Paul Panda Farnana
|
| |
| Rayuwa | |
| Haihuwa | 1888 |
| ƙasa | Jamhuriyar dimokuradiyya Kwango |
| Mutuwa | 12 Mayu 1930 |
| Karatu | |
| Makaranta |
Koninklijk Technisch Atheneum Horteco (en) (Oktoba 1904 - 1907) |
| Sana'a | |
| Sana'a | ɗan siyasa da soja |
| Kyaututtuka |
gani
|
| Aikin soja | |
| Ya faɗaci | Yakin Duniya na I |
Paul Panda Farnana M'Fumu (1888 - 12 ga Mayu 1930) masanin noma ne na Kongo kuma ɗan gudun hijira wanda ya rayu a Turai a cikin shekarun farko na 1900s. An yi la'akari da shi a matsayin mai hankali na Kongo na farko.
Rayuwar farko da ilimi
[gyara sashe | gyara masomin]Paul Panda Farnana an haife shi a Zemba-lez-Moanda, lardin Bas-Congo, Kongo Free State a cikin 1888. Shi ɗa ne ga Luizi Fernando, shugaban da gwamnati ta naɗa,[1] da mace mai suna N'Sengo.[2] Wani jami'in Belgium, Laftanar Jules Derscheid, ya yi tayin kawo Farnana Belgium don samun ilimi. Ya karba, kuma suka isa Brussels a ranar 25 ga Afrilu 1900. Da can, Dersheid ya mayar da hannun Farnana ga 'yar uwarsa, Louise. Farnana ta taso ne a matsayi babba. Louise ta ba shi ilimin kiɗa da zane kuma ta aika shi zuwa Athénée Royal d'Ixelles don karatun sakandare.[3] A shekara ta 1904, ya ci jarrabawar shiga makarantar kuma ya shiga makarantar horticultural da noma a Vilvoorde, inda ya kammala shekaru uku bayan haka tare da bambanci. A cikin 1908, Farnana ya yi karatu a wata cibiya don aikin gona na wurare masu zafi a Nogent-sur-Marne, Paris, Faransa. A wannan shekarar ya karanta Turanci a Mons. Wannan ilimin ya sa ya zama ɗan Kongo na farko da ya taɓa samun difloma na ilimi a Belgium.[4]
Sana'a da gwagwarmaya
[gyara sashe | gyara masomin]A cikin 1909, gwamnatin mulkin mallaka ta Belgium ta ɗauki Farnana a matsayin ƙwararren masani a fannin noma wanda tun daga lokacin ya canza Jiha 'Yanci ta Kwango zuwa Kongo Belgian. A watan Yuni, an sanya shi zuwa Lambun Botanic na Eala, kusa da Coquilhatville.
Jim kadan kafin barkewar yakin duniya na daya Farnana yana zaune a Belgium. Lokacin da Jamus ta mamaye Belgium a cikin 1914, Farnana ya shiga cikin Sojan Belgian.[5] Ya yi aiki tare da Korps der Congolese Vrijwilligers (Congolese Volunteers Corps) a lokacin Siege na Namur. A ranar 23 ga Agusta 1914, an kama shi fursuna a Liège, tare da Joseph Adipanga da Albert Kudjabo, kuma aka kai shi Jamus inda ya yi sauran yaƙin.[6] Bayan an sake shi, ya kafa wata kungiya da aka fi sani da Union Congolaise don bayar da shawarwari ga muradun sauran tsoffin sojojin Kongo na yakin.[7]
Farnana ya halarci taron farko da na biyu na Pan-African Congress a 1919 da 1921, bi da bi. Ya kuma halarci taron Majalisar Mulkin Mallaka ta Ƙasa ta Farko a 1920.[8] Ya soki al'amuran mulkin mallaka na Belgium, yana mai cewa ba a aiwatar da haramcin aikin tilastawa a Kongo ba kuma ba a kai ga samun ilimi ga 'yan asalin ƙasar ba. Ya kuma yi kira da a bai wa ‘yan Kongo ‘yancin siyasa.[9]
A 1929, Farnana ya koma Kongo. Ya gina makaranta da dakin ibada a Nzemba, ya ba da odar bulo daga turai sannan ya tafi Matadi don sarrafa kamfanin man fetur. A cikin yanayin da ba a sani ba, an shayar da shi guba a can a cikin 1930 kuma ya mutu a ranar 12 ga Mayu.[10]
Gado
[gyara sashe | gyara masomin]Masana tarihi suna ɗaukar Farnana a matsayin ɗan asalin Kongo na farko.
Jama'a sun manta da aikin Farnana har sai da masana tarihi na Kongo suka fara fallasa cikakkun bayanai game da rayuwarsa a cikin 1970s da 1980s. A shekarar 2008 ne aka yi wani fim na Belgium.[11]
Manazarta
[gyara sashe | gyara masomin]- ↑ Akyeampong & Gates 2012, p. 348
- ↑ Coosemans 1952, p. 668
- ↑ Brosens 2014, paragraphs 6, 8.
- ↑ Panda Farnana, un Congolais qui dérange de Françoise Levie". Africa Vivre (in French). August 2014. Retrieved 29 December 2016
- ↑ Doumanis 2016, Moving People and Exporting Conflicts
- ↑ "Paul Panda Farnana, a Congolese nationalist and pan-Africanist". AfricaMuseum. Retrieved 2021-12-21
- ↑ Brosens 2014, paragraph
- ↑ Vanthemsche 2012, p. 63
- ↑ Bobineau & Gieg 2016, p. 20
- ↑ Du Bois 1930, p. 312
- ↑ Akyeampong & Gates 2012, p. 350.