Jump to content

Paul Panda Farnana

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Paul Panda Farnana
Rayuwa
Haihuwa 1888
ƙasa Jamhuriyar dimokuradiyya Kwango
Mutuwa 12 Mayu 1930
Karatu
Makaranta Koninklijk Technisch Atheneum Horteco (en) Fassara
(Oktoba 1904 - 1907)
Sana'a
Sana'a ɗan siyasa da soja
Kyaututtuka
Aikin soja
Ya faɗaci Yakin Duniya na I

Paul Panda Farnana M'Fumu (1888 - 12 ga Mayu 1930) masanin noma ne na Kongo kuma ɗan gudun hijira wanda ya rayu a Turai a cikin shekarun farko na 1900s. An yi la'akari da shi a matsayin mai hankali na Kongo na farko.

Rayuwar farko da ilimi

[gyara sashe | gyara masomin]

Paul Panda Farnana an haife shi a Zemba-lez-Moanda, lardin Bas-Congo, Kongo Free State a cikin 1888. Shi ɗa ne ga Luizi Fernando, shugaban da gwamnati ta naɗa,[1] da mace mai suna N'Sengo.[2] Wani jami'in Belgium, Laftanar Jules Derscheid, ya yi tayin kawo Farnana Belgium don samun ilimi. Ya karba, kuma suka isa Brussels a ranar 25 ga Afrilu 1900. Da can, Dersheid ya mayar da hannun Farnana ga 'yar uwarsa, Louise. Farnana ta taso ne a matsayi babba. Louise ta ba shi ilimin kiɗa da zane kuma ta aika shi zuwa Athénée Royal d'Ixelles don karatun sakandare.[3] A shekara ta 1904, ya ci jarrabawar shiga makarantar kuma ya shiga makarantar horticultural da noma a Vilvoorde, inda ya kammala shekaru uku bayan haka tare da bambanci. A cikin 1908, Farnana ya yi karatu a wata cibiya don aikin gona na wurare masu zafi a Nogent-sur-Marne, Paris, Faransa. A wannan shekarar ya karanta Turanci a Mons. Wannan ilimin ya sa ya zama ɗan Kongo na farko da ya taɓa samun difloma na ilimi a Belgium.[4]

Sana'a da gwagwarmaya

[gyara sashe | gyara masomin]

A cikin 1909, gwamnatin mulkin mallaka ta Belgium ta ɗauki Farnana a matsayin ƙwararren masani a fannin noma wanda tun daga lokacin ya canza Jiha 'Yanci ta Kwango zuwa Kongo Belgian. A watan Yuni, an sanya shi zuwa Lambun Botanic na Eala, kusa da Coquilhatville.

Jim kadan kafin barkewar yakin duniya na daya Farnana yana zaune a Belgium. Lokacin da Jamus ta mamaye Belgium a cikin 1914, Farnana ya shiga cikin Sojan Belgian.[5] Ya yi aiki tare da Korps der Congolese Vrijwilligers (Congolese Volunteers Corps) a lokacin Siege na Namur. A ranar 23 ga Agusta 1914, an kama shi fursuna a Liège, tare da Joseph Adipanga da Albert Kudjabo, kuma aka kai shi Jamus inda ya yi sauran yaƙin.[6] Bayan an sake shi, ya kafa wata kungiya da aka fi sani da Union Congolaise don bayar da shawarwari ga muradun sauran tsoffin sojojin Kongo na yakin.[7]

Farnana ya halarci taron farko da na biyu na Pan-African Congress a 1919 da 1921, bi da bi. Ya kuma halarci taron Majalisar Mulkin Mallaka ta Ƙasa ta Farko a 1920.[8] Ya soki al'amuran mulkin mallaka na Belgium, yana mai cewa ba a aiwatar da haramcin aikin tilastawa a Kongo ba kuma ba a kai ga samun ilimi ga 'yan asalin ƙasar ba. Ya kuma yi kira da a bai wa ‘yan Kongo ‘yancin siyasa.[9]

A 1929, Farnana ya koma Kongo. Ya gina makaranta da dakin ibada a Nzemba, ya ba da odar bulo daga turai sannan ya tafi Matadi don sarrafa kamfanin man fetur. A cikin yanayin da ba a sani ba, an shayar da shi guba a can a cikin 1930 kuma ya mutu a ranar 12 ga Mayu.[10]

Masana tarihi suna ɗaukar Farnana a matsayin ɗan asalin Kongo na farko.

Jama'a sun manta da aikin Farnana har sai da masana tarihi na Kongo suka fara fallasa cikakkun bayanai game da rayuwarsa a cikin 1970s da 1980s. A shekarar 2008 ne aka yi wani fim na Belgium.[11]

  1. Akyeampong & Gates 2012, p. 348
  2. Coosemans 1952, p. 668
  3. Brosens 2014, paragraphs 6, 8.
  4. Panda Farnana, un Congolais qui dérange de Françoise Levie". Africa Vivre (in French). August 2014. Retrieved 29 December 2016
  5. Doumanis 2016, Moving People and Exporting Conflicts
  6. "Paul Panda Farnana, a Congolese nationalist and pan-Africanist". AfricaMuseum. Retrieved 2021-12-21
  7. Brosens 2014, paragraph
  8. Vanthemsche 2012, p. 63
  9. Bobineau & Gieg 2016, p. 20
  10. Du Bois 1930, p. 312
  11. Akyeampong & Gates 2012, p. 350.