Jump to content

Phoebe Asiyo

Daga Wikipedia, Insakulofidiya ta kyauta.
Phoebe Asiyo
Rayuwa
Haihuwa Kendu Bay (en) Fassara, 12 Satumba 1932
ƙasa Kenya
Mutuwa North Carolina, 17 ga Yuli, 2025
Sana'a
Sana'a ɗan siyasa

Phoebe Asiyo (an haife ta a ranar 12 ga Satumba, 1932) tsohuwar 'yar majalisa ce ta Kenya, jakada a Asusun Ci gaban Mata na Majalisar Dinkin Ƙungiya (UNIFEM), uwa, da kakarta. Ta kasance jakadan UNIFEM daga 1988 zuwa 1992. Ita ce mace ta farko da aka ɗaukaka zuwa matsayin dattijo na Luo saboda kokarin da ta yi na inganta ilimi ga 'yan mata, haƙƙin mata, da daidaiton jinsi a Kenya. An kira ta Mama Asiyo, ta sadaukar da rayuwarta don inganta fagen siyasa a Kenya, rawar mata da 'yan mata, da wadanda cutar HIV ta shafa.[1] Ita ce mace ta farko a Kenya tare da al'ummominta 42 da ta zama dattijo.

Kafin shekara ta 2000

[gyara sashe | gyara masomin]

Mama Phoebe ta tafi makarantar firamare ta Gendia sannan daga baya ta shiga makarantar sakandare a Kamagambo, a cikin Migori County, sannan ta halarci Kwalejin Malamai ta Kangaru a cikin Embu County .

Ta shiga kungiyar Maendeleo Ya Wanawake a 1953 kuma an zabe ta shugabanta a 1958. [2] A lokacin da take aiki, ta yi kira ga karfafa tattalin arziki ga matan Afirka ta hanyar kafa ƙananan kasuwanci da kuma ba da shawara ga hanyoyin noma mafi kyau. Ta ci gaba da yin kira don inganta mata da kula da lafiyar uwa da abinci mai gina jiki da kuma karin shigar mata a bangarorin uku na gwamnati.Ta zama mace ta farko ta Afirka Babban Mai Kula da Kurkukun Mata a 1963 a ranar samun 'yancin kai.[3]

An zabi Hon. Phoebe Asiyo a majalisar dokokin Kenya daga kujerar Karachuonyo a 1980 kuma ta rike kujerar har zuwa 1983, lokacin da aka rushe majalisar.[4] An sake zabar ta a majalisa a shekarar 1992 bayan tsarin jam'iyyun da yawa ya kasance, kuma ta ci gaba da aiki har zuwa shekara ta 1997. Tana da bambancin kasancewa daya daga cikin mata da suka fi dadewa a majalisa a Kenya. [4]

Ta kasance jakadan UNIFEM daga 1988 zuwa 1992. [1]

Bayan shekara ta 2000

[gyara sashe | gyara masomin]

A shekara ta 2001 an zabi Hon Phoebe ya zama Kwamishinan Kwamitin Binciken Tsarin Mulki (CRC) Asiyo na daga cikin tawagar zuwa Uganda don ba da shawara ga shiga mata a tattaunawar zaman lafiya a Uganda. [5]

A halin yanzu tana aiki a matsayin shugabar Caucus for Women's Leadership, wanda ake kira Kenya Women's Political Caucus, inda take jagorantar mata matasa da kuma ba da shawara ga mata a matsayin jagoranci. [4]A cikin 2018 ta ƙaddamar da tarihinta: IT IS POSSIBLE a wani bikin da Shugaba Uhuru Kenyatta, mataimakin shugaban kasa, tsoffin firayim ministoci tare da wasu sanannun jami'an gwamnati da mata Shugabannin suka yi.[6]

Shahararrun membobin

[gyara sashe | gyara masomin]
  1. memba na 'yan majalisa na Global Action
  2. Jakadan Goodwill na Asusun Ci Gaban Kasashen Duniya na AFRICA
  3. Kwamishina a cikin Kundin Tsarin Mulki na Kenya Review Commission (CKRC)
  4. Wakilin Majalisar Dinkin Duniya da Hukumar Majalisar Dinkinobho kan Matsayin Mata.
  5. Mai ba da shawara ga Hukumar Tattalin Arziki ta Majalisar Dinkin Duniya don Afirka.
  6. Shugaban Majalisar Mata ta Kasa ta Kenya.
  7. Caucus don Jagorancin Mata.

Daraja da kyaututtuka

[gyara sashe | gyara masomin]
  1. Order of the Golden Warrior: 1st class shugaban na mai cin wuta mashi.[7]
  2. Dokta na Harafin Dan Adam daga Jami'ar Lehigh [8]
  3. Digiri na Dokta na girmamawa daga Jami'ar York (2002). [9]

Bayanan da aka ambata

[gyara sashe | gyara masomin]
  1. 1 2 Kairu, M. (1 October 1993). "CEDPA Africa Office honors Kenya M.P. Phoebe Asiyo, WIM 1". CEDPA Netw: 5. PMID 12345285.
  2. Onyango, D. "Pioneer of 'Maendeleo ya Wanawake' who broke the glass ceiling". The Standard, [online]. The Standard. Retrieved 14 July 2020.
  3. "Hon. Phoebe Asiyo". State Department for Gender. Archived from the original on 9 March 2024. Retrieved 14 July 2020.
  4. 1 2 3 "Asiyo not about to quit even at 84".
  5. "UNIFEM Goodwill Ambassador Phoebe Asiyo pushes for women's participation in the Northern Uganda peace talks". 1 November 2006.
  6. Odhiambo, ORLALE. "Phoebe Asiyo, trailblazer of women's empowerment in Kenya, pens her memoirs". Daily Nation. Daily Nation. Retrieved 14 July 2020.
  7. "The Order Of The Burning Spear, 1st Class, Chief Of The Burning Spear". Ministry Of Public Service and Gender. Archived from the original on 8 June 2024. Retrieved 14 July 2020.
  8. ". Lenovo'S Amelio, Three Others To Receive Honorary Degrees". Lehigh University. Lehigh University. Retrieved 14 July 2020.
  9. "Honorary Degree Recipients". York University. Retrieved 14 July 2020.