paleo-Larabci daga rubutun da ke faruwa a bayan lokaci ta hanyar wasu siffofi na al’ada da suka hada da: [6]

  • Wawation (Ƙarin wani abu mai kama da <i id="mwVg">waw</i> (و) zuwa ƙarshen sunaye)
  • Amfani da Arameograms, watau burbushin harshen Aramaic na kalmomin Larabci kamar su Aramaic br don Larabci bn ('ɗan') ko Aramaic 'nh don Larabci ' na ('I; ni')
  • Rashin ʾalifi ( ا ) don wakiltar dogon ā
  • Harafin sauti na lokaci-lokaci na tabbataccen labarin, watau rubutun ido na al (ال) don daidaita haruffan rana maimakon riƙe <i id="mwag">lam</i> .
  • Yin amfani da dige-dige lokaci-lokaci don bambance dal (د) daga (ر) azaman relic daga rubutun Syriac

Sanannun rubuce-rubucen Paleo-Larabci sun shiga ɗaya daga cikin rukuni uku: [2]

  • sauƙaƙan sa hannu ba tare da maganganun ikirari ba
  • kiraye-kirayen tauhidi
  • musamman rubutun Kirista

Don haka suna nuni da irin rinjayen da aka samu ta hanyar yaduwar tauhidi a Jahiliyyah daga karni na hudu zuwa na shida a zamanin jahiliyya. [2]

Rubutun Paleo-Larabci galibi suna nufin "Allah" a matsayin al-ʾilāh ko kuma ta hanyar bambance-bambancen iliminsa, kodayake kalmar Rabb don "Ubangiji" kuma ya bayyana kamar yadda ake gani a cikin rubutun Abd Shams, rubutun Jabal Dabub, da rubutun Ri al-Zallalah . [2]

Dabarun gabatarwa

[gyara sashe | gyara masomin]

Rubutun Paleo-Larabci na yanzu yana tabbatar da waɗannan dabarun gabatarwa: [6]

Rubuce-rubucen Paleo-Larabci da yawa, gami da rubutun Jebel Usays da rubutun Hima Paleo-Larabci yawanci abubuwan da suka faru a zamanin Bostran, wanda farkonsu yayi daidai da shekara ta 106 a kalandar Gregorian . Koyaya, aƙalla ɗaya, rubutun Zabad (wanda aka sani daga Siriya) yana amfani da zamanin Seleucid .

Jerin rubutun Paleo-Larabci

[gyara sashe | gyara masomin]

An ba da jerin sanannun rubutun Paleo-Larabci da rubuce-rubuce na yanzu a cikin tebur da rafi na takarda da Ahmad Al-Jallad da Hythem Sidky suka rubuta tare. [2]

Suna Wuri Yawan rubutu Kwanan wata Bugawa
Rubutun Zabad Zabad, Syria 1 512 [7]
Jebel Usay rubutu Jebel Usays, Syria 1 528 [7]
Harran rubutu Haran, Syria 1 562 [7]
Umm al-Jimal Rubutun Paleo-Larabci Umm el-Jimal, Jordan 1 rashin kwanan wata [8]
Rubutun Yazid Qasar Burqu, Jordan 1 rashin kwanan wata [9]
Rubutun Hima Paleo-Larabci Himma, Saudi Arabia 25 470, 513 [5]
Ri al-Zallalah inscription Ri al-Zallalah, Saudi Arabia 1 rashin kwanan wata [2]
Babu Madina, Saudi Arabia 2 rashin kwanan wata Ba a buga ba

amma duba [10]

Ummu Burayrah (Abd Shams) rubutun Northwest Hejaz, Saudi Arabia 9 + 2 rashin kwanan wata [3] [11]
Dumat al-Jandal inscription Dumat al-Jandal, Saudi Arabia 2 548 [8] [12]
  1. Fisher 2020.
  2. 1 2 3 4 5 6 Al-Jallad & Sidky 2021.
  3. 1 2 Alhatlani & Al-Otibi 2023.
  4. Alhatlani & Al-Manaser 2024.
  5. 1 2 Robin, al-Ghabbān & al-Saʿīd 2014.
  6. 1 2 Al-Jallad & Sidky 2024.
  7. 1 2 3 Fiema et al. 2015.
  8. 1 2 Nehmé et al. 2018.
  9. al-Shdaifat et al. 2017.
  10. Lindstedt 2023.
  11. https://www.researchgate.net/figure/Stages-in-the-development-of-wawation_fig1_367852828
  12. Nehmé 2017.